پێوه‌ندی بابه‌ت بنێره‌ نه‌خشه‌ی ماڵپه‌ڕ‌ ئێمه‌ کێین؟ ماڵه‌وه‌
 

 
٦-زولحیججه‌-١٤٢٩ ك به‌رامبه‌ر به‌ ٠٤/١٢/٢٠٠٨ ز
 

پرسیار : بۆ چی پێغه‌مبه‌ران خوای گه‌وره‌ ڕه‌وانی کردن؟ وه‌ڵام: بۆ ڕاگه‌یاندنی به‌ندایه‌تی و یه‌کتاکپه‌رستی خوا نه‌هیکردن له‌ هاوتا و هاوبه‌ش په‌یداکردن بۆ خوا. به‌ڵگه‌مان له‌ قورئاندا :(وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولاً أَنِ اعْبُدُواْ اللَّهَ وَاجْتَنِبُواْ الطَّاغُوتَ... ) سوره‌تی النحل ئایه‌تی 36 .به‌ڵگه‌مان له‌ سوننه‌تدا: (و الأنبياء إخوة و دينهم واحد) [أي كل الرسل دعوا ٌإلى التوحيد]. متفق عليه.

  سه‌ره‌تا :: لێكۆڵینه‌وه‌ :: بابه‌ته‌کان
print it چاپی بکه comment لێدوان بنێره‌ send mail بینێره بۆ هاوڕێکه‌ت‌
له‌لایه‌ن: ‌‌: هێمن عه‌بدولعه‌زیز | خوێنراوه‌ته‌وه‌: ٣٣٢ | ڕێكه‌وت: ٢٠٠٧/ ٦/٢٤ | ئه‌م وتاره‌ پاشه‌كه‌وت بكه‌
جۆری فۆنت هه‌لبژێره قه‌باره‌ی تێکسته‌کان دیاری بکه:    فۆنت بنه‌ڕه‌تی بکه‌ره‌وه!

