مزگه‌وتی سوور و سه‌رهه‌ڵدانی شۆڕشێكی نوێ‌
سه‌رهه‌ڵدان و هه‌ڵایسانی شه‌ڕی نێوان قوتابیانی مزگه‌وتی سوور و هێزی ئه‌من و به‌ ناو ئاسایشی پاكستانی ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ ئه‌م ڕۆژه‌ی كه‌ هێندێ‌ له‌ قوتابیانی مزگه‌وت له‌ ڕۆژی‌ سێشه‌ممه‌ (٣/٧/٢٠٠٧) پۆلیسی پاكستانی خاڵێكی پشكنین له‌نزیك په‌یمانگای ئیسلامی كه‌ به‌ته‌ك مزگه‌وتی سووره‌وه‌ بوو دانابوو. قوتابیانیش به‌ دار و به‌ به‌رد هێرشیان بۆ ئه‌م خاڵی پشكنینه‌ بردبوو و چوار له‌ لێپرسراوی خاڵه‌ پشكنینه‌كه‌یان قۆڵبه‌ست كردبوو و چه‌كه‌كانیان لێ سه‌ندبوون. ئه‌مه‌ وای له‌ پۆلیسی قه‌ڵاچۆكردنی ئاژاوه‌ كرد كه‌ بێن و به‌چڕی گولله‌ ئاراسته‌ی قوتابیان بكه‌ن و گازی فرمێسكڕژێن به‌سه‌ریاندا بپرژێنن، كه‌ سه‌ره‌نجام بووه‌ هۆی كوشتنی ده‌یان كه‌س. هه‌موو ئه‌و ڕقئه‌ستوورییه‌ی سوپای پاكستانی به‌گشتی و په‌رویز بێشه‌ره‌ف -ببوورن موشه‌ڕه‌ف- به‌تایبه‌تی كه‌ له‌ دژی مسوڵمانان هه‌ڵگرتبوو، له‌م شه‌ڕه‌ ئابڕووبردنه‌ی خۆیدا سه‌رفی كرد. مزگه‌وتی سوور و ئه‌و قوتابخانه‌ی كه‌ به‌ مزگه‌وته‌وه‌ لكێنرابوو، ده‌مێكه‌ سوپای پاكستانی تۆمه‌تباریان ئه‌كات به‌وه‌ كه‌ ئه‌ندامانی ئه‌م مزگه‌وته‌ خه‌ریك به‌ پێكهێنانی تاقم و كۆمه‌ڵی چه‌كدارین تا به‌هێز شه‌ریعه‌تی ئیسلامی جێبه‌جێ بكه‌ن. ده‌مێكه‌ داوا ئه‌كه‌ن كه‌ ئه‌م مزگه‌وته‌ ئه‌بێت بلكێنرێت به‌ وه‌زراه‌تی ئه‌وقافه‌وه‌. هه‌روه‌ك داوای ئه‌وه‌ ئه‌كه‌ن كه‌ ئه‌و مزگه‌وته‌ و قوتابخانه‌كانیش له‌گه‌ڵیه‌وه‌ ئه‌بێ‌ دابخرێن.

هه‌روه‌ها هه‌وڵی كوشتنی سه‌رۆكی پاكستان (په‌رویز) و ئه‌و ته‌قینه‌وانه‌ی كه‌ ڕووبه‌ڕووی سه‌ربازانی پاكستانی ئه‌نجامدران به‌ شێوه‌یه‌كی ڕاسته‌وخۆ له‌لایه‌ك و هه‌ڕه‌شه‌كانی به‌رامبه‌ر به‌یه‌كتر له‌نێوان ده‌زگای ئه‌منی به‌ په‌رویزه‌وه‌ و نێوان كۆمه‌ڵ‌ و قوتابخانه‌ ئیسلامییه‌كان كه‌ پشتی قوتابیانی ئیسلامی و پێشڕه‌وانیان له‌ مزگه‌وتی سوور و قوتابخانه‌كانی ئه‌گرن له‌ لایه‌كی تر، ئه‌وه‌ی لێ ئاشكرا ئه‌بوو كه‌ ڕۆژێك دێت خوێنێكی زۆر له‌و نێوه‌نده‌دا بڕژێت له‌نێوان ئه‌هلی مزگه‌وت و ئه‌هلی چه‌كبه‌ده‌ست و جه‌للادانی سه‌ر به‌ په‌رویز.
زۆر له‌ چاودێران وای بۆ ئه‌چن كه‌ شه‌ڕی مزگه‌وتی سوور پێشه‌كیی شه‌ڕێكی هه‌ڵبژاردنی داهاتووه‌ كه‌ سه‌رۆكی پاكستانی به‌ته‌مایه‌ بۆ جارێكی تر خۆی بپاڵێوێت له‌پێناو زامنكردنی سه‌ركه‌وتنی له‌و هه‌ڵبژاردنه‌دا جێگه‌ی خۆی مسۆگه‌ر بكات.
