په‌نابردنه‌ به‌ر خوا (الإستعاذة) یانی چی؟
په‌نابردنه‌ به‌رخوا گه‌وره‌ترین و به‌هێزترین هۆكاری به‌هێزبوون و بێمنه‌ت بوونه‌ له‌ شه‌یتان و شه‌یتانه‌كان، به‌نده‌كان چه‌ندی وه‌خۆكه‌ون پشتی خۆیان به‌ خوای باڵاده‌ست قایمكه‌ن و په‌نای بۆ به‌رن, هێنده‌ی تر دوژمن سامگرتووترو ڕوو له‌ شكستبوون ده‌بێت، دیاره‌ مه‌رجی وه‌ده‌ست هێنانی ئه‌و سه‌ركه‌وتنه‌ حه‌تمیه‌ش په‌یوه‌سته‌ به‌ به‌هێزبوون و قایمبوونی ئیمان و بیروباوه‌ڕی ئه‌وكه‌سه‌وه‌, واته‌: بابایه‌ك كه‌ ئیمانی كزو بێهێز بێت كه‌متر ده‌ستی وه‌به‌ر ئه‌و په‌ناگرتنه‌ ڕائه‌گات, چونكه‌ یه‌كه‌م هۆكاری گه‌یشتن به‌ مه‌نزڵی ته‌واو له‌ بواری په‌ناگرتندا بریتییه‌ له‌ ئیمانی قاییم و ترسانی ته‌واو له‌و خوای باڵاده‌سته‌ كه‌ پشتی هه‌ركه‌سێك بگرێ‌ و په‌نای هه‌ركه‌سێك بدات ئه‌و كه‌سه‌ پشتی قایم ده‌بێ و له‌ دوژمنی خۆی بێ‌ باك ده‌بێ.

مانای په‌نابردن (تعريف الإستعاذة)
قوڕتوبی (ڕه‌حمه‌تی خوای لێ بێت) له‌ پێشه‌كی ته‌فسیره‌كه‌ی ده‌ڵێت:
(الإستعاذة) له‌ زمانی عه‌ڕه‌بیدا واته‌: هانا وه‌به‌ربردن و مه‌یلكردن به‌لای شتێك بۆ ئه‌وه‌ی ناڕه‌حه‌تییه‌كی له‌سه‌ر لا بچێت. وه‌ك ده‌ڵێن: عذت بفلان واستعذت به واته‌ خۆم به‌ فولان كه‌س سپاردو خۆم پێ‌ په‌ناگرت. یان كه‌ ده‌ڵێت [ أعوذ بالله منك ] واته‌: په‌نا به‌خوا ده‌به‌م له‌ تۆ.
وشه‌كانی العوذة والمعاذة والتعويذ هه‌موو یه‌ك مانا ئه‌ده‌ن، خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رموێت: قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ أَنْ نَأْخُذَ إِلَّا مَنْ وَجَدْنَا مَتَاعَنَا عِنْدَهُ (يوسف: 79) واته‌: گوتی: ئه‌ی په‌نا به‌خودا ئه‌گه‌ر ئێمه‌ غه‌یره‌س كه‌سێ‌ كاڵای خۆمان له‌ لای ئه‌و دۆزیوه‌ته‌وه‌، گل ده‌ینه‌وه‌. یان ده‌فه‌رموێت: قُلْ أعوذ بِرَبّ الفَلَق (الفلق:1) واته‌: بڵێ‌: په‌نا ده‌گرم به‌ په‌روه‌ردگارێك كه‌ به‌ره‌به‌یان پێش دێنێت، یان ده‌فه‌رموێت: قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ (الناس:1) واته‌: بڵێ په‌نا ده‌گرم به‌ په‌روه‌ردگاری خه‌ڵك. یا خود عه‌ڕه‌ب ده‌ڵێن: عُذْت به أعُوذ عَوْذاً وعِيَاذاً ومَعاذاً واته‌: په‌نام بۆ په‌ناگه‌یه‌ك برد خۆی لێی گیرسانده‌وه‌. بۆیه‌ له‌ پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌ ئافره‌تێكی له‌ عه‌ڕه‌ب هێنا، كاتێ‌ كه‌ ئافره‌ته‌كه‌ ده‌چێته‌ لای، پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) ده‌بینێت و پێی ده‌ڵێت: أَعوذ بالله منك واته‌: په‌نا ئه‌به‌مه‌ به‌رخوا له‌ تۆ، پێغه‌مبه‌ریش (صلى الله عليه وسلم) پێی ده‌فه‌رموێت: (لقد عُذْتِ بمعاذ فالحقي بأَهلك) واته‌: په‌نات برد به‌ په‌نایه‌ك، كه‌وابوو بڕۆوه‌ ناو ئه‌هله‌كه‌ت.

وه‌ له‌ ڕووی شه‌رعیشه‌وه‌ بریتییه‌ له‌ په‌نابردن بۆ كه‌سێك و په‌یوه‌ستبوون پێیه‌وه‌، وه‌ك ده‌ڵێن عاذ فلان بفلان واته‌: فولان كه‌س خۆی به‌ فولان كه‌سه‌وه‌ سپارد، وه‌ك خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌موێت: قَالَ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ (البقرة: 67 ) واته‌: په‌نا ده‌گرم به‌ خوا بچمه‌ ریزی نه‌فامانه‌وه‌ (گاڵته‌ به‌ خه‌ڵکی بکه‌م) ، یان ده‌فه‌رموێ‌: وَإِنِّي عُذْتُ بِرَبِّي وَرَبِّكُمْ أَنْ تَرْجُمُونِ (الدخان:20) واته‌: من په‌نا ده‌گرم به‌ په‌روه‌ردگاری خۆم ، كه‌ په‌روه‌ردگاری ئێوه‌شه‌ له‌وه‌ی كه‌ به‌ره‌دبارانم بكه‌ن، یان ده‌فه‌رموێت: إِنِّي أَعُوذُ بِالرَّحْمَنِ (مريم: 18) واته‌: من په‌نا ده‌به‌مه‌ به‌رخودا، یان ده‌فه‌رموێ‌: مَعَاذَ اللَّهِ (يوسف: 23) واته‌: خۆی پێ‌ ئه‌سپێرم و داوای سه‌ركه‌وتنی لێ ئه‌كه‌م. بۆیه‌ ده‌بینین كه‌ به‌ نوشته‌ ده‌ڵێن عوذة، وعوذه .
ئیبنولقه‌ییم (به‌ڕه‌حمه‌تبێت) ده‌ڵێت: بزانه‌ وشه‌ی (عاذ) بریتییه‌ له‌ خۆپه‌نادان و خۆ له‌ په‌ناگرتن، هه‌قیقه‌ته‌كه‌شی بریتییه‌ له‌ ڕاكردن له‌ شتێك كه‌ لێی ده‌ترسیت بۆ شتێك كه‌ پتپارێزێت لێی. (بدائع الفوائد 2/426)

خۆپه‌نادان و په‌نابردن (الإستعاذة) له‌ قورئاندا
خوای گه‌وره‌ له‌ زۆر شوێنان له‌ قوڕئانی پیرۆز به‌ڵگه‌ی په‌نابردنه‌ به‌رخوای هێناوه‌ته‌ پێش و فه‌رمانی به‌كاربردنی داوه‌، وه‌ك له‌م چه‌ند ئایه‌ته‌ی خواره‌وه‌ وه‌ دیار ده‌كه‌وێت:
(1) له‌ سوڕه‌تی (الناس)دا ده‌فه‌رموێت: قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ مَلِكِ النَّاسِ إِلَهِ النَّاسِ مِن شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ واته‌: ئه‌ی (موحه‌ممه‌د)، په‌نا ده‌گرم به‌ په‌روه‌ردگاری خه‌ڵكی، وه‌ به‌ پاداشای خه‌ڵكی، وه‌ به‌خوای خه‌ڵكی له‌ شه‌ڕو خراپه‌ی ئه‌و شتانه‌ی كه‌ وه‌سوه‌سه‌ و خه‌ته‌ره‌ و خه‌یاڵی خراپ درووست ده‌كات، له‌و شتانه‌ی كه‌ وه‌سوه‌سه‌ فرێ‌ ده‌داته‌ ناو سینه‌و دڵ‌ و ده‌روونی خه‌ڵكییه‌وه‌، له‌ جنۆكه‌ و خه‌ڵكی.