نازی هه‌تیو بگرن
ویست و خواستی خوای په‌روه‌ردگاره‌ كه‌ سه‌رنج و دیقه‌تی بڕوادار بۆ لای لاوازترین و بێده‌سه‌ڵاتترین گرۆی سه‌رزه‌وی ڕابكێشێت و هه‌ست و سۆزی خێرۆمه‌ندان و چاكه‌خوازان له‌ به‌رده‌میاندا ببزوێنێت، بێنازترین و هه‌ستناسكترین چینی كۆمه‌ڵیش هه‌تیو و بێباوكانن؛ ئه‌وانه‌ن كه‌ له‌ سۆزی باوك و هه‌ست و نوستی دایكان بێبه‌ش بوون و دوور كه‌وتوون. كه‌ حه‌یفێ‌ ئه‌مڕۆ له‌م سه‌رده‌مه‌ی پڕ ئێش و ژانه‌.. له‌م ڕۆژگاری تاریك و بێئه‌مانه‌، شه‌ڕی ناعه‌داله‌تی سه‌ڵیبییه‌تی جیهانی ده‌ستی چه‌په‌ڵی نه‌ك به‌ گه‌وران به‌ گچكانیش ڕاگه‌یشتووه‌ و له‌ ناز و هه‌ست و سۆزی باوانیان مه‌حرووم و بێبه‌ش كردووه‌. گه‌وره‌ترین دیارده‌ی بێویژدانی و سه‌رگه‌ردانی كه‌ ئه‌مڕۆ جیهانی ئیسلامی ته‌نیوه‌ته‌وه‌، گه‌لی عێراقی هه‌تیو و بێباوكه‌ گرتۆته‌وه‌، دیارده‌ی بێویژدانی كلكه‌كانی ئیحتیلال و بێناز و هه‌تیوكه‌وتنی ڕۆڵه‌كانی، گه‌وره‌ترین ناسنامه‌ی به‌غدادی ڕه‌شید و پێگه‌ی ئیمام ئه‌بووحه‌نیفه ‌و ئیمام ئه‌حمه‌دی كوڕی حه‌نبه‌له‌. چ كاره‌ساتێكه، چ ده‌رد و قه‌یرانێكه، چ قۆناغێكه‌ ئه‌و گه‌له‌ سته‌مدیده‌ی پێدا ڕه‌ت ئه‌بێ‌؟!!! دایكه‌ ڕۆڵه‌ی سه‌ربڕاوه‌ و جه‌رگی كونه‌ و داخكراوه‌، باوكه‌ وێڵه‌ به‌دوای كوڕی ونبووی تا له‌ شوێنێ‌ به‌كوژراوی و سه‌ربڕاوی دوای ئه‌شكه‌نجه‌دان له‌ لاپه‌ڕێكی به‌غدا لاشه‌ی تێكچووی فڕێ دراوه‌. له‌ هه‌مووی جه‌رگبڕتر منداڵی‌ باوك كوژراوی بێنازی به‌ركۆشی، دایكی وێڵه‌ و سه‌رگه‌ردان چاو ئه‌گێڕێ‌ تا یه‌كێ‌ بێ‌، ئیماندار بێ‌ ده‌ست بهێنێ‌ به‌سه‌ریدا و له‌ته‌ نانێكی پێ با. نازانێ‌ خاوه‌ن ماڵ دزه‌ و خوێنمژه‌، ئه‌یبا له‌ گۆشه‌ی (دار الأيتامـ)ـا به‌به‌ستراوی و ڕووت و برسی قاچی به‌ لاقه‌دی سیسه‌مێكا هه‌ڵئه‌واسێ‌. ئای چ بێڕه‌حمێكه‌ ئه‌م حوكمه‌ته‌، چ ڕقنێك و داخله‌دڵێكه‌ ئه‌م خاوه‌ن ده‌سته‌ بێحورمه‌ته‌، ئه‌م شه‌لاتی و لاتوپووته؟ كه‌ دیاریی سه‌ده‌ی بیستویه‌كی زایۆنییه‌ كه‌ مالیكی پێ‌ په‌ته‌و كلكی ئیحتیلالی نه‌كبه‌ته‌! ئه‌مجاره‌یان بۆ میلله‌تێكی خێرله‌خۆنه‌دیووی بنده‌ستی چه‌ند ساڵه‌ی تاغووتێكه‌ یانه‌سیبه‌ و بۆی ده‌رچووه‌؟!! سه‌ن و كیسه‌ڵه‌ن، مۆرانه‌ن، خۆركن، مشكی جه‌واڵدڕێن و سیسركه‌ی بنمیچی ئاوده‌ستن، بوونه‌ته‌ بینه‌قاقای ئه‌و گه‌له‌ تێنووه‌ برینداره‌ و خوێنله‌به‌رڕۆیشتووه‌. جا چییان نه‌كرد؟! فه‌رهه‌نگیان سڕینه‌وه‌، كه‌له‌پوور و شوێنه‌واریان لێ شێواندین، ڕووناكییان لێ‌ سه‌ندین و تاریكییان بۆ هه‌ناردین، دینیان لێ یاساغ كردین، مزگه‌وتیان لێ هه‌ڵته‌كاندین، قورئانیان لێ سووتاند و لێ دڕاندین؛ زانایانمان، بانگبێژانمان هه‌تا مجێوری مزگه‌وتیشیان له‌خوێن گه‌وزاندین. چه‌ندین گه‌نجی جوانی تازه‌یان لێ كوشتین و چه‌ندین لاوی (قورئانله‌به‌ر) به‌ ده‌ستی غه‌دری میلیشای شیعه‌ی ڕقنی گڕگن به‌ درێل مێشكیان كون كردن و به‌ مه‌قاش چاویان لێ هه‌ڵه‌كه‌ندن!!! ده‌یان و ده‌یان گه‌نجی بێتاوانی ڕیشداری ئیماندار سه‌ری به‌رزیان به‌ر قه‌ناره‌ دا و هه‌قی ژیانیان لێ سه‌ندن، ده‌یان خوشكی داوێنپاكی وه‌ك عه‌بیر و سابرین به‌ ده‌ستی چه‌ته‌ و مغاویری داخلی به‌زۆر شه‌رواڵی پاكیان هه‌ڵزڕاندن و ده‌ستدرێژیی نامووسیان كرا و و قیژه‌یان لێ هه‌ڵساندن. ئه‌مه‌ وێڕای ئه‌و هه‌موو ده‌ستدرێژییه‌ی به‌رده‌وام له‌ زیندانی ئیحتیلال و كلكه‌كانی ئه‌كرێته‌ سه‌ر خوشكانی داوێنپاكمان و په‌رده‌ی كچێنییان ئه‌دڕێنن! وایان به‌سه‌ر ئه‌م گه‌له‌ هێنا كه‌ قه‌ت كه‌س وای به‌سه‌ر نه‌هاتبێت. دۆزه‌خێكیان بۆ سازدان، هه‌تا ماون پێ‌ نه‌گرن و ڕاست نه‌بنه‌وه‌! له‌نێو گه‌لانی ئازادیش هێنده‌ سووك و بێنرخ بووین كه‌ ڕوومان نه‌یه‌ت بڵێین عێراقین و نه‌به‌ردی مه‌ردی ده‌ورانی ڕه‌شید و حه‌نیفه‌ی نوعمانین. ڕاست و دروست پێمان ئێژن نه‌ جوامێرن نه‌ مه‌ردن، ئێوه‌ن ئێستا سواڵكه‌ری به‌رده‌ركی مزگه‌وت و كوڕانی سه‌رده‌می به‌ردن!!!

خۆشه‌ویستان هه‌رچه‌ندی لاوانه‌وه‌ و ناڵه‌ناڵ بنوێنین و فرمێسكان هه‌ڵوه‌رێنین، هێنده‌ی ئه‌م تاغووتانه‌ ئه‌یكه‌ن هێشتا وه‌به‌ری ڕاناگه‌ین كه‌ باسی بكه‌ین. لێ له‌و گۆشه‌دا تاوێك له‌به‌رده‌م ئه‌م بێنازه‌ نازدارانه‌ی "دارالأيتام" یا (چاودێریی كۆمه‌ڵایه‌تی) یا هه‌ر ناوێكی تری بنده‌ستی ئیحتیلال له‌ به‌غدا ئه‌وێستین و هه‌ڵوه‌سته‌ی لێ ئه‌كه‌ین و هه‌ڵوێستی شه‌رعی ئیسلام بۆ چاودێری هه‌تیوان به‌یان ئه‌كه‌ین.
بێ گۆمان ئه‌م چه‌ند وێنه‌ دڵته‌زێن و هه‌ستبزوێنه‌ی كه‌ له‌ ده‌زگا ڕاگه‌یاندنه‌كان سه‌باره‌ت به‌م هه‌تیو و بێباوك و دایكه‌ په‌ككه‌وتووانه‌ی كه‌ خوێنمژ و گه‌نده‌خۆرانی بنده‌ستی ئیحتیلال له‌ حوكمه‌تی مالیكی و قۆنته‌راتچیی غه‌دری سه‌در و شیعه‌ ڕقنه‌كانی سه‌فه‌وی كردیان له‌ ده‌رهه‌قیاندا وای لێ كردم كه‌ "أضعف الإيمان"یش بێت شتێك له‌ هه‌ڵوێستی شه‌رعی سه‌بارت به‌ هه‌تیو ڕابگه‌یه‌نم.