له‌ ڕووی سیاسیشه‌وه‌ په‌رویز ڕووبه‌ڕووی به‌رهه‌ڵستكاری تر ئه‌بێته‌وه‌، كه‌ تازه‌ترینیان ده‌ستپێكشانه‌وه‌ی گه‌وره‌قازییه‌كانی دادگاری باڵا "افتكار تشودری" بوو كه‌ بوو به‌ ڕه‌مزی به‌رهه‌ڵستیی سیاسی له‌ دژی دانانی په‌رویز بۆ كورسی سه‌رۆكایه‌تی بۆ جارێكی تر. هه‌روه‌ك ئه‌بینین كه‌وا ڕووبه‌ڕووی كێشه‌یه‌كی گه‌رم ئه‌بێته‌وه‌ له‌ به‌ره‌ی سنوور له‌گه‌ڵ‌ ئه‌فغانستان و ده‌سته‌وسانبوونی له‌ زه‌بتكردنی له‌لایه‌ك و پاڵه‌په‌ستۆ و داخوزاییه‌كانی ئه‌مریكا له‌ لایه‌كی تر، كه‌ ئه‌بێت كردوكۆشكات و هه‌وڵ بدات بۆ سه‌ركوتكردن و له‌ناوبردنی تاڵیبان و ئوسامه‌ بن لادن؛ ئه‌مه‌ش ترسێكی تری بۆ موشه‌ڕه‌‌ف دروست كرد كه‌ ئه‌م كاره‌ ئه‌گه‌ر سه‌ركه‌وتوو نه‌بێت تێیدا، ئه‌وه‌ شه‌ڕێكی سه‌رتاسه‌ری دروست ئه‌بێت له‌نێوان تیره‌كانی سه‌رسنوور و چه‌كداره‌كانی ناوچه‌كه‌.
به‌ڵام كێشه‌ی مزگه‌وتی سوور كه‌ په‌یوه‌ندكراوه‌ به‌ ناو (وشككردنی كانیه‌كانی تیرۆر) كه‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ئه‌مریكی به‌سه‌ر وڵاتانی ئیسلامیدا فه‌ڕزی كردووه‌، كه‌ ئه‌مه‌ش دوو به‌رنامه‌ی بۆ داڕێژراوه‌، یه‌كه‌میان: چاكسازی له‌ نێوان به‌رنامه‌ی پێگه‌یاندن، دووه‌م: خۆ ڕزگار كردن له‌ ڕواڵه‌تی قوتابخانه‌ ئاینییه‌كان به‌ هه‌موو چه‌شنه‌كانیه‌وه‌ كه‌ له‌ پاكستان پانتاییه‌كی به‌رفراوانی داگرتووه‌ و ڕه‌گو ڕیشاڵێكی زۆر كۆن و مێژوویی له‌ وڵاتانی تر زیاتری داكوتیوه‌.
بۆیه‌ سه‌ره‌تا سه‌رۆكی پاكستان مكوڕ بوو له‌سه‌ر سه‌ركووتكردنی مزگه‌وتی سوور، تا گه‌یاندییه‌ ئه‌وه‌ كه‌ هه‌موو چه‌شنه‌ چه‌كێكی له‌ دژیدا به‌كار بهێنێت، چونكه‌ به‌ بێ‌ شك ئه‌م پڕۆژه‌ی كه‌ مزگه‌وت و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی قوتابخانه‌ ئایینیه‌كانی ته‌ك ئه‌م مزگه‌وته‌ هه‌یبوو ئه‌بوو ببێت به‌ پێشه‌نگی چاو قایمی و به‌رهه‌ڵستێكی نوێی ئیسلامی له‌ دژی موشه‌رڕه‌ف و نا موشه‌ڕه‌فه‌كانی ئاغای.
سه‌ره‌تای كێشه‌ی مزگه‌وته‌كه‌
ده‌زگای سه‌ربازی پاكستانی ده‌مێكه‌ چاوی له‌وه‌یه‌ كه‌ تۆڵه‌ له‌ مزگه‌وتی سوورو قوتابخانه‌و سه‌رپه‌رشتیارانی بسه‌نێت، چون یه‌كه‌م فه‌توا كه‌ له‌م مزگه‌وته‌وه‌ ده‌رچوو به‌سه‌رۆكایه‌تی (شێخ عه‌بدولعه‌زیز غازی) له‌ ساڵی 2005 بوو، ئه‌و كاته‌ی كه‌ تێكهه‌ڵچوون له‌ نێوان سوپای پاكستانی و تیره‌كانی ناوچه‌ی وه‌زیرستان ڕوویدا بوو، له‌ فه‌تواكه‌دا ئه‌ڵێت: درووست نییه‌ بۆ سوپایه‌ك كه‌ ئی وڵاتێكی مسوڵمان بێت به‌شدار بێت له‌ شه‌ڕكردن له‌ دژی مسوڵمانان كه‌ خه‌ڵكی ئه‌م ووڵاته‌ خۆی بێت، هه‌ر