(2) له‌ سوڕه‌تی (الفلق)دا ده‌فه‌رموێت: قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ مِن شَرِّ مَا خَلَقَ وَمِن شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ وَمِن شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ وَمِن شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ واته‌: (ئه‌ی موحه‌ممه‌د)، بڵێ‌: په‌ناده‌گرم به‌ په‌روه‌ردگارێك كه‌ به‌ره‌به‌یان پێش دێنێت، له‌ شه‌ڕو خراپه‌ی هه‌موو شتێك كه‌ درووستی كردووه‌، له‌ شه‌ڕو خراپه‌ی شه‌و كه‌ دادێت و دونیا تاریك ده‌بێت و ده‌بێت به‌شه‌وه‌ زه‌نگ، وه‌ له‌ شه‌ڕو خراپه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ جادوو ده‌كه‌ن و په‌ت و ده‌زوو گرێ‌ ده‌ده‌ن و فووی پیا ده‌كه‌ن، وه‌ له‌ شه‌ڕی خراپه‌ی حه‌سوود و به‌خیل كاتێك كه‌ حه‌سوودی و به‌ خیلی ده‌بات.

(3) وَأَنَّهُۥ كَانَ رِجَالٌ مِّنَ ٱلإنسِ يَعُوذُونَ بِرِجَالٍ مِّنَ ٱلْجِنِّ فَزَادُوهُمْ رَهَقًا (الجن: 6) واته‌: كاتێك كه‌ پیاوانێك له‌ ده‌سته‌ی ئاده‌میزاد په‌نایان ده‌برد به‌ پیاوانێك له‌ ده‌سته‌ی جنه‌كان (و ئه‌مه‌یان به‌ هه‌ل زانی) و ئه‌وه‌نده‌ی تر ماندوویان كردن (به‌ خورافیات و شتی بێ‌ سه‌ر و به‌ره‌)

(4) وَإِمَّا يَنزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (الأعراف: 200) واته‌: هه‌ر حانێكیش خه‌یاڵاتێكی خراپت له‌ شه‌یتان به‌ دڵدا بووری، هه‌ر په‌نا به‌ خودا به‌ره‌، كه‌ خۆی بیسه‌رو زانایه‌.

(5) ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَصِفُونَ ! وَقُل رَّبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ * وَأَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَن يَحْضُرُونِ (المؤمنون :96-98 ) واته‌: تۆ وه‌ڵامی خراپه‌ به‌ چاكه‌ بده‌، ئێمه‌ باشتر ده‌زانین ئه‌وان چ ئێژن، تۆ بێژه‌: ئه‌ی په‌روه‌ردگارم! هانام به‌ تۆ، له‌ دنه‌دانی شه‌یتانان، هه‌ر هاناش ده‌به‌مه‌ به‌رتۆ، كه‌ ئه‌وان دێن به‌لامه‌وه‌.

سووده‌كانی په‌نابردنه‌ به‌ر خوا
ئیبنولقه‌ییم (به‌ڕه‌حمه‌تبێت) ده‌ڵێت: په‌نابردنه‌ به‌رخوا به‌ ته‌نها بریتییه‌ له‌و په‌ڕی یه‌كتاناسین، چونكه‌ ئه‌گه‌ر خوا شه‌ڕی به‌نده‌یه‌كی خۆی بوێت په‌نای نادات، بۆیه‌ ئه‌و خوایه‌ی كه‌ ده‌یه‌وێت ئه‌و به‌نده‌ی په‌نای بۆ ببات، هه‌ر ئه‌ویشه‌ ده‌یه‌وێت خراپه‌كه‌ی له‌سه‌ر لاببات، چونكه‌ خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رموێت: وَإِن يَمْسَسْكَ ٱللَّهُ بِضُرٍّ فلا كَاشِفَ لَهُۥۤ إلا هُوَ (الأنعام: 18) واته‌: ئه‌گه‌ر خودا به‌ڵایه‌كت به‌سه‌ر بێنێ‌، به‌ غه‌یره‌س خۆی كه‌س له‌سه‌رتی وه‌لا نابا. خوا هه‌ر خۆیه‌تی ئه‌گه‌ر ناڕه‌حه‌تییه‌ك بهێنێته‌ پێش و كه‌س ناتوانێت كه‌ ڕه‌تی كاته‌وه‌، وه‌ هه‌ر خۆشیه‌تی كه‌ لای به‌رێت، كه‌واته‌ هه‌ر خوا خۆی كاره‌كان هه‌ڵده‌سووڕێنێت و حاڵی به‌نده‌كان ئاڵ و گۆڕ پێ دێنێت. (طريق الهجرتين 1/431)

په‌نابردن درووست نییه‌ به‌ خوا نه‌بێت
شێخولئیسلام ئیبن ته‌یمیه‌ (به‌ڕه‌حمه‌تبێت) ده‌ڵێت: ئیستیعازه‌كردن درووست نییه‌ به‌ خوا نه‌بێت، هه‌روه‌ك پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) ده‌فه‌رموێت: (أعوذ بوجهك) واته‌: په‌نات بۆ ئه‌به‌م و ڕووت تێ‌ ده‌كه‌م، یان (أعوذ بكلمات الله التامات) واته‌: په‌نا ده‌به‌مه‌ به‌ر ئه‌و كتێبانه‌ی كه‌ خوا دایبه‌زاندووه‌ كه‌ هیچ كه‌م و كوڕی و ناڕێكییه‌كیان تێدا نییه‌. یان (أعوذ برضاك من سخطك) واته‌: په‌نا ده‌به‌مه‌ به‌ر خۆشنوودیت له‌ تووڕه‌یی و خه‌شم و قینته‌وه‌. هه‌ڵبه‌ت ئه‌مه‌ش كارێكه‌ زانایان دانیان به‌م ڕاستییه‌ هێناوه‌. (ا.هـ الفتاوى 35/273)


