ئادابی منداڵ لهگهڵ باوك و دایكدا باوك و دایك له گهورهترین نیعمهتهكانی خوای گهورهن بهسهر مرۆڤهوه، هۆی هاتنهبوونی مرۆڤن و بهههشت و دۆزهخی مرۆڤن. مرۆڤی بێبهش له چاودێریی باوك و سۆز و میهری دایك ههمیشه ههست به كهلێن و بۆشایییهكی گهوره له ژیانیدا دهكات. مرۆڤ لهگهڵ بوونی پشت و باوك و دایكێكی چاكدا ههست به عیززهت و سهربهرزی و بهختهوهری دهكات. بۆیه پهیوهندیی نێوان ژن و مێرد و هاوسهرگیری له گرنگترن و ڕێزدارترینی پهیوهندییهكانی نێوان مرۆڤهكانه و ئایینی پیرۆزی ئیسلام زۆر گرنگی پێ داوه و ههموو بوارهكانی پێش و پاشی بۆ ڕهخساندووه. تهنانهت به پهیمانی قورس و بههێز (ميثاق غليظ) ناوی بردووه. بۆیه ههمیشه مرۆڤ دهبێت ئهو نیعمهتهی لهیاد بێت و ههرگیز لهبیری نهكات.
زۆرجار مرۆڤهكان له سهرقاڵی و جهنجاڵی دنیا و زیندهگی خۆیاندا یان له ئهنجامی گرفت و كێشهیهكی خێزانی یان گوێنهدان و پشتگۆێخستنی باوك و دایكی بۆی، ئهو ههستهی لا لاواز دهبێت و ههست بهو بهرپرسیاری و ئهركه گهوره ناكات سهبارهت به باوك و دایكی كهوتۆته سهرشانی. بهڵام ئهمانه هیچیان نابنه پاساوی پشتههڵكردن و وازهێنان لێی.
ئهمرۆش به تایبهتی كه مافی باوك و دایك زۆر جار له لایهن منداڵهكانیانهوه پێشێل دهكرێت، ئهمڕۆ كه منداڵهكان (به تایبهت كوڕان) سهرپێچی و بێگۆێی دهكهن و هیچ سهنگێك بۆ باوكی دانانێت چ جای دایكی، ئهمڕۆ كه زۆریك له كوڕو كچانی كۆمهڵگاكهمان له پهیڕهوی ڕاستهقینهی ئیسلام دوور كهوتونهتهوه، دهرهنجامهكهی ئهوهیه كه شیرازهی خێزان بهرهو ههڵوهشانهوه دهڕوات و گرێكانی پێكهوه بهستنی ماڵ ههڵدهوهشێنهوه، كوڕ هیچ سهنگێك بۆ ڕاو قسهكانی باوك دانانێت، ههر دهیهوێت خۆی ههبێت و قسهی خۆی بێت، بیردۆزه نهزۆكهكانی دهستی مرۆڤیش زیاتر دهچنه بن كڵێشهی لاوان و هانیان دهدهن به بیانوی سهلماندنی خوود پشت له خێزان و كۆمهڵگاكهیان بكهن و به ئاراستهیهكی سهلبی پهلكێشیان دهكهن.
بۆ چارهسهری ئهم مهبهستهو ڕوونكردنهوهی فهرمان و تهوجیهاتهكانی ئایینهكهمان، چهند خاڵێگی گرنگ له ئهرك و مافی باوك و دایك بهسهر منداڵهكانهوه له ئیسلامدا دهخهنینه ڕوو، بهو هیوایهی ببێته هۆشیاری و بێداریییهك بۆمان و دوور كهوینهوه له ئازارو دڵئێشانی باوك و دایكمان و بهر ڕهحم و بهزهیی پهروهردگارمان بكهوین.