سه‌ربازێك له‌م سوپایه‌ له‌م شه‌ڕه‌دا بمرێت درووست نییه‌ كه‌ نوێژی له‌سه‌ر بكرێت، وه‌ هه‌ر كه‌سێك له‌م تیرانه‌ به‌ ده‌ستی سه‌ربازانی پاكستانی بكوژرێت شه‌هیده‌، ئه‌م فه‌توایه‌ موشه‌ڕه‌فی زۆر تووڕه‌كردو به‌ سنوور به‌زێنی له‌قه‌ڵه‌مدا، بۆیه‌ له‌وێ‌ ڕۆژێوه‌ حكومه‌ت له‌ نه‌خشه‌ی بنبڕكردنی ئه‌م مزگه‌وته‌و قوتابخانه‌كانه‌كه‌یه‌تی لانی كه‌م ئه‌یویست له‌ ئیسلام ئابادی پایته‌ختی پاكستانی دوور بخاته‌وه‌، له‌مسه‌ریشه‌وه‌ (عه‌بدولعه‌زی غازی) –به‌ڕه‌حمه‌ت بێت- له‌ چه‌ندین چاوپێكه‌وتنی ئه‌مه‌ی ڕاگه‌یاندووه‌ كه‌وا دامو ده‌زگا حكوومیه‌كان به‌ ده‌زگا هه‌وڵگریی سه‌ربازیشیه‌وه‌، جه‌ختێكی زۆرمان له‌سه‌ر ئه‌كه‌ن تاكو له‌م فه‌توایه‌ پاشگه‌ز بینه‌وه‌،به‌ڵام ئێمه‌ پێمان گوتوون: ئه‌م فه‌توایه‌ بڕیارێكی حكوومی نییه‌ كه‌ ئه‌مڕۆ ئه‌یده‌ن و سبه‌ی به‌ بڕیارێكی تر هه‌ڵیده‌وه‌شێننه‌وه‌، بگره‌ ئه‌مه‌ فه‌توایه‌كی شه‌رعییه‌و پاشگه‌ز بوونه‌وه‌ تیایدا واته‌: پاشگه‌ز بوونه‌وه‌ له‌ كاركردن به‌ قوڕئان و سوننه‌ت كه‌ ئه‌م فه‌توایه‌ی لێوه‌ هه‌ڵێنجراوه‌، بۆیه‌ له‌م ڕۆژه‌وه‌ حكومه‌ت هه‌وڵێكی بێ‌ سنوور له‌ دژی (عه‌بدولعه‌زیز غازی) و مزگه‌وتی سوورو ئه‌م دوو قوتابخانه‌ی سه‌ر به‌ مزگه‌وته‌كه‌یه‌ به‌رپاكردووه‌، بۆ ڕێخۆشكردن و هێرشكردنه‌ سه‌ریشی ده‌مێكه‌ حكومه‌ت ئه‌مه‌ی ڕاگه‌یاندووه‌ كه‌ ئه‌م مزگه‌وته‌ مۆڵگه‌و په‌ناگه‌یه‌كی تیرۆریستانه‌.
له‌سه‌ره‌نجامی ئه‌م فه‌توایه‌ ڕۆژێك حكومه‌تی پاكستانی ڕایگه‌یاند كه‌وا (عه‌بدولڕه‌شید غازی) شاری (راولبندی) له‌ كاتی ئاهه‌نگه‌كان كه‌ به‌ بۆنه‌ی ڕۆژی سه‌ربه‌خۆیی پاكستان ئه‌گێڕدرێت نیازی ته‌قاندنه‌وه‌ی باره‌گای په‌رله‌مان و سه‌رۆكایه‌تی ووڵات و سه‌ركردایه‌تی سوپای هه‌یه‌ ، دوای ئه‌م بانگه‌شه‌ی حكومه‌تی پاكستانی وای له‌ (عه‌بدولڕه‌شید غازی) كرد كه‌ خۆی وون بكات و ده‌ستی پۆلیسی پێ‌ نه‌گات، به‌ڵام دوای ئه‌وه‌ حكومه‌ت ئۆتۆمبێلێكی (عه‌بدولڕه‌شید غازی) ئه‌كه‌وێته‌ ده‌ست و پڕ له‌ مادده‌ی تی‌ ئێن تی ئه‌كات و پیشانی هۆیه‌كانی ڕاگه‌یاندنی ئه‌دات كه‌ بیكات به‌ ماڵ‌ به‌سه‌ر (عه‌بدولڕه‌شید غازی)و كه‌ به‌ نیازی كارێكی ئاوایه‌، به‌ڵام دوای چه‌ند ڕۆژێك له‌ قسه‌ی خۆی په‌شیمان بووه‌و به‌ نیازی پشتڕاست كردنه‌وه‌ی هه‌واڵه‌كه‌، ئه‌مجاره‌یان تۆمه‌ته‌كه‌ی خسته‌ پاڵ‌ (موحه‌ممه‌د ئیعجاز) كه‌ كوڕه‌ گه‌وره‌ی جه‌نه‌ڕاڵ‌ (محمد چیا‌و الحق)ه‌، كه‌ وه‌زیری كارو باری ئایینی پاكستانییه‌، ئه‌مه‌شی ڕاگه‌یاند كه‌وا (عه‌بدولڕه‌شید غازی) ده‌ستی له‌م كاره‌دا نه‌بووه‌.

