سهرهتا
:: فیقهـ و زانستهكانی
:: دهروازهیهك بۆ زانستی ڕێسا فیقهیهكان
چاپی بکه
لێدوان بنێره
بینێره بۆ هاوڕێکهت
لهلایهن: : باوكی سهلاحهددین |
خوێنراوهتهوه : ٢٨٢ |
ڕێكهوت : ٢٠٠٧/ ٤/١٢ |
ئهم وتاره پاشهكهوت بكه
دهروازهیهك بۆ زانستی ڕێسا فیقهییهکان (٥) سهرچاوهی دانانی رێسا فیقهیهکان چییه؟ یان بڵێین رێسا فیقهیهکان له کوێوه وهرگیراون؟ وهڵام:
١) دهقهکانی قورئان یان سوننهت.
بۆ نموونه:
فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلاَ عَادٍ فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ ئینجا ههرکهسێک ناچار بوو – به خواردنی یهکێک لهو شته حهرامانه- به بێ یاخی بوون و دهرچوون له سنوور ئهوه هیچ گوناهێکی لهسهر نییه.
الأمور بمقاصدها ) : کاروبارهکان به پێی نیازهکانیانن.
إنما الأعمال بالنیات ) هوه وهرگیراوه.
٢) ئیجماع:
الاجتهاد لا ینقض بالاجتهاد ) یان (الاجتهاد لا ینقض بمثله ).
٣) مهسهلهو حوکمه فیقهیه هاوشێوهکان:
ماجاز لعذر بطل بزواله ) دا بۆمان دهرکهوت، ئهگهر چی راستهوخۆ له دهقێکی قورئان یان سوننهتهوه وهرنهگیراوه، بهڵام ئهو حوکمه فیقهیانهی بهسهریاندا چهسپاوه و دهکرێت بڵێین لێیانهوه وهرگیراوه، ههریهکهیان پشت ئهستورن به بهڵگهیهکی شهرعی که ئهم رێسایه ساغ دهکهنهوه.
گرنگی زانستی رێسا فیقهیهکان وسوودهکانی زانینی رێسا فیقهیهکان روون بکهرهوه !وهڵام: له پێشهکی ئهم دهروازهیهدا کهمێک باسمان لهگرنگی و بایهخ و سوودی ئهم زانسته کرد، بهڵام جێی خۆیهتی لێرهدا تیشکی زیاتر بخهینه سهر ئهم تهوهرهیه.
والقسم الثاني: قواعد کلیة فقهیة جلیلة کثیرة العدد عظیمة المدد مشتملة علی أسرار الشرع و حکمه ، لکل قاعدة من الفروع في الشریعة مالا یحصی...
"ومن ضبط الفقه بقواعده استغنی عن حفظ أکثر الجزئیات لاندراجها في الکلیات "المشقة تجلب التیسیر ) دهخوێنێت و نموونهکانی ئهم رێسایه تهماشا دهکات، راستهوخۆ ئهوه دێته بهرچاو و ناو هزریهوه که یهکێک لهمهبهسته باڵاکانی شهریعهت بریتییه له ئاسانکاری بۆ خهڵکی چونکه نموونه و مهسهلهکانی ئهم بوارهی به کۆکراوهیی دێته بهردهست.
ئایا رێسا فیقهیهکان ههموویان یهک جۆرن و له یهک پلهدان؟ وهڵام:
یهکهم: رێسا فیقهیهکان له رووی فراوانی و گشتگیرییانهوه بۆ مهسهلهکان.
پلهی یهکهم:
(الأمور بمقاصدها)، (الیقین لا یزول بالشک)، (المشقة تجلب التیسیر)، ( الضرر یزال)، (العادة محکمة).
پلهی دووهم:
الاجتهاد لا ینقض بالاجتهاد ) .
پلهی سێیهم:
دووهم: رێسا فیقهیهکان به پێی کۆک بوون و رێککهوتن لهسهر ناوهڕۆکیان.
إذا بطل الخصوص هل یبقی العموم؟!
تێبینی:
تصرف الإمام منوط بالمصلحة ): بهڕێوهبردنی کاروبارهکان لهلایهن پێشهوای خهڵکیهوه بهستراوه به بهرژهوهندیهوه.
سێیهم: رێسا فیقهیهکان له رووی سهربهخۆییانهوه.
من استعجل الشیء قبل أوانه عوقب بحرمانه ): ههرکهس بیهوێت شتێکی پێش کاتی خۆی دهست بکهوێت، سزاکهی ئهوهیه لێی بێ بهش دهکرێت.
الأصل براءة الذمة ): ئهسڵ ئهستۆپاکییه.
الأصل بقاء ماکان علی ماکان ): ههرشتێک ههرچۆن بووبێت ئهسڵ وایه ههروهکو خۆی ماوه.
الرخص لا تناط بالمعاصي ): روخسهتهکان نابهسترێنهوه بهتاوانهکانهوه، سنوورێک یان مهرجێک دیاری دهکات بۆ رێسای (المشقة تجلب التیسیر)و، ئهوه دهست نیشان دهکات که ههر کارێک تاوان بێت با ناڕهحهتیش بێت روخسهت نایگرێتهوه و نابێته مایهی ئاسانکاری، بۆ نموونه کورت کردنهوهی نوێژ ئهو کهسه ناگرێتهوه که سهفهر دهکات بۆ ئهنجامدانی کارێکی حهرام.
بابهتی پێوهندیدار
دهروازهیهك بۆ زانستی ڕێسا فیقهییهکان (٤)
دهروازهیهك بۆ زانستی رێسا فیقهییهکان (٣)
دهروازهیهك بۆ زانستی ڕێسا فیقهییهکان (٢)
دهروازهیهك بۆ زانستی ڕێسا فیقهییهکان (١)
) البقرة ١٧٣