بۆ ده‌بێت په‌نا بۆ خوا به‌رین له‌ شه‌یتان؟
خوای گه‌وره‌ بۆی ڕوون كردووینه‌ته‌وه‌ ده‌فه‌رموێت: يا بَنِي آدَمَ لاَ يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُم مِّنَ الجَنَّةِ (الأعراف: 27) واته‌: ئه‌ی فرزه‌نده‌كانی ئاده‌م! شه‌یتان نه‌تانخه‌ڵه‌تێنێ‌، هه‌ر وه‌ك باوك و دایكتانی له‌ به‌هه‌شت به‌ ده‌ركردن دا. هه‌روه‌ها ده‌فه‌رموێ‌: إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُواًّ إِنَّمَا يَدْعُو حِزْبَهُ لِيَكُونُوا مِنْ أَصْحَابِ السَّعِيرِ ( فاطر : 6) واته‌: شه‌یتان دوژمنی ئێوه‌یه‌، سا ئێوه‌ش ببنه‌ دوژمنی، ئه‌و هه‌ر بۆیه‌ داروده‌سته‌ی گازی ده‌كا، تا له‌ یارانی ئاگر بن. یان ده‌فه‌رموێت أَفَتَتَّخِذُونَهُ وَذُرِّيَّتَهُ أَوْلِيَاءَ مِن دُونِي وَهُمْ لَكُمْ عَدُوٌّ بِئْسَ لِلظَّالِمِينَ بَدَلاً (الكهف : 50) واته‌: ئاخۆ ئێوه‌ توخمی شه‌یتان و داروده‌سته‌ی بێ‌ من ده‌كه‌ن به‌ دۆستی خۆ، كه‌ ئاشكرا دوژمنتانن؟ خوا نه‌ناس له‌و یار به‌یاره‌ پیس تێ‌ شكاون. ده‌بینین كه‌ به‌ درۆ شه‌یتان سوێند ده‌خواو ده‌یویست باوكمان ئاده‌م له‌ خشته‌ به‌رێت، ئه‌ی چۆن ئێمه‌ له‌ خشته‌ نابات؟ شه‌یتان ده‌یگوت: قَالَ فَبِعِزَّتِكَ لأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ * إِلاَّ عِبَادَكَ مِنْهُمُ المُخْلَصِينَ (ص: 82-83) واته‌: ده‌سا سوێند به‌ ده‌سه‌ڵاتی تۆ، سه‌ر له‌به‌ریان گومڕا ده‌كه‌م، مه‌گین ئه‌وانه‌ی به‌ پاكی ده‌تپه‌رستن. پاشان گوتی: ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَنْ شَمَائِلِهِمْ وَلا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِينَ (الأعراف:17) واته‌: ئه‌وسا له‌ پێش و پاشه‌وه‌ بۆیان ده‌چم، ڕاست و چه‌پیشیان لێ ده‌گرم، جا ده‌بینی زۆرینه‌یان شوكر ناكه‌ن.

(ابن سعيد الغرناطي) –به‌ڕه‌حمه‌تبێت- ده‌ڵێت: شه‌یتان دوژمنه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌ر زوو ئاگاداری كردووینه‌ته‌وه‌، بۆی ڕوون كردووینه‌ته‌وه‌ كه‌ دوژمنایه‌تی شه‌یتان له‌گه‌ڵ‌ به‌نده‌كان وه‌ك خوێن وایه‌ به‌ناو ده‌ماریاندا هاتوو چۆ ده‌كات. سه‌ره‌تا فه‌رمانیان پێ‌ ده‌كات كه‌ كافر ببنه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ ئیشكال ده‌خاته‌ ئیمانیانه‌وه‌، ئه‌گه‌ر له‌و ڕێیه‌ توانی له‌ خشته‌یان به‌رێت باشه‌ ئه‌نا وایان لێ ده‌كات كه‌ له‌ ڕووی تاوان و سه‌رپێچییه‌كان ته‌خت ببن، ئه‌گه‌ر به‌وه‌ش ده‌رقه‌تیان نه‌هات ئه‌وه‌ وایان لێ ده‌كات كه‌ وا له‌ تاعه‌ت و به‌ندایه‌تییه‌كانیان سست و ته‌مه‌ڵیان بكات، ئه‌گه‌ر له‌وه‌ش سه‌ركه‌وتوو نه‌بوو ئه‌وه‌ وایان لێ ده‌كات كه‌ له‌ به‌ندایه‌تییه‌كانیاندا ڕووپاماییان هه‌بێت.

شته‌ جوان و نایابه‌كانی په‌نابردنه‌ به‌رخوا:
(1) ئیبن كه‌سیر (به‌ڕه‌حمه‌تبێت) ده‌ڵێت: یه‌كێك له‌ شته‌ نایابه‌كانی په‌نابردنه‌ به‌رخوا بریتییه‌ له‌ پاكبوونه‌وه‌ی ده‌م له‌ چه‌نه‌بازی وده‌م پیسی، ڕێخۆشكردنێكه‌ بۆ به‌ده‌مداهاتنی قسه‌كانی خوا، كه‌ بریتییه‌ له‌ ئیستیعانه‌كردن به‌ خوا و دانهێنان به‌ تواناو هێزی خوا و ده‌سته‌وسانبوونی خۆی له‌ به‌رده‌م به‌رهه‌ڵستكردنی دوژمنانی نه‌فس و ده‌روونی كه‌ ناتوانێت ڕێ به‌ شوبوهاته‌كانی بگرێت به‌بێ‌ په‌نابردنه‌ به‌رخوا، خوای گه‌وره‌ش بۆی ڕوونكردووینه‌ته‌وه‌ كه‌ كه‌سێك پشت به‌ هێزو توانای خوا ببه‌ستێت ئه‌وه‌ هه‌رگیز شه‌یتان ناتوانێت له‌ خشته‌ی به‌رێت، وه‌ك خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رموێت: إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَـٰنٌۚ وَكَفَىٰ بِرَبِّكَ وَكِيلا (الإسراء: 65 ) واته‌: تۆ به‌سه‌ر عه‌بدانی مندا هیچ ده‌سته‌ڵاتێكت نییه‌، به‌سه‌ كه‌ په‌روه‌ردگارت بریكاریان بێت.

(2) (البجيرمي) –به‌ڕه‌حمه‌تبێت- ده‌ڵێت: په‌نابردنه‌ به‌رخوا به‌ گوتنی (أعوذ باللَّه من الشيطان الرجيم) دانهێنانه‌ به‌ ده‌سته‌وسانی ئه‌و كه‌سه‌و ئیعتیرافكردنه‌ به‌ قودره‌ت و ده‌سه‌ڵاتی خوای باڵاده‌ست كه‌ خۆی ده‌وڵه‌مه‌ندو بێ‌ نیازه‌و په‌كی به‌هیچ كه‌س و هیچ هێزێك نه‌كه‌وتووه‌. وه‌ ئیعتیرافكردنیشه‌ به‌وه‌ كه‌ شه‌یتان دوژمنییه‌تی و پێیویسته‌ خۆی لێبپارێزێت، چونكه‌ ئیستیعازه‌و په‌نابردنه‌ به‌رخوا پاڵپێوه‌نانی وه‌سوه‌سه‌ی شه‌یتانه‌ كه‌ خۆی ناتوانێت لای به‌رێت به‌ بێ‌ ئه‌و په‌نابردنه‌. [ تحفة الحبيب 1/893 إعانة الطالبين 1/20 ]
هه‌روه‌ها ئیبن سه‌عیدی غه‌رناتی (به‌ڕه‌حمه‌تبێت) له‌ كتێبی (التسهيل لعلوم التنزيل) دا ده‌ڵێت: هه‌ركه‌سێك به‌ ڕاست و درووست په‌نا بۆخوا به‌رێت خواش په‌نای ده‌دات، ئایا نابینن كه‌ خێزانی عیمڕان كاتێك كه‌ مه‌ریه‌میان دا په‌نای خوا، خوداش پاراستی؟ هه‌روه‌ك له‌ فه‌رمووده‌ی سه‌حیحیشدا هاتووه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) ده‌فه‌رموێت: (ما من مولودٍ إلا نَخَسه الشيطانُ حين يُولَدُ إلا مريمَ وابْنَها) (رواه مسلم -2366- من حديث ابي هرير ة رضي الله عنه) واته‌: هه‌ر منداڵێك كه‌ له‌ دایك ده‌بێت شه‌یتان ئه‌یخاته‌ ژێر ڕكێفی خۆیه‌وه‌و ده‌یكات به‌ شوێنكه‌وتووی خۆی ته‌نها مه‌ریه‌م و كوڕه‌كه‌ی نه‌بێت.