كاتێ‌ كه‌ ته‌قینه‌وه‌كانی ڕۆژی 7/7/2005ی زایینی له‌ نێو تۆنێڵه‌كانی میتڕۆی له‌نده‌ن ڕوویدا هێندێ‌ له‌ گه‌نجه‌ پاكستانییه‌كانی به‌ریتانیا كه‌ له‌ بنه‌ڕه‌ت پاكستانین تۆمه‌تباركران، وه‌ له‌ ده‌زگا ڕاگه‌یاندنه‌كان وا ڕاگه‌یانرا كه‌وا ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ده‌ستیان له‌م ته‌قینه‌وانه‌دا هه‌بووه‌، هه‌ر ئه‌م ساڵه‌ چوونه‌ته‌ نێو هێندێ‌ له‌ قوتابخانه‌ ئایینییه‌كانی پاكستان، بۆیه‌ حكومه‌تی پاكستانی ئه‌م هه‌واڵه‌ی بۆ نیازێكی خراپ قۆزته‌وه‌، ئه‌ویش ئه‌وه‌بوو ڕایگه‌یاند كه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ هه‌ر ئه‌م ساڵه‌ سه‌ردانی مزگه‌وتی سووریان كردووه‌ له‌ پاكستان و قسه‌شیان له‌ ئاوا كارێك كردووه‌، هه‌ر بۆیه‌ به‌م بیانووه‌وه‌ بڕیار درا كه‌ ئه‌م مزگه‌وته‌ ئه‌بێت بپشكێنرێت به‌ تۆمه‌تی ئه‌وه‌ كه‌ په‌یوه‌ندی به‌ ته‌قینه‌وه‌كانی له‌نده‌ن هه‌یه‌، به‌ڵام قوتابییه‌كانی زانكۆی "حفصة" زۆر به‌ تووندی به‌رهه‌ڵستی ئه‌م كاری پشكنینه‌یان كردو ڕێگریان كرد له‌ پۆلیسی پاكستانی كه‌ بچنه‌ قوتابخانه‌كه‌وه‌. بۆ پێداگرتنی ئه‌مه‌ پۆلیسی پاكستانی بۆ په‌رتكردن و دوورخستنه‌وه‌ی قوتابییه‌كانی ئه‌م قوتابخانه‌یه‌ گازی فرمێسك ڕژێنیان به‌سه‌ر دا پژاندن و هێندێكی لێ برینداركردن، به‌ڵام هه‌موو هه‌وڵه‌كانیان هه‌ر بێ‌ هووده‌و مایه‌ پووچ ده‌رچوو، بۆیه‌ پۆلیس به‌ هیچ جۆر بۆی نه‌گونجاو نه‌هێڵدران كه‌ پێ‌ بخه‌نه‌ قوتابخانه‌كه‌وه‌. به‌ڵام وه‌زاره‌تی ناوه‌خۆ كێشه‌یه‌كی تاوانی له‌ یه‌كێك له‌ بنكه‌كانی پۆلیس له‌ ئیسلام ئاباد له‌ دژی دوو براكه‌ تۆمار كرد كه‌ بریتی بوون له‌ (الشيخ عبد العزيز وعبد الرشيد غازي) .
پاشان ئه‌م كێشه‌یه‌ زیاتر په‌ره‌ی سه‌ند، ئه‌ویش دوای ئه‌وه‌ كه‌ شاره‌وانی ئیسلام ئاباد بڕیاری ڕوخاندنی حه‌وت مزگه‌وتی ده‌ركرد ئه‌ویش به‌ بیانووی ئه‌وه‌ كه‌ هێندێ‌ له‌ مزگه‌وته‌كان له‌ سه‌ر ئه‌ڕزی حكومی درووستكراون و داگیر كراون، وه‌ هێندێكیان مه‌ترسیان له‌سه‌ر گه‌وره‌ به‌رپرسانی حكومی هه‌یه‌، ئه‌مه‌ بوو كه‌ به‌ هه‌قیقه‌ت حكومه‌ت دوو مزگه‌وتی له‌ ڕۆژی 20/1/2007 ڕوخاند، له‌وانه‌ زانكۆی "حفصة" و مزگه‌وتی سوور له‌ لیستی بڕیاره‌كه‌ی شاره‌وانی ئیسلام ئاباد بوو كه‌ ئه‌بێت بڕووخێنرێت، به‌ڵام قوتابیانی قوتابخانه‌ ئایینییه‌كانی هاتنه‌ سه‌ر شه‌قام و خۆپێشاندانێكی گه‌وره‌یان سازدا بۆ ڕێگرتن له‌ ڕوخانی مزگه‌وته‌كان، له‌وانه‌ شێخ عه‌بدولعه‌زیز پێشڕه‌وایه‌تی خۆپیشاندانه‌كه‌ی ئه‌كرد، ئه‌مه‌ وای كرد كه‌ وه‌زیری كارو باری ئایینی (موحه‌ممه‌د ئیعجاز هه‌ق) بێته‌ پێش و بچێته‌ لای وه‌زیری كارو باری ناوه‌خۆ كه‌ ده‌ست له‌م نیازی ڕوخاندنی مزگه‌وته‌كان هه‌ڵبگرێت، به‌ڵام به‌ڕێوه‌به‌رانی مزگه‌وتی سوور هه‌ر به‌م هه‌وڵ و كاره‌ دڵنیاو ئاسووده‌ نه‌بوون به‌وه‌ كه‌ حكومه‌ت ده‌ست له‌م كاره‌ی هه‌ڵگرێت، بۆیه‌ هه‌وڵیاندا كه‌ به‌ ڕێگه‌یكی تر كێشه‌كه‌یان چاره‌سه‌ر بكه‌ن، بۆئه‌مه‌ش بڕیاریاندا كه‌ ئه‌و كتێبخانه‌ حكومیه‌ی منداڵان كه‌ له‌ ته‌ك قوتابخانه‌ی حه‌فسه‌دا بووه‌ ده‌ستی به‌سه‌ردا بگرن. دوای ده‌ست به‌سه‌ر داگرتنی كتێبخانه‌كه‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی هه‌ڵسا به‌ داخستنی ده‌رگه‌ی ده‌ره‌وه‌و نه‌یانهێشت كه‌ هیچ له‌ كارمه‌نده‌ حكومیه‌كان هاموو شۆی بكه‌ن و بێنه‌ نێویه‌وه‌، كردیان به‌ بارمته‌ی ئه‌وه‌ كه‌ ببێت به‌ مه‌رجێك بۆ حكومه‌ت كه‌ نه‌توانێت له‌مه‌ زیاتر نیازی ڕوخانی مزگه‌وت و قوتابخانه‌كه‌ی هه‌بێت، ئه‌مه‌و دانووستان گفتوگۆ له‌ملاو لاوه‌ له‌ نێوان حكومه‌ت و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی مزگه‌وتی سوور ئه‌نجام ئه‌درا، له‌وانه‌ی كه‌ ئاماده‌ی گفتوگۆو دانووستانه‌كه‌ بوو هێندێ‌ له‌ كه‌سایه‌تییه‌ سیاسییه‌كان بوو له‌وانه‌(تشودری شجاعه‌ت حوسێن- سه‌رۆكی په‌یوه‌ندی ئیسلامی ئه‌و حیزبه‌ی كه‌ له‌سه‌ر حوكمه‌) وه‌ وه‌زیری ئاوقاف و كارو باری ئایینی، له‌ هه‌موو گفتۆ گۆكان به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی مزگه‌وت ده‌ست به‌رداری قوتابخانه‌كه‌ نه‌ئه‌بووو كردبووی به‌ زامنی ده‌ست تێوه‌رنه‌دانی مزگه‌وت تا بیری ڕواخاندنی له‌ مێشكیان به‌رنه‌ ده‌ره‌وه‌.