سهرهتا: خوای گهوره هیچ كارێكی گرێ نهداوه به بهندایهتی خۆیهوه جگه له چاكهكردن لهگهڵ باوك و دایكدا، هیچ شوكرو سوپاسێكی نههێناوهتهوه سهر شوكرو سوپای خۆی كه ههر ئهو زاته سهرچاوهی ههموو خێرو نیعمهت و خۆشییهكه جگه له شوكرو سوپاسی باوك و دایك:
" وَاعْبُدُواْ اللّهَ وَلاَ تُشْرِكُواْ بِهِ شَيْئاً وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَاناً " النساء ٣٦. [خوا بپهرستن و هیچ هاوهڵی بۆ بڕیار مهدهن و لهگهڵ باوك و دایكیشتاندا چاكهخواز بن]
ههروهها دهفهرموێت: " أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ (١٤) " لقمان. [كه سوپاسی من بكهیت و سوپاسی باوك و دایكیشت و چارهسنووسیش ههر بۆ لای ئهوه]
ئیتر پاش ئهوه هیچ ڕێزو شهرهف و خهڵاتێك نییه لهوه گهورهترو به بههاتر بێت و فهرمانی خوا ڕوونكهرهوهی ههموو شتێكهو هیچ گومانی تێدا نییه.
١. يحكي أن رجلا من بني سلمة جاء إلى النبي - صلى الله عليه وسلم - فقال: يا رسول الله، هل بقي من بر أبوي شيء أبرُّهما به من بعد موتهما؟ قال: (نعم. الصلاة عليهما (الدعاء)، والاستغفار لهما، وإيفاءٌ بعهودهما من بعد موتهما، وإكرام صديقهما، وصلة الرحم التي لا توصل إلا بهما) [ابن ماجه].
٢. سئل النبي - صلى الله عليه وسلم -: أي العمل أحب إلى الله؟ قال: (الصلاة على وقتها). قال: ثم أي؟ قال: (ثم بر الوالدين). قال: ثم أي؟ قال: (الجهاد في سبيل الله) [متفق عليه].
٢) (رضا الرب في رضا الوالد، وسخط الرب في سخط الوالد) [الترمذي]
٣) جاء رجل إلى النبي - صلى الله عليه وسلم - يريد الجهاد، فأمره النبي - صلى الله عليه وسلم - أن يرجع ويبر أمه، فأعاد الرجل رغبته في الجهاد، فأمره النبي - صلى الله عليه وسلم - أن يرجع ويبر أمه. وفي المرة الثالثة، قال له النبي - صلى الله عليه وسلم -: (ويحك! إلزم رِجْلَهَا فثم الجنة) [ابن ماجه].
٤) جاء رجل إلى رسول الله - صلى الله عليه وسلم - فقال: إني أشتهي الجهاد، ولا أقدر عليه. فقال - صلى الله عليه وسلم -: (هل بقي من والديك أحد؟). قال: أمي. قال: (فاسأل الله في برها، فإذا فعلتَ ذلك فأنت حاجٌّ ومعتمر ومجاهد) [الطبراني].
٥) وجاء رجل إلى النبي - صلى الله عليه وسلم - فاستأذنه في الجهاد، فقال - صلى الله عليه وسلم -: (أحي والداك؟). قال: نعم. قال - صلى الله عليه وسلم -: (ففيهما فجاهد) [مسلم].
٦) أقبل رجل على رسول الله - صلى الله عليه وسلم -، فقال: أبايعك على الهجرة والجهاد؛ أبتغي الأجر من الله، فقال - صلى الله عليه وسلم -: (فهل من والديك أحد حي؟). قال: نعم. بل كلاهما. فقال - صلى الله عليه وسلم -: (فتبتغي الأجر من الله؟). فقال: نعم. قال - صلى الله عليه وسلم -: (فارجع إلى والديك، فأَحْسِنْ صُحْبَتَهُما) [مسلم].
٧) حث رسول الله - صلى الله عليه وسلم - على بر الوالدين، فقال: (من سرَّه أن يمَدَّ له في عمره (أي يُبارك له فيه) ويزاد في رزقه؛ فليَبرَّ والديه، وليصل رحمه) [أحمد].
٨. وقال - صلى الله عليه وسلم -: (رغم أنفه (أي أصابه الذل والخزي) ثم رغم أنفه، ثم رغم أنفه).
قيل: من يا رسول الله؟ قال: (من أدرك والديه عند الكبر؛ أحدهما أو كليهما، ثم لم يدخل الجنة) [مسلم].
٨) ويقول - صلى الله عليه وسلم -: (من أرضى والديه فقد أرضى الله، ومن أسخط والديه فقد أسخط الله) [البخاري في الأدب المفرد].
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
بۆ ئامادهكردنی ئهم بابهته سوود لهم سهرچاوانه وهرگیراوه:
[www.islamselect.com]