شوێنه‌كانی په‌نابردنه‌ به‌رخوا
مه‌به‌ست له‌و كات و ساتانه‌یه‌ كه‌ به‌نده‌كان پێویسته‌ تێیاندا په‌نا بۆ خوا به‌رێت:
ده‌ڵێین: كاته‌كان بریتین له‌:
(1) پێش خوێندنه‌وه‌ی قوڕئانی پیرۆز: وه‌ك خوی گه‌وره‌ ده‌فه‌رموێت: فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمٌِ ، قورتوبی (به‌ڕه‌حمه‌تبێت) ده‌ڵێت: كاتێ‌ كه‌ ویستت قورئان بخوێنیت ئه‌وده‌م په‌نا بۆ خوا به‌ره‌. حیكمه‌ته‌كه‌شی له‌وه‌یه‌ كه‌ نه‌كا له‌ نێو قورئان خوێندنه‌كه‌ شه‌یتان وه‌سوه‌سه‌ بخاته‌ نێو دڵته‌وه‌.
ئیبنولقه‌ییم (به‌ڕه‌حمه‌تبێت) ده‌ڵێت: حیكمه‌تی په‌نابردنه‌ به‌رخوا له‌ پێش قوڕئان خوێندن ئه‌وه‌یه‌ كه‌ شه‌یتان نه‌توانێت له‌ ناو قورئان خوێندنه‌كه‌ وا له‌و كه‌سه‌ بكات كه‌ بیرو هۆشی خۆی وه‌لای وردبوونه‌وه‌و تێڕامانی قورئانه‌كه‌ لابه‌رێت. (إغاثة اللهفان 1/93)

(2) له‌ نوێژدا پێش خوێندنه‌وه‌ی سوڕه‌تی فاتیحه‌: هه‌روه‌ك ئه‌بوو سه‌له‌مه‌ (خوا لێی ڕازی بێت) ده‌گێڕته‌وه‌ ده‌ڵێت: ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) بۆ شه‌ونوێژ هه‌ڵبسایه‌ ده‌یفه‌رموو: (اللهمَّ إنّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ مِنْ هَمْزِهِ وَنَفْثِهِ وَنَفْخِهِ) واته‌: خودایه‌ هانات بۆ ده‌به‌م له‌ شه‌یتانی نه‌فره‌ت لێكراو له‌ (هَمْز) و له‌ (نَفْث) وه‌ ده‌یفه‌رموو: (تَعَوَّذُوا بالله مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ مِنْ هَمْزِهِ وَنَفْخِهِ وَنَفْثِهِ) واته‌: په‌نا بۆ خوا به‌رن له‌ شه‌یتانی نه‌فره‌ت لێكراو له‌ (همز) و (نفخ) و (نَفْث) ، گوتیان: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا (همز و نفخ و نَفْث) چییه‌؟ فه‌رمووی: (همز) بریتییه‌ له‌و حاڵه‌ته‌ی كه‌ شه‌یتان له‌ كاتی سه‌ره‌مه‌رگی به‌نده‌كان هه‌وڵی له‌ خشته‌بردنیان ده‌دات، (نفخ)یش بریتییه‌ له‌ كیبرو خۆ به‌ زل زانینی شه‌یتان، وه‌ (نفث) یش بریتییه‌ له‌ شیعر. (رواه أحمد –24829- واللفظ له ورواه ابن أبي شيبة -1/269- وابن حبان –1308- من حديث جبير بن مطعم رضي الله عنه) .

(3) له‌ كاتی تووڕه‌ییدا: هه‌روه‌ك له‌ (سُلَيْمَانَ بن صُرَدٍ) –خوا لێی ڕازی بێت- ده‌گێڕنه‌وه‌ ده‌ڵێت: له‌گه‌ڵ‌ پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) دانیشتبووم دوو پیاو ده‌نگه‌ ده‌نگیان لێ په‌یا بوو قسه‌یان به‌ یه‌ك ده‌گوت، یه‌كێك له‌وان ده‌مو چاوی سوور هه‌ڵگه‌ڕاو هه‌ڵچوو، ئه‌ڵێ پێغه‌مبه‌ریش (صلى الله عليه وسلم) فه‌رمووی: (إني لَأَعْلَمُ كَلِمَةً لو قَالَهَا ذَهَبَ عنه ما يَجِدُ لو قال أَعُوذُ بِاللَّهِ من الشَّيْطَانِ ذَهَبَ عنه ما يَجِدُ) . (رواه البخاري -3108 - ومسلم -2610 -) واته‌: من وشه‌یه‌ك شك ده‌به‌م كه‌ هه‌ركه‌سێك بیڵێت، ئه‌وه‌ هه‌رچی ڕوویدا ئه‌سڕێته‌وه‌، ئه‌گه‌ر بڵێت: په‌نا به‌خوا له‌ شه‌یتانی نه‌فره‌ت لێكراو، ئه‌وه‌ لای ده‌بات ئه‌وه‌ی كه‌ ڕوویدا.

(4) له‌ كاتی چوونه‌ سه‌راو (عند دخول الخلاء): له‌ ئه‌نه‌س (خوا لێی ڕازی بێت) ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌وا كاتێ‌ پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) ئه‌گه‌ر چووبایه‌ سه‌راو ده‌یفه‌رموو: (اللهم إني أَعُوذُ بِكَ من الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِ) . (البخاري -142- و مسلم -375-) ، ئیبن حیببان (به‌ڕه‌حمه‌تبێت) ده‌ڵێت: (الخُبُثُ) كۆی نێرینه‌ی شه‌یتانه‌كانه‌، و (الخبائث) كۆی مێینه‌ی شه‌یتانه‌كانه‌. (صحيح ابن حبان 2/263)
شێخولئیسلام (به‌ڕه‌حمه‌تبێت) ده‌ڵێت: بیستانه‌كان جێگه‌ی شه‌یتانه‌كانن و له‌وێ‌ قه‌زای حاجه‌ ده‌كه‌ن، وه‌ك پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) ده‌فه‌رموێت: (إن هذه الحشوش محتضرة) واته‌: ئه‌م (جۆره‌) بیستانه‌ شه‌یتان تیایدا حازره‌، فه‌رمانكراوه‌ كه‌ له‌وێشدا په‌نا بۆ خوا به‌ریت، هه‌روه‌ها حه‌مام هه‌رچه‌ند جێگه‌ی سه‌راو نییه‌ به‌ڵام له‌ ئه‌سه‌ردا هاتووه‌ كه‌ ماڵی شه‌یتانه‌، كه‌ شه‌یتان به‌خوای گوت: ماڵێكم بۆ بڕیار بده‌، ئه‌ویش فه‌رمووی: حه‌مام ماڵی تۆیه‌. فه‌رمانكراوه‌ كه‌ له‌وێشدا په‌نا بۆ خوا به‌ریت، هه‌روه‌ها حه‌مام هه‌رچه‌ند جێگه‌ی سه‌راو نییه‌ به‌ڵام له‌ ئه‌سه‌ردا هاتووه‌ كه‌ ماڵی شه‌یتانه‌، كه‌ شه‌یتان به‌خوای گوت: ماڵێكم بۆ بڕیار بده‌، ئه‌ویش فه‌رمووی: حه‌مام ماڵی تۆیه‌. [ درء التعارض 4/455 ] به‌ڵام سه‌ری دووه‌م كه‌ ده‌فه‌رموێت: (بيتك الحمام) فه‌رمووده‌یه‌كی لاوازه‌ و ته‌به‌ڕانی له‌ ئه‌بو ئومامه‌ (خوا ليَيان رِازي بيَت) گێڕاویتیه‌وه‌. (مجمع الزوائد 8/221 فتح الباري 12/170)