بێ گومان ئیسلام ئه‌هه‌مییه‌ت و گرنگیی زۆری به‌ چاودێریكردن و به‌خێوكردنی هه‌تیوان داوه‌؛ چ له‌ ڕووی په‌روه‌رده‌كردنه‌وه‌ چ له‌ ڕووی ده‌سته‌مۆكردنی ژیان و بژێوی ڕۆژانه‌یانه‌وه‌. بۆیه‌ ئه‌گه‌ر سه‌رنج له‌ قورئان و سوننه‌تی پیرۆزی پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) بده‌ین، ئه‌بینین كه‌ هێنده‌ی باسه‌كانی تر باس له‌ چاودێری و به‌خێوكردنی هه‌تیوان كراوه‌.

هه‌تیو كێیه‌؟
هه‌تیو له‌ شه‌رعدا ئه‌و منداڵه‌یه‌ كه‌ بێباوكه‌، له‌ ئاژه‌ڵیش ئه‌و به‌چكه‌یه‌ كه‌ بێدایكه‌.
كه‌واته‌: ئێمه‌ لێره‌ باس له‌و منداڵه‌ ئه‌كه‌ین كه‌ بێباوكه‌ و له‌ ده‌ست میهره‌بانی باوك بێبه‌شه‌ و تاكه‌. ته‌مه‌نی هه‌تیویش له‌ كوڕ پازده‌ ساڵ‌ و له‌ كچ نۆ ساڵه‌.

فه‌زڵ‌ و پله‌وپایه‌ی هه‌تیو له‌ قورئاندا

خوای گه‌وره‌ له‌ قورئاندا ده‌فه‌رموێت: (1) فَأَمَا الْيَتِيْمَ فَلاَ تَقْهَرْ. [الضحى:٩ ]. واته‌: تۆش هه‌تیوان مه‌چه‌وسێنه‌وه‌.
ئیبن‌كه‌سیر -ڕه‌حمه‌تی خوای لێ بێت- ئه‌ڵێت: "فَلاَ تَقْهَرْ الْيَتِيْمَ" واته‌: ڕیسوا و ئیهانه‌ی مه‌كه‌ و مه‌یچه‌وسێنه‌وه‌، بگره‌ ئه‌بێت له‌گه‌ڵیاندا نه‌رمونیان بن و وه‌ك باوكێكی به‌به‌زه‌یی له‌گه‌ڵیاندا مامه‌ڵه‌ بكه‌ن.

(2) أَرَأَيْتَ الَّذِي يُكَذِّبُ بِالدِّيْنِ ، فَذَلِكَ الَّذِي يَدُعُّ الْيَتِيْمَ. [الماعون: ٢]. واته‌: ئایا سه‌رنجت نه‌داوه‌ له‌و كه‌سه‌ی ئایینی خوا به‌درۆ ده‌خاته‌وه‌، ئه‌و جۆره‌ كه‌سه‌ به‌ هه‌تیودا هه‌ڵده‌شاخێت و ڕێزی لێ ناگرێت؟ ئه‌بینین كه‌ خوا له‌م ئایه‌ته‌ یه‌كێ له‌و تاقمانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌م دینه‌ نییه‌ ئه‌ناسێنێ‌ كه‌ كه‌سانێكن ده‌گه‌ڵ‌ هه‌تیواندا خراپ و به‌دڕه‌فتارن.

(3) وَيَسأَلُونَكَ عَنِْ اليَتَامَى قُلْ إِصْلاَحٌ لَهُمْ خَيرٌ وَإِنْ تُخَالِطُوهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ وَاللهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ وَلَوْ شَاءَ اللهُ لأَعْنَتَكُمْ إِنَّ اللهَ عَزِيْزٌ حَكِيْمٌ. [البقرة: ٢٢٠]. واته‌: هه‌روه‌ها پرسیارت لێ ده‌كه‌ن ده‌رباره‌ی هه‌تیوان (كه‌ چۆن بن بۆیان؟) پێیان بڵێ‌: چاكسازی و په‌روه‌رده‌كردنیان له‌ هه‌مووشت چاكتر و په‌سه‌ندتره‌، خۆ ئه‌گه‌ر تێكه‌ڵاوییان بكه‌ن و بیانهێننه‌ ماڵتان ئه‌وانه‌ براتانن -ده‌بێت به‌چاكی چاودێریی خۆیان و ماڵیان بكه‌ن- خوایش كه‌سانی خراپساز (ئه‌وانه‌ی تۆوی خراپه‌ ده‌چێنن) و چاكسازتان ده‌زانێ‌ و جیای ده‌كاته‌وه‌. ئه‌گه‌ر خوا بیویستایه‌ باری گران ده‌كردن و مه‌رجی سه‌ختی داده‌نا -ده‌رباره‌ی چاودێریی هه‌تیوان- چونكه‌ به‌ڕاستی خوا باڵاده‌ست و دانا و كاربه‌جێیه‌.