(عه‌بدولڕه‌شید غازی) له‌ هه‌موو دانیشتنه‌كانه‌وه‌ ڕایئه‌گه‌یاند كه‌وا ئێمه‌ متمانه‌مان به‌ حكومه‌ت نییه‌ تاكو زه‌مانه‌تێكی ده‌ستنووس مۆر نه‌كه‌ن كه‌ ده‌ست له‌م كاره‌یان هه‌ڵئه‌گرن، وه‌ ئێمه‌ ده‌ست به‌رداری ئه‌م كتێبخانه‌یه‌ نابین تا ئه‌و چه‌شنه‌ زه‌مانه‌ته‌ وه‌رنه‌گرین، ئه‌مه‌و گفتۆ گۆیه‌كی دوورو درێژ له‌ چه‌ندین ئاستی جیا جیاوه‌ له‌ لایه‌ن حكومه‌ته‌وه‌ له‌گه‌ڵ‌ ئیداره‌ی مزگه‌وت ئه‌نجام ئه‌درا، به‌ڵام بێ‌ هووده‌ بوو، كێشكه‌ هه‌ر وا مایه‌وه‌ تا گه‌یشت به‌م حاڵی ئێستاوه‌.
بێگومان هێندی لایه‌نی حكومیش نه‌یانده‌ویست كه‌ ئه‌م كێشه‌یه‌ به‌ ئاشتی و به‌ گفتو گۆ چاره‌سه‌ر بكرێت، بۆیه‌ هه‌ر كاتێك كه‌ خه‌ریك بوو كێشه‌كه‌ كۆتایی پێ‌ بێ‌ و چاره‌سه‌ر بكرێت ده‌ستێك ئه‌هات و سه‌ر له‌ نوی‌ كێشه‌كه‌ی هه‌ڵئه‌دایه‌وه‌و زیندووی ئه‌كرده‌وه‌، تا ئه‌و ئاسته‌ سه‌رۆكی حیزبی حاكم 0(تشۆدری شوجاعه‌ت حوسێن) له‌ ڕٍۆژی 2/7/2007 له‌ چاو پێكه‌وتنێكیدا كه‌ ده‌زگا ڕاگه‌یاندنه‌كان بڵاویان كرده‌وه‌ گوتبووی: كه‌ هه‌رچی هه‌وڵ و ته‌قه‌ڵڵایه‌ك تا ئێستا بۆ بنبڕكردن و چاره‌سه‌ری كێشه‌ی مزگه‌وتی سوور دراوه‌ له‌به‌ر ده‌ست تێوه‌ردانی هێندێ‌ لایه‌نه‌ ڕه‌سمییه‌كان سه‌ر له‌نوێ‌ كێشه‌ قوتبۆته‌وه‌، هه‌مان شتیش كه‌ موحه‌ممه‌د ئیعجاز هه‌ق (وه‌زیری كاروباری ئایینی) ڕایگه‌یاندو گوتی:هه‌ر كاتێ‌ كه‌ گه‌یشتین به‌ ڕێككه‌وتن و له‌یه‌كگه‌یشتنێك ئه‌وا یه‌كسه‌ر هێندێ‌ له‌ وه‌زیره‌كان به‌ تووندی له‌ دژی ئه‌و ڕێككه‌وتنه‌ ئه‌وه‌ستاونه‌وه‌، بگره‌ به‌رویز بۆششه‌ره‌ف (بۆش و موشه‌ڕه‌ف)م مه‌به‌سته‌ كه‌ ئاوێته‌ی یه‌ك بوون! بانگی ئه‌كردن و لێپێچینه‌وه‌ی له‌گه‌ڵدا ئه‌كردن.