(5) كاتی‌ ڕه‌وینی سه‌گ و زه‌ڕینی كه‌ر: هه‌روه‌ك له‌ جابری كوڕی عه‌بدوڵڵا (خوا لێیان ڕازی بێت) ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌وا پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) فه‌رموویه‌تی: (إذا سمعتم نباح الكلاب ونهيق الحمير من الليل فتعوذوا بالله من الشيطان الرجيم فإنها ترى ما لا ترون) (أحمد وصححه الحاكم) واته‌: ئه‌گه‌ر گوێتان له‌ حه‌پینی سه‌گ و زه‌ڕینی كه‌ر بوو په‌نا بۆ خوا به‌رن له‌ شه‌یتانی نه‌فره‌ت لێكراو، چون ئه‌وان شه‌یتان ده‌بینن ئێوه‌ نایبینن.
مه‌ناوی (به‌ڕه‌حمه‌تبێت) ده‌ڵێت: بوونی شه‌یتان مایه‌ی وه‌سوه‌سه‌و دژایه‌تی خوایه‌ ( فيض القدير 1/381 )

(6) له‌ كاتی خه‌و زڕان و ڕاچڵه‌كیندا: وه‌ك له‌ فه‌رمووده‌كه‌ی عه‌بدوڵڵای كوڕی عومه‌ر (خوا لێیان ڕازی بێت) هاتووه‌ كه‌وا پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) فێریكردووین كه‌ له‌كاتی خه‌و زڕان و ڕاچڵه‌كیندا بڵێین: (باسم الله أعوذ بكلمات الله التامة من غضبه وعقابه وشر عباده ومن همزات الشياطين وأن يحضرون) (أحمد -6696 - والنسائی فی الكبری‌ - 10601- والترمژی-3662 - وحسنه والحاكم وصححه 1/733 ). واته‌: په‌نا ده‌گرم به‌ وشه‌ ته‌واوه‌كانی خوای گه‌وره‌ له‌ خه‌شم و سزای له‌ خراپه‌ی به‌نده‌كانی و له‌ شێتی شه‌یتانه‌كان و له‌و كاتانه‌ی كه‌ له‌ ژیاندا دێنه‌ لام بۆ گومڕاكردنم یان كاتێ‌ له‌سه‌ره‌ مه‌رگدام دێنه‌ لام.
مه‌ناوی له‌ كتێبی (فيض القدير) دا ده‌ڵێت: (أعوذ) واته‌: خۆ ده‌گرم، (بكلمات الله) واته‌: ئه‌و كتێبانه‌ی كه‌ دایبه‌زاندووه‌ بۆ سه‌ر پێغه‌مبه‌رانی یاخود سیفه‌ته‌كانی، (التامة) دوور له‌ هه‌رچی كه‌م و كوڕییه‌ك، (من غضبه) له‌ توڕه‌یی له‌و كه‌سه‌ی كه‌ بێ‌ فه‌رمانی ئه‌و ده‌كه‌ن، (عقابه) سزاكانی (شر عباده) له‌ خه‌ڵكی سه‌ر زه‌وی، (ومن همزات الشياطين) له‌ دڕدۆنگی و وه‌سوه‌سه‌كانی، (وأن يحضرون) ده‌وره‌م ئه‌ده‌ن و شه‌رم لێ تێكده‌ده‌ن (وانظر التمهيد 24/109)

(7) له‌ كاتی دوعاخوێندن به‌سه‌ر كه‌سێكدا: له‌ ئیبن عه‌بباس (خوا لێی ڕازی بێت) ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌وا پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) دوعای بۆ حه‌سه‌ن و حوسێن ئه‌خوێند و ده‌یفه‌رموو: (أُعِيذُكُمَا بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّةِ من كل شَيْطَانٍ وَهَامَّةٍ وَمِنْ كل عَيْنٍ لاَمَّةٍ) وه‌ ده‌یفه‌رموو: (كان إِبْرَاهِيمُ أبي يُعَوِّذُ بِهِمَا إِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ) . (رواه أحمد -2112-) (الهامة) بریتییه‌ له‌ هه‌موو ئه‌و زینده‌وه‌رانه‌ی كه‌ خاوه‌ن ژه‌هرن وه‌كو مارو دووپشك، هه‌روه‌ك له‌ فه‌رمووده‌كه‌ی كه‌عبی كوڕی عوجره‌ (خوا لێی ڕازی بێت) ده‌فه‌رموێت: (أيُؤذِيكَ هَوَامُّ رأسِكَ؟) مه‌به‌ستی پێ‌ (ئه‌سپێ‌)یه‌. هه‌روه‌ها (العين اللاَّمَّةُ) ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ به‌هۆی سه‌یركردنێكه‌وه‌ تووشی زه‌ره‌ر بووه‌. (الأذكار للنووي /131)

(8) كاتی‌ چوونه‌ مزگه‌وت: له‌ عه‌بدوڵڵای كوڕی عاس (خوا لێی ڕازی بێت) ده‌گێڕته‌وه‌ كه‌وا پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) ڕۆژێك ده‌چێته‌ مزگه‌وت، فه‌رمووی: (أَعُوذُ بِاللَّهِ الْعَظِيمِ وَبِوَجْهِهِ الْكَرِيمِ وَسُلْطَانِهِ الْقَدِيمِ من الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ) (رواه أبو داود) واته‌: په‌نا ده‌به‌مه‌ به‌رخوای گه‌وره‌ به‌ ڕووی پیرۆزو موباره‌كی، به‌ هێزو ده‌سه‌ڵاتی هه‌ربووی له‌ شه‌یتانی نه‌فره‌ت لێكراو.

(9) كاتی‌ ڕووبه‌ڕووی وه‌سوه‌سه‌ ده‌بیته‌وه‌ له‌ نوێژ: له‌ عوسمانی كوڕی ئه‌بی عاسی سه‌قه‌فی (خوا لێی ڕازی بێت) ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌وا دێته‌ لای پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) و ده‌ڵێت: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر خوا شه‌یتان دێته‌ ناو نوێژم و نوێژو خوێندنم لێ تێك ده‌دات و گومانم بۆ درووست ده‌كات، پێغه‌مبه‌ریش (صلى الله عليه وسلم) ده‌فه‌رموێت: (ذَاكَ شَيْطَانٌ يُقَالُ لَهُ خنْزَبٌ . فَإِذَا أَحْسَسْتَهُ فَتَعَوَّذْ بِاللّهِ مِنْهُ. وَاتْفِلْ عَلَىٰ يَسَارِكَ ثَلاَثاً». قَالَ: فَفَعَلْتُ ذٰلِكَ فَأَذْهَبَهُ اللّهُ عَنِّي) (رواه مسلم) واته‌: ئه‌وه‌ شه‌یتانێكه‌ پێی ئێژن خینزه‌ب، ئه‌گه‌ر هه‌ستت پێی كرد په‌نا بۆ خوا به‌ری لێی، پاشان سێ‌ جاران تفێك به‌لای چه‌پتدا بكه‌.