(4) وَأَنْ تَقُومُوا لِلْيَتَامَى بِالقِسْطِ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللهَ كَانَ بِهِ عَلِيْماً. [النساء: ١٢٧]. واته‌: (هه‌روه‌ها فه‌رمانتان پێ‌ ئه‌دات) به‌ چاكه‌كاری له‌گه‌ڵ‌ منداڵانی بێنازی هه‌تیودا. وه‌ به‌ به‌رپاكردنی دادگه‌ری له‌نێوان بێباوكاندا. جا هه‌ر خێر و چاكه‌یه‌ك ئه‌نجام بده‌ن خوا زانایه‌ پێی.

(5) إِنَّ الَّذِيْنَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ اليَتَامَى ظُلْماً إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَاراً وَسَيَصْلَونَ سَعِيْراً. [النساء: ١٠]. واته‌: به‌ڕاستی ئه‌وانه‌ی كه‌ ماڵی‌ هه‌تیوان به‌ناهه‌ق و سته‌م ده‌خۆن، ئه‌وانه‌ ته‌نها ئاگر ده‌كه‌نه‌ سكی خۆیانه‌وه‌. (له‌ قیامه‌ت)یشدا ده‌خرێنه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌.

له‌ سوننه‌تی پیرۆزی پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم)دا
پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) ده‌فه‌رموێت: (1)أَنَا وَكَافِلُ الْيَتِيْم فِي الْجَنَّةِ هَكَذَا، وَأَشَارَ بِأَصبُعِهِ السَّبَّابَةِ وَالوُسْطَى وَفَرَّجَ بَيْنَهُمَا. [رواه البخاري عن سهل بن سعد رضي الله عنه]. واته‌: من و ئه‌وانه‌ی كه‌ چاودێریی هه‌تیو ئه‌كه‌ن له‌ به‌هه‌شتدا ئاواین -ئاماژه‌ی به‌ قامكی شه‌هاده ‌و ناوه‌ڕاست دا و لێكی دوور خستنه‌وه‌.

(2) مَنْ قَبَضَ يَتِيْماً مِنْ بَيْنِ مُسْلِمَيْنِ إِلَى طَعَامِهِ وَشَرَابِهِ أَدْخَلَهُ اللهُ الْجَنَّةَ البَتَّةَ إِلاَّ أَنْ يَعْمَلَ ذَنباً لاَ يُغْفَرُ لَهُ. [رواه الترمذي عن ابنِ عَبَّاسٍ رضي الله عنه]. واته‌: هه‌ركه‌سێكی هه‌تیوێك له‌نێو دوو مسوڵماندا كۆ بكاته‌وه ‌و به‌شداری خواردن و خواردنه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا پێ بكات، ئه‌وه‌ خوا هه‌ر ئه‌یخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌، مه‌گه‌ر تاوانێك ئه‌نجام بدات كه‌ پێیه‌وه‌ خوا لێی خۆش نه‌بێت.

(3) (مَنْ كَفَلَ يَتِيْماً لَهُ ذَا قَرَابَةٍ أَوْ لاَ قَرَابَةَ لَهُ فَأَنَا وَهُوَ فِي الْجَنَّةِ كَهَاتَيْنِ - وَضَمَّ أَصبُعَيْهِ) [أخرجه البزار من حديث أبي هريرة - رضي الله عنه] واته‌: كه‌سێك ئه‌ركی هه‌تیوێك بگرێته‌ ئه‌ستۆ، جا چ خزمی‌ بێت یا نه‌بێت، ئه‌وه‌ من و ئه‌و له‌ به‌هه‌شت ئاواین، قامكه‌كانی له‌یه‌كداو كۆی كردنه‌وه‌.

(4) (مَنْ عَالَ ثَلاَثةً مِنَ الأَيْتَامِ كَانَ كَمَنْ قَامَ لَيْلَهُ وَصَامَ نَهَارَهُ وَغَدَا وَرَاحَ شَاهِراً سَيْفَهُ فِي سَبِيْلِ اللهِ ، وَكُنْتُ أَنَا وَهُوَ فِي الْجَنَّةِ أَخَوَانِ ، كَمَا أَنَّ هَاتَيْنِ أُخْتَانِ- وَأَلْصَقَ أَصبُعَيْهِ السَّبَّابَةَ وَالوُسْطَى) ‏ [أخرجه ابن ماجه كتاب الأدب باب حق اليتيم رقم –386- ضعيف] واته‌: هه‌ر كه‌سێكی سێ‌ هه‌تیوی هه‌بێ‌ و ژیانیان ده‌سته‌مۆ بكات، وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ كه‌ شه‌و هه‌ڵسێ‌ و شه‌و نوێژ بكاو به‌ ڕۆژیش به‌ ڕۆژوو بێت و به‌یانیان و ئێوارن له‌ پێناو خوا ڕێبكاو شمشێری ده‌رهێنابێ‌ و له‌ پێناو (خوا جیهادی كردبێ‌)، من له‌گه‌ڵ‌ ئه‌و كه‌سه‌ له‌ به‌هه‌شت وه‌ك دوو برا واین، هه‌روه‌ك ئه‌م دوو په‌نجه‌ خوشكه‌ وان.