كێشه‌ی جێبه‌جێكردنی شه‌ریعه‌ت
له‌م نێوه‌نده‌دا شێخ عه‌بدولعه‌زیز غازی دۆسیه‌یه‌كی نوێی زۆر گرنگ و مه‌ترسیداری كرده‌وه‌ ئه‌و كاته‌ی كه‌ به‌ ده‌زگا ڕاگه‌یاندنه‌كانی ڕاگه‌یاندو گوتی:
من سێسه‌د جاران پێغه‌مبه‌رم هاتۆته‌ خه‌وو موژده‌ی به‌ من و به‌ هاوڕێكانمی داوه‌و دااوی لێكردووین كه‌ ببزوون و بجووڵێن بۆ ته‌تبیقكردنی شه‌رعی خوا و به‌رده‌وام بین له‌سه‌ری.به‌م شێوه‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی زانكی حه‌فسه‌و فه‌ریدیه‌ كه‌ ( شێخ عه‌بدولعه‌زیزو براكه‌ی كه‌ شێخ عه‌بدولڕه‌شید غازی)یه‌ نوێنه‌رایه‌تی ئه‌كه‌ن، كاتێ‌ كه‌ بینیان حكومه‌ت زاتی ئه‌وه‌ ناكات كه‌ هێز له‌ دژیاندا به‌كار بهێنێت (یاخود نایه‌وێت) و له‌ لایه‌كی تریشه‌وه‌ سۆزو عه‌تفی خه‌ڵكیشی بینیی‌ كه‌ شان به‌ شانی مزگه‌وت و كێشه‌كانیان وه‌ستاونه‌ته‌وه‌، وایان گومان برد كه‌وا حكومه‌ت ناتوانێت ئاوا كارێكی گه‌وره‌ بكات، وایان هه‌ست ئه‌كرد كه‌ ئه‌گه‌ر كاره‌كه‌ به‌و ئاڕاسته‌ی ئه‌وان ئه‌یانه‌وێت ببردرێت ئه‌وا له‌ده‌ست ڕوخان و تێكدانی ده‌ربازی ئه‌بێت، چونكه‌ كه‌ ئه‌وان ئاڵای جێبه‌جێ‌ كردنی شه‌ریعه‌ت هه‌ڵبگرن ئه‌وه‌ بێگومان مزگه‌وتی تریش ئه‌چنه‌ پاڵیه‌وه‌ و كێشه‌كه‌ له‌سه‌ر یه‌ك قوتابخانه‌ی ئایینی ناوه‌ستێته‌وه‌، ئه‌و ده‌م حكومه‌ت ده‌ست له‌م كاره‌ی هه‌ڵئه‌گرێت.

قوتابخانه‌ ئاینییه‌كان مه‌له‌فێكی گه‌رم و هه‌ستیاره‌
كێشه‌ی قوتابخانه‌ ئاینییه‌كان له‌ پاكستان تیشكی زۆر خراوه‌ته‌ سه‌رو ئه‌همه‌تی زۆری پێدراوه‌ له‌ لایه‌ن لێكۆڵه‌ره‌وان، به‌ تایبه‌ت له‌ دوای ته‌قینه‌وه‌كانی مانگی ته‌مموزی ساڵی 2005 ی له‌نده‌نی پایته‌ختی به‌ریتانیا، كه‌ له‌م ته‌قینه‌وه‌یه‌ 52 كوژراوی لێكه‌وته‌وه‌، ئه‌وه‌ ئاشكرا بو كه‌ ئه‌نجامده‌رانی ئه‌م ته‌قینه‌وانه‌ یان ده‌رسیان له‌ هێندێ‌ له‌م قوتابخانانه‌ وه‌رگرتووه‌ یان ڕاسته‌و خۆ په‌یوه‌ندیان به‌ قوتابخانه‌و زاناكانیه‌وه‌ هه‌بووه‌.
ووڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكاش زه‌خت و داوای زۆری له‌ حكومه‌تی پاكستان كرد كه‌ سنوورێك بۆ قوتابخانه‌ ئاینییه‌كان دابنێت، ئه‌وه‌یش به‌وه‌ ئه‌بێت مسۆگه‌ر بێت كه‌ ده‌سته‌یه‌ك پێك بهێنێت بۆ ڕێكخستنی قوتابخان ئاینییه‌كان و بیانخاته‌ ژێر كۆنتڕۆڵی وه‌زاره‌تی ناوه‌خۆوه‌، بۆ ئه‌م كاره‌ حكومه‌تی پاكستان ڕێ‌ و ڕه‌سمی تووندو تۆڵی گرته‌ به‌ر بۆ سنوور دانان بۆ ئه‌م ڕواڵه‌ته‌ ئاینییه‌ی كه‌ سه‌راپای پاكستانی گرتۆته‌وه‌، هه‌ڵسا به‌ چاو خشاندن به‌ مه‌نهه‌جی قوتابییانی ئایینی، وه‌ چاو خشاندن به‌یاسای تۆماركردنی ئه‌و ڕێكخراوانه‌ی كه‌ حكومی نین و چاودارێیه‌كی تووندیان بخرێته‌ سه‌ر، وه‌ چاودێریه‌كی تووندی ئه‌و سه‌رچاوانه‌ بكرێن و ئاشكرا بكرێن كه‌ مایه‌ی ته‌مویلكردن و یارمه‌تی دانیانن، بۆ ئه‌مه‌ پاكستان هه‌ر زوو ڕێككه‌وتنی ده‌سته‌ی جیهانی بۆ ووشككردنی سه‌رچاوه‌ی دارایی تیرۆر (الهيئة العالمية لتجفيف مصادر تمويل الإرهاب) مۆركرد كه‌ تێیدا چه‌ند مه‌رجێكی تیا به‌رقه‌رارن كه‌ واشینتون داوای كردوون له‌وانه‌:
(1) داخستنی تێكڕای ئه‌و قوتابخانانه‌ی كه‌ په‌یوه‌ندیان به‌و پارت و كۆمه‌ڵانه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ قاچاخ و ڕێپێنه‌دراون.