(10) كاتێ‌ كه‌ شه‌و داهات: له‌ ئیبن عومه‌ر (خوا لێیان ڕازی بێت) ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌وا پێغه‌مبه‌ری خوا (صلى الله عليه وسلم) ئه‌گه‌ر سه‌فه‌ری بكردایه‌و شه‌وی به‌سه‌ر بهاتایه‌، ده‌یفه‌رموو: يا أرضُ ربّي ورَبّك الله أعوذ بالله مِن شرّك ومن شرّ ما خلق فيك ومن شر ما يَدِبّ عليك ومن أسد وأسْود ومن الحية والعقرب ومن ساكني البلد ووالد وما ولد (روى أحمد –6145- وأبو داود -2604- والنسائي في الكبرى –7839- وصححه ابن خزيمة –2556-) واته‌: ئه‌ی زه‌مین په‌روه‌ردگاری من تۆ هه‌ر یه‌ك خوایه‌، په‌نا ده‌به‌مه‌ به‌ر خوا له‌ شیرك و له‌ شه‌ڕو فیتنه‌ی ئه‌و شتانه‌ی كه‌ درووستی كردوون و له‌ نێو تۆدا گیرساون، وه‌ له‌شه‌ڕی ئه‌و گیان له‌به‌رانه‌ی كه‌ له‌سه‌ر تۆن، له‌ خه‌ڵكی خراپ و له‌ مارو له‌ دووپشك و له‌ جۆنه‌كه‌كان و ئیبلیس و نه‌وه‌كانی ئیبلیس.
(خه‌تتابی) ده‌ڵێت: (ساكن البلد) بریتییه‌ له‌ جنۆكه‌كان كه‌ دانیشتووی سه‌ر زه‌وین (والد)یش ئیبلیسه‌و (ولد) یش بریتییه‌ له‌ شه‌یتانه‌كان، (أسود) یش كه‌سه‌كانی سه‌ر زه‌وین (الأذكار للنووي: 226)

(11) كاتی‌ دابه‌زین بۆ شوێنێك: له‌ خه‌وله‌ی كچی حه‌كیم ده‌گێڕنه‌وه‌ ده‌ڵێت: گوێم له‌ پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) بووه‌ ده‌یفه‌رموو: (مَنْ نَزَلَ مَنْزِلاً ثُمَّ قَالَ: أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللّهِ التَّامَّةِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ، لَمْ يَضُرُّهُ شَيْءٌ، حَتَّىٰ يَرْتَحِلَ مِنْ مَنْزِلِهِ ذٰلِكَ) (أخرجه مسلم 6828) واته‌: ئه‌گه‌ر كه‌سێك دابه‌زییه‌ هه‌ر شوێنێك و پاشان بڵێت: په‌نا ده‌به‌مه‌ به‌ر كتێبه‌كانی خوا كه‌ دوورن له‌ كه‌مو كوڕی، له‌ شه‌ڕی درووستكراوانی، ئه‌وه‌ تا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ شوێنی خۆی هیچ شتێك ناتوانێت زه‌فه‌ری پێ ببات و ئازاری پێ‌ بگه‌ینێت.

(12) له‌ كاتی وه‌سوه‌سه‌ی شه‌یتان: ئه‌بووهوڕه‌یڕه‌ (خوا لێی ڕازی بێت) ده‌فه‌رموێت كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا (صلى الله عليه وسلم) فه‌رموویه‌تی: (يأتي الشيطانُ أحدَكم فيقول: من خَلَقَ كذا ؟ من خَلقَ كذا ؟ حتى يقول: من خَلقَ ربَّك ؟ فإذا بلَغَهُ فَليَسْتعِذْ باللهِ ولْيَنْتَهِ) (رواه البخاري: 3206) واته‌: شه‌یتان دێته‌ لای هه‌ر یه‌كێك له‌ ئێوه‌ ده‌ڵێت: كێ‌ ئه‌و شته‌ی درووست كردووه‌؟ كێ‌ ئه‌و شته‌ی درووست كردووه‌؟ (به‌رده‌وام ده‌بێت) تا ده‌ڵێت: ئه‌ی كێ‌ په‌روه‌ردگاری تۆی درووست كردووه‌؟ ئه‌گه‌ر گه‌یشته‌ ئه‌و ئاسته‌ با په‌نا بۆ خوا به‌رێت و كۆتایی پێ بهێنێت.

(13) په‌نابردنه‌ به‌رخوا له‌ كاتی وێرده‌كانی به‌یانی و ئێواران له‌ كاتی خه‌وتنا: له‌ ئه‌بووهوڕه‌یڕه‌ (خوا لێی ڕازی بێت) ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌وا ئه‌بووبه‌كر (خوا لێی ڕازی بێت) فه‌رمووی: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا (صلى الله عليه وسلم) شتێكم فێر بكه‌ كه‌ له‌ كاتی به‌یانیان و ئێوارندا بیڵێمه‌وه‌، ئه‌ویش فه‌رمووی: بڵێ: (اللَّهُمَّ عَالِمَ الغَيْبِ وَالشّهَادَةِ، فَاطِرَ السَّمَاواتِ والأَرْضِ، رَبَّ كُلِّ شَيءٍ وَمَلِيكَهُ أشْهَدُ أَن لاَ إِله إِلاّ أنْتَ أعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ نَفْسِي وَمِنْ شَرِّ الشَّيْطَانِ وشِرْكِهِ. قَالَ قُلْهُ إذَا أَصْبَحْتَ وَإذَا أَمْسَيْتَ وإِذَا أخَذْتَ مَضْجَعَكَ) . (رواه أحمد -52- وأبو داود –5063) واته‌: خودایه‌ ئه‌ی زانای په‌نهان و ئاشكرا، ئه‌ی به‌دیهێنه‌ری ئاسمانه‌كان و زه‌وی، په‌روه‌ردگارو پاشای هه‌موو شته‌كان.، شایه‌تی ده‌ده‌م كه‌ هیچ په‌رستراوێك نییه‌ به‌ هه‌ق جگه‌ له‌ تۆ، په‌نا ده‌گرم پێت له‌ خراپه‌ی نه‌فسم، وه‌ له‌ خراپه‌ی شه‌یتان و هاوبه‌ش دانانی، فه‌رمووی: ئه‌گه‌ر به‌یانیت كرده‌وه‌و ئێواره‌ داهات وچوویته‌ نێو جێگا ئه‌وه‌ بڵێوه‌.
ئیبنولقه‌ییم (به‌ڕه‌حمه‌تبێت) ده‌ڵێت: ئه‌و فه‌رمووده‌ پیرۆزه‌ بریتییه‌ له‌ په‌نابردنه‌ به‌رخوا له‌ شه‌ڕو هۆكاره‌كان و مه‌به‌سته‌كانی، چونكه‌ تێكڕای شه‌ڕ یان له‌ نه‌فسه‌وه‌ ده‌رده‌چن، یاخود لای شه‌یتانه‌وه‌. (إغاثة اللهفان 1/90)
بۆیه‌ ده‌ڵێت: سه‌رچاوه‌ی شه‌ڕه‌كان لای نه‌فس و شه‌یتانه‌وه‌ن.

(14) په‌نابردنه‌ به‌رخوا له‌ كاتی سه‌ر جێیی: له‌ ئیبن عه‌بباس (خوا لێیان ڕازی بێت) ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌وا پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) فه‌رموویه‌تی: (لو أن أحدكم إذا أراد أن يأتي أهله قال : بسم الله ، اللهم جنبنا الشيطان ، وجنب الشيطان ما رزقتنا ، فإنه إن يقدر بينهما ولد في ذلك لم يضره شيطان أبدا) (متفق عليه) واته‌: ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌ ئێوه‌ ویستی بچێته‌ لای خێزانی (بۆ سه‌رجێیی) و بڵێت: خودایه‌ له‌ شه‌یتان دوورمان بخه‌وه‌، وه‌ شه‌یتان دوور بخه‌وه‌ له‌و منداڵه‌ی كه‌ پێمان ده‌به‌خشیت، چون ئه‌گه‌ر خوا له‌ نێوانیاندا منداڵێكیان پێ ببه‌خشێت، ئه‌وه‌ شه‌یتان ناتوانێت به‌ هیچ جۆر زیانی پێ بگه‌یه‌نێت.