(5) (خَيْرُ بَيْتٍ فِي الْمُسْلِمِيْنَ بَيْتٌ فِيْهِ يَتِيْمٌ يُحْسَنُ إِلَيْهِ ، وَشَرُّ بَيْتٍ فِي الْمُسْلِمِيْنَ بَيْتٌ فِيْهِ يَتِيْمٌ يُسَاءُ إِلَيْهِ) [رواه ابن ماجة] . واته‌: چاكترین ماڵ‌ له‌ ماڵی مسوڵمانان، ماڵێكه‌ كه‌ هه‌تیوی تیا بێ‌ و له‌گه‌ڵی چاكبن، خراترین ماڵیش له‌ ماڵی مسوڵمانان ئه‌و ماڵه‌یه‌ كه‌ هه‌تیوی تیا بێ‌ و له‌گه‌ڵی خراپبن.

(6) (أَنَا أَوَّلُ مَنْ يَفْتَحُ بَابَ الْجَنَّةِ إِلاَّ أَنِّي أَرَى امْرَأَةً تُبَادِرُنِي ، فَأَقُولُ : مَالَكِ وَمَنْ أَنتَ ؟ تَقُولُ : أَنَا امْرَأَةٌ قَعَدْتُ عَلَى أَيْتَامٍ لِي) [روى أبو يعلى بسند حسنه ابن حجر الهيثمي] واته‌: من یه‌كه‌م كه‌سم كه‌ ده‌رگای به‌هه‌شتم بۆ ئه‌بێته‌وه‌، ته‌نها ئافره‌تێك خه‌ریك ئه‌بێ‌ كه‌ ده‌ستپێشخه‌ریم له‌گه‌ڵدا ئه‌كات، پێی ئه‌ڵێم: ئه‌وه‌ چیته‌، تۆ كێی؟ ئه‌ویش ئه‌ڵێت: من ئافره‌تێكم له‌ سه‌ر هه‌تیو كه‌ هه‌مبووه‌ دانیشتومه‌و ماومه‌ته‌وه‌.

(7) (الَّلهُمَّ إِنَّي أُحِرُّجُ حَقَّ الضَّعِيفَيْنِ : الْيَتِيْمِ وَالْمَرأَةِ) [رواه أحمد وابن ماجه من حديث أبي هريرة وحسنه الألباني] واته‌: خودایه‌ من دووچاری نا ڕه‌حه‌تی و ته‌نگی ئه‌بم له‌وه‌ كه‌ هه‌قی دوو لاوازان فه‌رامۆش ئه‌كرێت، كه‌ هه‌تیوو ئافره‌ته‌.

(8) (اجْتَنِبُوا السَّبْعَ المُوبِقَاتِ ، قَالُوا : يا رَسُولَ اللَّه ومَا هُن ؟ قال : الشِّرْك بِاللَّهِ ، وَالسِّحْرُ وَقَتْلُ النَّفْسِ التي حرَّمَ اللَّهُ إلاَّ بِالحقِّ ، وَأكْلُ الرِّبَا ، وَأكْلُ مال اليتِيمِ . والتَّولِّي يوْمَ الزَّحْفِ ، وقذفُ المُحْصنَاتٍ المُؤمِنَات الغافِلاتِ) [متفقٌ عليه عن أبي هُريْرة رضي اللَّه عَنْهُ] واته‌: خۆ له‌ حه‌فت كاری به‌ هیلاكده‌ر وه‌دوور بگرن، گوتیان (ئه‌م حه‌فت شته‌) چین ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا (صلى الله عليه وسلم) ؟ فه‌رمووی: هاوتا بڕیاردان بۆ خوا، سیحرو فاڵگرتنه‌وه‌، كوشتنی كه‌سێك به‌ ناهه‌ق كه‌ خوا به‌ هه‌ق نه‌بێت به‌ حه‌ڕامی گرتووه‌، وه‌سووخورادن و خواردنی ماڵی هه‌تیو، وه‌ پشتهه‌ڵكردن له‌ ڕۆژی شه‌ڕ، هه‌روه‌ها تۆمه‌ت به‌ستن به‌ ئافره‌تی دامێن پاك.

(9) هه‌روه‌ها له‌ فه‌رمووده‌ی ئیسڕاو میعراجدا ده‌فه‌رموێت: (فَإِذَا أَنَا بِرِجَالٍ قَدْ وُكِّلَ بِهِمْ رِجَالٌ يَفُكُّونَ لحاهُمْ ، وَآخَرُونَ يَجِيئُون بِالصُّخُورِ مِنَ النَّارِ فَيَقْذِفُونَهَا فِي أَفْوَاهِهِمْ فَتَخْرُجُ مِنْ أَدْبَارِهِمْ ، فَقُلْتُ : يَا جِبْرِيْلُ مَنْ هَؤُلاَءِ ؟ قَالَ: الَّذِيْنَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ اليتَامَى ظُلْماً إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَاراً) [رواه مسلم عن أبي سعيد الخدري] واته‌: كوڕگه‌لێكم بینی كه‌ چه‌ند پیاوێكی تێوه‌رهاتبوون و ده‌میان پێ‌ ئه‌كردنه‌وه‌، هێندێكیش ئه‌هاتن (به‌زۆری) به‌ردی ئاگرینیان ئه‌خسته‌ ده‌میه‌وه‌و له‌كۆمی ئه‌هاته‌ ده‌ره‌وه‌، گوتم: ئه‌ی جبریل ئه‌مانه‌ كێن؟ گوتی: ئه‌مانه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ به‌ زوڵمو سته‌م ماڵی هه‌تیوانیان ئه‌خوارد، كه‌ له‌ هه‌قیقه‌ت (ئه‌وه‌) ئاگره‌ كه‌ ئه‌خه‌نه‌ سكیانه‌وه‌.