(2) له‌ ڕه‌گو ڕیشاڵ‌ ده‌رهێنانی ئه‌و تاقمو پێڕه‌ ئوسوڵیانه‌ی كه‌ ڕێگه‌ پێنه‌دراون، وه‌ گرتنی سه‌ركرده‌كان و هۆشیاركردنه‌وه‌ی خه‌ڵكو جه‌ماوه‌ر له‌و كارانه‌ی كه‌ حكومه‌ت له‌ دژیاندا كردوویه‌تی تاكو له‌مه‌ولا چیتر خه‌ڵكی بیر له‌ كردنه‌وه‌ی ئاوا ڕێكخراوێك له‌ ژێر هه‌ر ناوێكی نوێوه‌ نه‌كه‌ونه‌وه‌.
(3) داخستنی هه‌موو قوتابخانه‌ جیهادییه‌كان، به‌مانه‌شه‌وه‌ كه‌ له‌ ژێر چاودێری حیزبه‌ ئاینییه‌كانه‌وه‌ كار ئه‌كه‌ن.
له‌ ساڵی 2005 ناونووسكردنی زۆره‌مل به‌سه‌ر هه‌موو قوتابخانه‌ ئاینییه‌كان به‌ مه‌رجی توونده‌وه‌ سه‌پێنرا، به‌ ئامانجی دانانی چاودێری ڕاسته‌و خۆی حكومی به‌سه‌ریاندا، به‌ڵام هه‌موو ئه‌و هه‌وڵانه‌ تێكڕایان بێ‌ ئاكام و مایه‌ پووچ ده‌رچوون ته‌نها سه‌دا هه‌شتی نه‌بێت، كه‌ ته‌نها دوو هه‌زار قوتابخانه‌ له‌ كۆی پازده‌ هه‌زار كه‌وتنه‌ ژێر باری یاسا نوێكه‌وه‌.
وه‌ له‌گه‌ڵ‌ نزیك بوونه‌وه‌ی ماوه‌ی هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی له‌ پاكستان حكومه‌ت جه‌خته‌كانی له‌سه‌ر قوتابخانه‌ و ڕێكخراوه‌ ئاینییه‌كان و پێشه‌واكانیان كه‌م كرده‌وه‌، ڕێگه‌یه‌كی میانه‌ڕه‌وی له‌گه‌ڵ‌ لایه‌نه‌ ئاینییه‌كان په‌یڕه‌وكرد، ئه‌مه‌ش به‌وه‌ لێكدرایه‌وه‌ كه‌ حكومه‌ت به‌ نیازی وه‌ده‌ستهێنانی ده‌نگێكی زۆری قوتابخانه‌ ئاینییه‌كانه‌ كه‌ زیاتر له‌ 1،5 ملیۆن پاكستانی پێك ئه‌هێنن تا ببێت به‌ گه‌وره‌ترین پاڵپشت بۆ بردنه‌وه‌ی هه‌ڵبژاردنی داهاتوو.

جیاوازی و گۆڕان
ئه‌وه‌ی كه‌ جێكه‌ی سه‌یرو تێڕامان بێت، ئه‌وه‌یه‌: كه‌ له‌ ده‌ورانی جیهادی ئه‌فغان له‌ دژی یه‌كێتی سۆفیه‌ت به‌رپا ببوو، مزگه‌وتی سوور له‌ نزیك باره‌گای گشتی ده‌زگای هه‌واڵگری پاكستانی بوو، یارمه‌تی و پاڵپشتێكی زۆر باش بوون بۆ مه‌شقپێكردن و ڕاهێنانی موجاهیدانی ئه‌فغان و به‌ڕێكردنیان بۆ جیهاد، بۆ ئه‌مه‌ش پاڵپشتییه‌كی زۆر باشی ئه‌م كاره‌یان له‌ لایه‌ن دامو ده‌زگای حكومی و گه‌وره‌ به‌رپرسانی پاكستانی بوو به‌ سه‌رۆكی پاكستانه‌وه‌ كه‌ ئه‌و كاته‌ [ ضياء الحق ] بوو كه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی باشی له‌گه‌ڵ‌ ئیمامی مزگه‌وته‌كه‌ هه‌بوو كه‌ مه‌ولانا عه‌بدوڵڵا بووو وتاربێژێكی تووندو ڕه‌ق له‌ دژی ڕووس و ئه‌فغانییه‌ شیعییه‌كان ده‌ست به‌كار بووو، به‌رده‌وام هانی مسوڵمانانی ئه‌دا كه‌ خه‌بات و جیهاد بكه‌ن له‌ دژیاندا.
له‌مساوه‌ پاكستانییه‌كان زانیان كه‌ ئه‌و مزگه‌وته‌ وه‌ك بنكه‌یه‌ك وایه‌ بۆ كۆكردنه‌وه‌ی لاوان و ئاڕاسته‌ كردنیان به‌ ئاڕاسته‌یه‌كی جیهادی له‌ ناوو ده‌ره‌وه‌ی پاكستان. وا ناسران كه‌ ئه‌م مزگه‌وته‌ وه‌ك ڕێكخراوێكی زۆر گه‌وره‌و ده‌ستڕۆ و به‌بێ‌ به‌رامبه‌ر كار ئه‌كات بۆ په‌نادان و حه‌واندنه‌وه‌ی هه‌زاران كه‌س له‌و تیره‌ و قه‌بیلانه‌ی كه‌ به‌ نیازی خوێندن ڕوو له‌ پاكستان ئه‌كه‌ن ئه‌ویش له‌ پێناو ئاماده‌كردنیان بۆ جیهاد له‌ دژی ڕووسیه‌ شیوعییه‌كان.