سووده‌كانی په‌نابردنه‌ به‌رخوا:
پرسیارێك زۆر جاران ده‌كرێت: كه‌ ئایا بۆچی شه‌یتان واز ناهێنێت له‌ كاتێك كه‌ ئیستیعازه‌ ده‌كه‌ین و په‌نا بۆ خوا ده‌به‌ین؟
دیاره‌ كه‌ وه‌ڵامه‌كه‌ی ئاسانه‌: چونكه‌ په‌نابردنه‌ به‌رخوا وه‌ك شمشێر وایه‌ له‌ ده‌ست شه‌ڕكه‌رێكا، خۆ ئه‌گه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ی ده‌ست و بازووی به‌هێز بێت ئه‌وه‌ له‌گه‌ڵ‌ وه‌شاندنی شمشێره‌كه‌ی ده‌سته‌وڕاست به‌سه‌ر دوژمنه‌كه‌ی زاڵ ده‌بێت ده‌یكوژێت، ئه‌نا كاریگه‌ری هه‌نده‌ نابێت، ئه‌گه‌رچی شمشێره‌كه‌ی تیژو لووسیش بێت. په‌نابردنه‌ به‌رخواش ئاوایه‌، ئه‌گه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ی وێرای په‌نابردنه‌كه‌ ته‌قواو ئیمانێكی به‌هێزی هه‌بێت ئه‌وه‌ له‌گه‌ڵ‌ ئیستیعازه‌كه‌ی ده‌م و ده‌ست شه‌یتان ئه‌سوتێنێ‌ و فڕو فێڵی ئه‌ڕه‌تێنێ‌. به‌ڵام كه‌سێك ئیمانی كز بێ‌ و ترسی خوای له‌ دڵدا سووكبێ‌ ئه‌وه‌ بێگومان په‌نابردنه‌كه‌ی ئه‌وه‌نده‌ كاریگه‌ر نابێ‌ تا شه‌یتانی پێ‌ بڕه‌تێ‌.
ئه‌بوو فه‌ڕه‌جی ئیبن جه‌وزی (به‌ڕه‌حمه‌تبێت) ده‌ڵێت: بزانه‌: كه‌ وێنه‌ی ئیبلیس له‌گه‌ڵ‌ بابایه‌كی له‌ خوا ترس و كه‌سێكی ئیمان كزدا، وه‌ك پیاوێك وایه‌ كه‌ له‌به‌رده‌می خواردن و گۆشت دانرابێت وسه‌گێك به‌لایدا ڕه‌ت ده‌بێت، ئه‌ویش چه‌غه‌ی لێده‌كات و سه‌گه‌كه‌ وێل ده‌كات. به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌ بڕوای كزه‌ و خواردن و گۆشتی له‌پێشه‌ سه‌گێك لێی وه‌نزیك ده‌كه‌وێت كه‌چی چه‌ندی چه‌غه‌ی لێده‌كات سه‌گه‌كه‌ ناسڵه‌مێته‌وه‌و هه‌ر ئه‌گه‌رێته‌وه‌ لای. نموونه‌ی یه‌كه‌م وه‌ك بابای له‌ خواترس و بڕوا به‌هێز وایه‌، هه‌ر كاتێك شه‌یتان به‌لایدا بێت ته‌نها په‌نایه‌ك وه‌به‌رخوا ده‌بات شه‌یتان ملی خۆی ده‌شكێنێ‌ و ڕا ده‌كات. نموونه‌ی دووه‌م: كه‌ ئیمانێكی كزی هه‌یه‌ هه‌ر چه‌ند شه‌یتان به‌لایدا بێ‌ و په‌نا بۆ خوا به‌ریت ناڕواو ڕاناكات.
بۆیه‌ له‌سه‌ر بابای مسوڵمان پێویسته‌ كاتێ‌ ویستی له‌ده‌ست شه‌یتان ڕزگاری بێت، پێویسته‌ پێش ئه‌وه‌ په‌نا بۆ خوا به‌رێت، (با په‌نا بۆخوا به‌رێ) و ئیمانی خۆی به‌هێز بكات، ئینجا هه‌ر كاتێك شه‌یتان ویستی لێی نزیك كه‌وێته‌وه‌ گه‌ر هانای بۆ خوا برد، ئه‌وه‌ خوا په‌نای ده‌داو شه‌یتان وێڵ‌ ده‌بێت.

چی له‌ شه‌یتان ده‌كه‌یت ئه‌گه‌ر ڕوو به‌ڕووی هه‌ڵه‌و تاوانی كردیت؟
ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌وا یه‌كێك له‌ زانایانی سه‌له‌ف به‌ یه‌كێك له‌ قوتابییه‌كانی ده‌ڵێت: چی ده‌كه‌یت ئه‌گه‌ر شه‌یتان ویستی دووچاری هه‌ڵه‌ت بكات؟ ئه‌ویش ده‌ڵێت: ڕوو به‌ڕووی ده‌وه‌ستمه‌وه‌، پێی ده‌ڵێت: ئه‌گه‌ر گه‌ڕایه‌وه‌؟ گوتی: دیسان ڕوو به‌ڕووی ده‌وه‌ستمه‌وه‌، ده‌ڵێ ئه‌گه‌ر هاته‌وه‌؟ ده‌ڵێت: هه‌مدیس ڕووبه‌ڕووی ده‌وه‌ستمه‌وه‌، زاناكه‌ ده‌ڵێت: ئه‌وه‌ زۆری ده‌وێت، باشه‌ ئه‌گه‌ر به‌لای مێگه‌ڵه‌ مه‌ڕێكدا ڕه‌تبوویت، سه‌گی ئێشگریش پێت وه‌ڕی، یا نه‌یهێشت به‌وێدا ڕه‌ت بیت، چی ده‌كه‌یت؟ ئه‌ویش ده‌ڵێت: هه‌وڵ ده‌ده‌م كه‌ له‌ خۆمی دوورخه‌مه‌وه‌، زاناكه‌ ده‌ڵێت: ئه‌وه‌ش زۆری ده‌وێت، به‌ڵام بڕۆ هانا بۆ خاوه‌نی مه‌ڕو ماڵاته‌كه‌ به‌ره‌ ئه‌وه‌ كۆتایی دێ‌ و ببڕای ببڕا نایه‌ت به‌لاته‌وه‌ پێت ناوه‌ڕێته‌وه‌!!بێگومان ئه‌وه‌ چاكترین هۆكاری ڕزگاربوونه‌ له‌ شه‌یتان، چونكه‌ خۆ په‌نادان به‌خوا و خۆ گه‌یاندنه‌ لای، به‌هێزترین ڕێگه‌یه‌ بۆ ده‌ركردنی شه‌یتان، هه‌ر ئه‌وه‌ش بوو كه‌ دایكی مه‌ریه‌م كردی كاتێ‌ فه‌رمووی: وَإِنِّي أُعِيذُهَا بِكَ وَذُرِّيَّتَهَا مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ (آل عمران: 36) واته‌: من ئه‌یپارێزم به‌تۆ خۆی و وه‌چه‌كه‌ی له‌ شه‌یتانی نه‌فره‌تكراو.