بۆیه‌ كاتێك كه‌ فه‌رمانی چاكه‌كاری له‌گه‌ڵ‌ هه‌تیواندا دابه‌زی یارانی پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) به‌ جۆری كوڕو كوڕه‌زا مامه‌ڵه‌یان له‌ گه‌ڵدا نواندن.

ئه‌بی ده‌ردا "خوا لێی ڕازی بێت " ئه‌ڵێت: پیاوێك هاته‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) سكاڵای دڵڕه‌قی خۆی له‌ لادا ئه‌نواند، پێغه‌مبه‌ریش (صلى الله عليه وسلم) پێی فه‌رموو: (أتحب أن يلين قلبك وتدرك حاجتك ؟ ارحم اليتيم وامسح رأسه وأطعمه من طعامك يلن قلبك وتدرك حاجتك) [رواه الطبراني ورواه أيضا الإمام أحمد والحديث صححه الألباني] . واته‌: ده‌ته‌وێ‌ كه‌ دڵت نه‌رم بێ‌و وه‌به‌ر پێویستییه‌كانت ڕابگه‌یت؟ به‌زه‌یی به‌ هه‌تیو دا بهێنه‌وه‌و ده‌ستیان به‌سه‌ردا بهێنه‌و له‌ خواردنی خۆت خواردنیان پێ‌ به‌ره‌، ئه‌وا دڵت نه‌رم ئه‌بێ‌ و به‌ پێویستییه‌كانیشت ڕا ئه‌گه‌یت!

خۆشه‌ویستیان.. خوێنه‌رانی هێژا:
ئه‌وه‌ی كه‌ جێگه‌ی سه‌رنج و تێڕامان بێت ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خوای په‌روه‌ردگار سه‌باره‌ت به‌ هه‌تیو له‌ قوڕئاندا بیست و سێ‌ جاران ناوی هێناون، هه‌ڵبه‌ت ئه‌مه‌ش ئاماژه‌یه‌كی ئاشكرایه‌ كه‌ مسوڵمانان ئه‌بێت له‌به‌ر چاوی بگرن و ئه‌همه‌یتی پێ‌ بده‌ن و پێویستییه‌كانیان ڕاپه‌ڕێنن، هه‌رچی گرفتێك كه‌ هه‌یانه‌، چ گرفتی مه‌عنه‌وی بێت و چ گرفتی ماددی یا كۆمه‌ڵایه‌تی بێت، ئه‌بێت بۆیان پڕوه‌كرێن و چاره‌سه‌ر كرێن، خوای په‌روه‌ردگار ده‌فه‌رموێت: وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلاَ تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَاناً وَبِذِي القُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ... [النساء: 36] واته‌: ئه‌ی خه‌ڵكینه‌ ته‌نها خوا بپه‌رستن و هیچ جۆره‌ شه‌ریك و هاوه‌ڵێكی بۆ بڕیار مه‌ده‌ن، وه‌ چاكه‌كار بن له‌ گه‌ڵ‌ دایك و باوكتان و خزم و هه‌تیوان و هه‌ژاران... كه‌وابوو چاكه‌كردن له‌ گه‌ڵ‌ هه‌تیوان دیاری كراوه‌ هه‌روه‌ك له‌ ده‌رهه‌ق دایكو باوكان دیاری كراوه‌، نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌ بگره‌ ئه‌بینین چاكه‌كردن له‌ گه‌ڵ‌ هه‌تیوان لكێنراوه‌ به‌ په‌رستنی خوداو دیارنه‌كردنی هاوتایی بۆ خوا. هه‌ركه‌سێكیش چاكه‌ی ئه‌وێت با ڕاكاو ده‌ست و بردكات هه‌تیو ڕاگرێ‌و به‌خێوی كات، چون خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رموێت: لَيْسَ البِرَّ أَن تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ المَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ البِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَالْمَلائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى المَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي القُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ [البقرة 177] واته‌: كرداری چاك و كاری باش ته‌نها بریتی نییه‌ له‌ رووكردنتان به‌ره‌و ڕۆژهه‌لاَت و ڕۆژئاوا، به‌ڵكو كرداری چاك و كاری باش بریتییه‌ له‌وه‌ی كه‌ ئاده‌میزاد باوه‌ڕی هێنابێت به‌ خواو به‌ ڕۆژی دوایی و به‌ فریشته‌كان و به‌كتێبه‌كان و به‌ پێغه‌مبه‌ران ، هه‌روه‌ها ماڵ و سامانی به‌خشی بێت به‌خزمان و هه‌تیوان و هه‌ژاران و ڕێبواران و داواكاران و له‌ پێناوی ئازادكردنی به‌نده‌كاندا.
هه‌روه‌ها ده‌فه‌رموێت: وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِيناً وَيَتِيماً وَأَسِيراً [الإنسان 8] واته‌: هه‌روه‌ها نان و خۆراك ده‌به‌خشن, وه‌ ده‌یده‌ن به‌ هه‌ژار و هه‌تیو و دیله‌كان. بۆیه‌ ئه‌بینین كه‌ [ربيع بن خثيم] كه‌ ئه‌گه‌ر سواڵكه‌رێك ڕووی تێناباو هاتبایه‌ ماڵی، ده‌یگوت: بڕۆن شه‌كری بده‌نێ‌، چونكه‌ ڕه‌بیع حه‌زی له‌ شه‌كره‌. چونكه‌ خێری ته‌واو له‌وه‌دایه‌ كه‌ تۆ چیت پێ‌ خۆشه‌ ئه‌وه‌ بكه‌یته‌ خێرو سه‌ده‌قه‌.
هه‌روه‌ها له‌ حه‌سه‌ن ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌وا هه‌موو جار هه‌تیوێك له‌سه‌ر سفره‌ی ئیبن‌عومه‌ر -خوا لێیان ڕازی بێت- دائه‌نیشت و نانی له‌گه‌ڵدا ئه‌خوارد. ڕۆژێكیان هه‌تیوه‌كه‌ دیار ناكه‌وێت، ئه‌ویش به‌دوایدا ئه‌گه‌ڕێت تا بیبینێته‌وه‌، كه‌چی نایدۆزێته‌وه‌. ئیبن‌عومه‌ر نانه‌كه‌ ئه‌خوا و دوای نانخواردن هه‌تیوه‌كه‌ په‌یا ئه‌بێته‌وه. ئیبن‌عومه‌ر داوا ئه‌كات كه‌ هه‌نگوین و سویه‌قی بۆ بهێنن -كه‌ خواردنێكه‌ له‌ هاڕاوی گه‌نم و جۆ دروست ئه‌كرێت- ئه‌یخاته‌ به‌رده‌مییه‌وه‌ ئه‌ڵێت: بخۆ به‌و خودایه‌ لێت بێئاگا نه‌بووم.