به‌ كوشتنی ئیمامی مزگه‌وتی سوور (شێخ عه‌بدوڵڵا) له‌ نه‌وه‌ده‌كان به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی مزگه‌وت و په‌یوه‌ستییه‌كانی ئه‌كه‌وێته‌ ده‌ست هه‌ردوو كوڕه‌كه‌ی كه‌ (عه‌بدولعه‌زیز و عه‌بدولڕه‌شید) بوون، ئه‌م دوو كوڕه‌ی درێژیان به‌ كاری باوكیان دا بۆیه‌ زۆر بائاشكراو ڕاشكاوی داوای جیهادیان له‌دژی ئه‌مریكا ئه‌كرد له‌گه‌ڵ‌ ڕه‌خنه‌ی زۆر تووندیان له‌ سه‌رۆك به‌رویز موشه‌ڕه‌ف، بگره‌ داوای كوشتنیشیان ئه‌كرد.

پاڵپشتی ڕێكخراوه‌ ئیسلامییه‌كان

له‌ پاكستان زۆر ڕێكخراوی ئیسلامی هه‌ن كه‌ كار ئه‌كه‌ن و له‌ جمو جووڵدان، له‌وانه‌ (جه‌ماعه‌ی ئیسلامی، كۆمه‌ڵه‌ی زانایانی پاكستان، كۆمه‌ڵه‌ی زانایانی ئیسلام، كۆمه‌ڵه‌ی ئه‌هلی حه‌دیس) وه‌ كه‌سایه‌تییه‌كان وه‌ك (قازی حوسێن ئه‌حمه‌د، مه‌ولانا فه‌زڵوڕه‌حمان، شا ئه‌حمه‌د نووڕانی، سه‌میحولحه‌ق) كه‌ ئه‌مانه‌ به‌رچاوترین كه‌سایه‌تی گۆڕه‌پانی ئیسلامین، هه‌موو ئه‌مانه‌ داوای جێبه‌جێكردنی شه‌ریعه‌تی ئیسلامی ئه‌كه‌ن، هه‌روه‌ها قوتابخانه‌ی (دیوبه‌ندیه‌) كه‌ گه‌وره‌ترین قوتابخانه‌ی ئاینیی ئیسلامییه‌ له‌ ئاسیا، كه‌ به‌ پله‌ی دووه‌م دێت له‌ دوای زانكۆی ئه‌زهه‌ر، كه‌ به‌ ئاڕاسته‌یه‌كی سه‌له‌فی كار ئه‌كه‌ن.
هه‌روه‌ك هێزی ئیسلامی سیاسیش هه‌ن كه‌ نوێنه‌ریان له‌ په‌ڕله‌ماندا هه‌یه‌، به‌رچاوترینیان (جه‌ماعه‌ی ئیسلامی)یه‌كه‌ ئاڕاسته‌یه‌كی ئیخوانین، وه‌ زۆربه‌ی قوتابخانه‌ ئاینییه‌كانی پاكستانی و سه‌ركرده‌كانیان ناحه‌زییان له‌گه‌ل نیزامی به‌رویز (بۆششه‌ڕه‌ف) هه‌یه‌، هه‌موو ئه‌مانه‌ی كه‌ ناومان هێنان و باسمان كردن له‌و مه‌ینه‌تییه‌ی ئه‌م دواییه‌ پاڵپشتی مزگه‌وتی سوورو قوتابخانه‌كانیان و پێشه‌واكانیان ئه‌كردو هۆشداریان ئه‌دا به‌ حكومه‌ت كه‌ نه‌كا هێز له‌ دژی ئیمامی مزگه‌وت و شوێنكه‌وتووانی به‌كار بهێنێت.
به‌ڵام به‌روێز بۆششه‌ڕه‌ف گوێی به‌ هیچ داخوازییه‌ك نه‌داو داخوازی بۆشی ئاغای نه‌بێت كه‌ حه‌تمه‌ن سه‌ری ئه‌خواو سه‌ره‌ونخوون ئه‌بێت به‌ پشتیوانی خوا، وا ئێستاش دوای كوشتنی زیاتر له‌ هه‌زار كه‌س له‌ منداڵ‌ و ژن و پیاوی ڕیشدارو ئیمام و پیشه‌وای مزگه‌وته‌كه‌ وا خه‌ڵكی هاتوونه‌ته‌ سه‌ر شه‌قام و دوعا بكه‌ن كه‌ ئه‌مه‌ سه‌ره‌تای شۆڕشێكی نوێ‌ بێ‌و بۆششه‌ڕه‌فی موتوربه‌ كراو لێك جیا ببنه‌وه‌و موشه‌ڕه‌ف به‌ دۆزه‌خ موشه‌ڕه‌ف كرێ‌ و بۆشیش بۆ عێڕاقییه‌كان جێ‌ ئه‌هێڵین.

خانه‌واده‌ی (شێخ عمر عبدالرحمن) داوا له‌ وڵاته‌ ئیسلامییه‌كان ئه‌كات كه‌ فریای شێخ كه‌ون!

ئه‌زموونی مالیزیاو توخمه‌كانی سه‌ركه‌وتنی