به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ ئه‌بینین كه‌ خوای گه‌وره‌ بێباوه‌ڕانی قوره‌یش ته‌ریق ئه‌كاته‌وه‌ و به‌خراپه‌ وێنه‌یان ئه‌هێنێته‌وه‌، چون مامه‌ڵه‌یان له‌ گه‌ڵ هه‌تیویاندا خۆش نه‌بووه‌؛ وه‌ك فه‌رمووی: كَلَّا بَلْ لا تُكْرِمُونَ الْيَتِيمَ. [الفجر: ١٧]. واته‌: نه‌خێر! بگره‌ ئێوه‌ ڕێزی هه‌تیوانتان نه‌ئه‌گرت.
ئیسلام ئاوایه‌ بۆیه‌ ئه‌بینین كه‌ سیسته‌م و به‌رنامه‌كه‌ی ڕێوڕه‌سمی زۆر توندوتۆڵی گرتۆته‌ به‌ر بۆ پاراستنی ئه‌م چینه‌ لاوازه‌ی كۆمه‌ڵگا، تا گیانی به‌كه‌مگرتن و به‌كه‌مزانینی هه‌تیو لای پیاوان و ده‌وڵه‌مه‌ندان نه‌هێڵرێت و ئاسه‌واری بسڕێته‌وه‌، به‌تایبه‌ت كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك كه‌ هه‌تیوی زۆره‌ و كه‌سێك نییه‌ نازیان وه‌رگرێ‌ و ده‌ستیان به‌سه‌ردا بهێنێ. ئه‌وده‌م له‌سه‌ر تێكڕای خه‌ڵكی واجب ئه‌بێت كه‌ هه‌ركه‌س به‌ ئه‌ندازه‌ی خۆی پشكی نازكێشانیان بكێشێ‌.
هه‌روه‌ك پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) ده‌فه‌رموێت: ألا من ربى يتيماً له مال فليتجر به ، ولا يتركه حتى تأكله الصدقة. [سنن أبي داود ، باب الزكاة ، حديث رقم ٦٤١]. واته‌: كه‌سێك هه‌تیوێك به‌خێو بكا كه‌ ماڵی هه‌بێت، با كار (به‌م ماڵه‌ی) بكات و لێنه‌گه‌ڕێت كه‌ وای لێ بێ‌ و چاوی له‌ سه‌ده‌قه ‌و خێر بێت كه‌ پێی بكرێت. یان عومه‌ری كوڕی خه‌تتاب ده‌فه‌رموێت: "اتجروا في مال اليتامى حتى لا تأكلها الزكاة." واته‌: كار به‌ ماڵی هه‌تیو بكه‌ن (تا چاوی له‌ ده‌ستی زه‌كات نه‌بێ‌) و زه‌كاتێ‌ نه‌خوات. بۆیه‌ لێره‌ له‌سه‌ر پێشه‌وای مسوڵمانان واجب ئه‌بێت كه‌وا پرۆژه‌ی تایبه‌ت بۆ به‌خێوكردنی هه‌تیو بكاته‌وه‌.

ده‌جا ئه‌وانه‌ی ئه‌مڕۆ چڵێسن و له‌سه‌ر سكی برسیی هه‌تیو ئه‌له‌وه‌ڕن با عیبڕه‌ت له‌م هه‌موو فه‌زڵه‌ی هه‌تیو وه‌ربگرن و له‌خوا بترسن.
له‌خوا بترسن له‌وه‌ كه‌ منداڵیان هه‌تیو كه‌وێ‌ و بێنان و برسی له‌بن دیواری ماڵێكا بكه‌ون چاویان له‌ به‌رماوه‌ی پاشه‌ڕۆی خه‌ڵكی بێت كه‌ گڕی‌ برسێتی سكیان پێ‌ دامركێنن. له‌پای ئه‌م هه‌موو سووكایه‌تییه‌ی كه‌ به‌ منداڵانی هه‌تیوی بێزمانی عێراقی زامدار كردبووتان، هێنده‌ی تر ڕووڕه‌شی و سه‌ر شۆڕی و كه‌لله‌پووتیتان پێ‌ بڕا. ئه‌م قسه‌شم بۆ كه‌سێكه‌ كه‌ تێفكرێ‌ و دوور بڕوانێ‌ كه‌ ڕۆژان ڕۆژیان له‌دوایه‌، ئه‌مڕۆ بۆ تۆیه‌ سبه‌ی له‌ تۆیه‌؛
وَتِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ. [آل عمران: ١٤٠].
بۆ ئه‌وانه‌یش ئه‌مڕۆ سه‌روكاری حوكمیان له‌ده‌سته‌، با بزانن مه‌رج نییه‌ هه‌موو جار (با) له‌ شه‌نه‌ی ئێوه‌ هه‌ڵكا، ئه‌مڕۆ گه‌ر ئاغایه‌كی بێئیمانی بێئه‌مان ده‌ستتان له‌پشت ئه‌دا و ئافه‌رینتان بۆ ئه‌كات، چاك بزانن كه‌ سه‌گی هار هه‌ر چه‌ند بژی چل ڕۆژ ئه‌ژی. ئێوه‌ی زۆڵ و بیژیش ئه‌بێت ئه‌و ڕۆژه‌ هه‌ر بێت كه‌ بكه‌ونه‌ به‌ر له‌قه‌ی ڕۆژگار، تا هه‌تا ماون به‌نه‌فره‌ت بن. هه‌ی ڕووڕه‌ش و ڕیسوایانی به‌ر قاپی په‌روه‌ردگار.

بابه‌تی پێوه‌ندیدار

له‌ ساڵیادی كه‌وتنی به‌غداد: وانه‌یه‌ك له‌ خۆناسی و په‌ندێك له‌ ئه‌ویترناسی

به‌زه‌یی و به‌خشنده‌ییی خوا له‌ ڕِۆژی قیامه‌تدا

سۆزی دایك

لێدوانی خوێنه‌ران
ژماره‌ی لێدوانه‌کان‌‌‌ [٠]
  ناو

ئه‌گه‌ر کۆمپیوته‌ره‌که‌ت سیسته‌می نووسینی‌ کوردیی سۆرانی تێدا نییه‌، کرته‌ی ئێره‌ بکه ‌(ته‌خته‌کلیلی کوردی)‌.

تكایه‌ ڕه‌چاوی ئه‌م تێبینییانه بكه‌:
١- ڕه‌خنه‌که‌ت بنیاتنه‌ر بێت و مه‌به‌ست سووکایه‌تی نه‌بێت.
٢- ده‌توانیت ده‌ستخۆشی، ڕه‌خنه‌ و پێشنیار له‌سه‌ر بابه‌ته‌که‌ لێره‌وه‌ بنووسیت.
٣- ئه‌گه‌رلێدوانه‌که‌ت جێگای گومانی نادروست بێت، بێ گومان بڵاو ناکرێته‌وه‌.
٤- ناو یان نازناوی خۆتت له‌بیر نه‌چێت .
تێبینی: تكایه لێدوانه‌كه‌ت به ئه‌لفوبێی عه‌ره‌بی بنووسه. به‌كارهێنانی ئه‌لفوبێی لاتینی ته‌نیا بۆ ناو یان وشه‌یه‌كی كورته، نه‌ك تێكڕای لێدوانه‌كه.
 
ناوه‌ڕۆك‌
قورئانی پیرۆز  
پێغه‌مبه‌ری خوا  
فه‌رمووده‌کان  
لێكۆڵینه‌وه‌  
عه‌قيده‌ی ته‌حاوی  
ته‌وه‌ر ‌و گفتوگۆ  
په‌روه‌رده‌ و بانگه‌واز  
دۆسیه‌ی‌ به‌گاوركردن  
دۆسیه‌ی عه‌لمانییه‌ت  
هه‌مه‌جۆره  
پرسیار و فه‌توا
پرسیار بنێره‌  
دوایین پرسیاره‌کان  
خشته‌ی به‌شه‌کان  
پرسیاری هه‌ڵبژارده‌‌  
فه‌توا‌ هاوچه‌رخه‌کان  
سه‌باره‌ت به‌ وه‌ڵامه‌کان  
هه‌مه‌جۆر
ته‌خته‌کلیلی کوردی  
په‌ڕتوکخانه‌  
فلاشگه‌ل  
گۆڕینی فۆنت  
فه‌رهه‌نگۆك‌  
سه‌رنجی خۆت بنووسه
latest
ده‌مڕاسته‌كه‌ی ئاوقاف دیسان شه‌كری شكاند  
نه هروعومه رسيان " لى بودن وبرايه تى بكه نه سه نكى مه حه ك

نه هرو عو مه رسيان


"
 
 
 
© هه‌موو مافێك پارێزراوه‌ بۆ ده‌نگی ئیسلام ١٤٢٩-١٤٣٠