باشترین ڕێگه‌ی په‌نابردنه‌ به‌رخوا
باشترین و له‌ بارترین په‌نابردنه‌ به‌رخوا خوێندنه‌وه‌ی دوو سووڕه‌ته‌كه‌یه‌ كه‌ پێی ده‌ڵێن (المعوذتين) كه‌ برتین له‌ هه‌ر دوو سوڕه‌تی (الفلق) و (الناس) ، هه‌روه‌ك ده‌بینین كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا (صلى الله عليه وسلم) داوا له‌ عه‌بدوڵڵای كوڕی خوبیه‌ب (خوا لێی ڕازی بێت) ده‌كات كه‌ هه‌ر كاتێك به‌یانی بووه‌وه‌ سوڕه‌تی قل هو الله أحد و هه‌ردوو (المعوذتين) سێ‌ جاران بخوێنێت، ئه‌وه‌ به‌سێتی بۆ هه‌موو شتێك.
له‌ ڕیوایه‌تێكی تردا ده‌ڵێت: فه‌رمان به‌ عه‌بدوڵڵا ده‌كات كه‌ په‌نا له‌ خه‌ڵكی بگرێت به‌ خوێندنه‌وه‌ی باشترین سوڕه‌ت كه‌ (المعوذتين) ه‌، له‌ ڕیوایه‌تێكی تردا ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌وا یه‌كه‌م چیڕۆكه‌ له‌ده‌رهه‌ق عوقبه‌ی كوڕی عامره‌وه‌ هاتووه‌.

په‌نابردنه‌ به‌رخوا له‌ فه‌رمووده‌كانی پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم)
هه‌ڵبه‌ت ئه‌گه‌ر چاوێك به‌ فه‌رمووده‌كانی پێغه‌مبه‌ری نازدار (صلى الله عليه وسلم) بخشێنین و له‌ نێو باغ و گوڵزاره‌كانی پیرۆزیدا چاو بگێڕین ئه‌وه‌ فه‌رمووده‌گه‌لێكی زۆر ده‌بینین سه‌باره‌ت به‌ په‌ناگرتنه‌ به‌رخوا، له‌وانه‌:
(1) پیاوێك له‌ عه‌بدولڕه‌حمانی كوڕی حه‌نبه‌ش (خوا لێی ڕازی بێت) ده‌پرسێت: پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) چی كرد كاتێك كه‌ شه‌یتانه‌كان خه‌ریك بوون له‌ خشته‌ی به‌رن؟ ئه‌ویش گوتی: شه‌یتانه‌كان له‌ شاخێك بۆ دۆڵێك بۆ لای پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) شۆڕبوونه‌وه‌، شه‌یتانیان له‌گه‌ڵ‌ بوو كه‌ مه‌شخه‌ڵێكی ئاگری پێده‌بێت و ده‌یه‌وێت كه‌ بائاگره‌كه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) بسووتێنێت! جه‌عفه‌ر ده‌ڵێت: وابزانم پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) ده‌ترسێت، ده‌ڵێت: ئینجا جوبریل (علیه السلام) دێت و ده‌ڵێت: ئه‌ی موحه‌ممه‌د بڵێ! ئه‌ویش ده‌فه‌رموێت چی بڵێم؟ ئه‌ڵێت: بڵێ: (أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّاتِ الَّتِي لَا يُجَاوِزُهُنَّ بَرٌّ وَلَا فَاجِرٌ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ وَذَرَأَ وَبَرَأَ وَمِنْ شَرِّ مَا يَنْزِلُ مِنْ السَّمَاءِ وَمِنْ شَرِّ مَا يَعْرُجُ فِيهَا وَمِنْ شَرِّ مَا ذَرَأَ فِي الْأَرْضِ وَمِنْ شَرِّ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَمِنْ شَرِّ فِتَنِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَمِنْ شَرِّ كُلِّ طَارِقٍ إِلَّا طَارِقًا يَطْرُقُ بِخَيْرٍ يَا رَحْمَنُ) واته‌: په‌نا ده‌به‌مه‌ به‌ر كتێبه‌كانی خوا كه‌ تێرو ته‌سه‌ل و بێ‌ كه‌مو كوڕین و چاكو خراپی پێ‌ ناگه‌ن، له‌ شه‌ڕو فیتنه‌ی درووستكراوه‌كانی كه‌ درووستی كردوون و بڵاوی كردوونه‌ته‌وه‌، وه‌ له‌و شه‌ڕه‌ی كه‌ له‌ ئاسمان دایبه‌زاندووه‌و له‌وه‌یش كه‌ به‌رزی كردۆته‌وه‌، وه‌ له‌شه‌ڕی ئه‌وه‌ی كه‌ له‌زه‌وی بڵاوه‌، وه‌ له‌و شه‌ڕی ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ نێویه‌وه‌ ده‌رده‌چێت، وه‌ له‌شه‌ڕی فیتنه‌كانی شه‌وو ڕۆژ، وه‌ له‌ شه‌ڕی هه‌موو شه‌وێك كه‌ دێت جگه‌ له‌و شه‌وه‌ی كه‌ خێرو به‌ره‌كه‌ته‌، ئه‌ی خوای به‌ به‌زه‌یی، ده‌ڵێ كه‌ وایگوت: یه‌كه‌سه‌ر ئاگره‌كه‌ی ده‌ست شه‌یتان ده‌كوژێته‌وه‌و خوای گه‌وره‌ شكستیان پێ‌ ده‌هێنێت. (أحمد والطبرانى وفى صحيح الجامع برقم:74) .

(2) له‌ عوسمانی كوڕی ئه‌بولعاسی سه‌قه‌فی (خوا لێی ڕازی بێت) ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌وا سكاڵای حاڵی خۆی لای پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) ده‌كات له‌ نه‌خۆشییه‌كی كه‌ له‌و ڕۆژه‌ی مسوڵمان بووه‌ له‌ له‌شیدا په‌یدا بووه‌، پێغه‌مبه‌ریش (صلى الله عليه وسلم) ده‌ستی پیرۆزی ده‌خاته‌ سه‌ر ئه‌و شوێنه‌ی كه‌ ژانی تیایه‌ ، ئینجا پێی فه‌رموو سێ‌ جاران بڵێ: (باسم الله) و حه‌فت جارانیش بڵێ‌: (أَعُوذُ بِاللَّهِ وَقُدْرَتِهِ مِنْ شَرِّ مَا أَجِدُ وَأُحَاذِرُ) واته‌: په‌نا ده‌به‌مه‌ به‌ر قودره‌ت و هێزی خودا له‌و شه‌ڕه‌ی (كه‌ له‌خۆمان) به‌دی ده‌كه‌م و له‌وه‌یش كه‌ ده‌ركی پێ ده‌كه‌م. (رواه مسلم عن عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ الثَّقَفِيِّ)

(3) له‌ عائیشه‌ (خوا لێی ڕازی بێت) ده‌گێڕنه‌وه‌ ده‌ڵێت: شه‌وێك پێغه‌مبه‌رم (صلى الله عليه وسلم) له‌ سه‌ر جێ‌ لێ ونببوو، به‌ده‌سته‌كانم ده‌ستم ئه‌گێڕا، تا بینیم ده‌ستم كه‌وت به‌ بنه‌پێی پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) كه‌ بۆ سوژده‌ چووبوو و (پێ)كانی له‌ زه‌وی چه‌قاندبوو ده‌یفه‌رموو: (اللَّهُمَّ أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ وَبِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لَا أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ) واته‌: خودایه‌ په‌نا بۆ ڕه‌زامه‌ندیت ده‌به‌م له‌ توڕه‌ییت، وه‌ به‌ چاوپۆشییه‌كانت له‌ سزات، وه‌ پانات لێ پێ‌ ده‌گرم ، ناتوانم به‌و ئاسته‌ سه‌نات بكه‌م كه‌ خۆت سه‌نای خۆتت كردووه‌.

(4) له‌ ئه‌نه‌س (خوا لێی ڕازی بێت) ده‌گێڕنه‌وه‌ ده‌ڵێت: پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) ده‌یفه‌رموو: (اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ الْبَرَصِ وَالْجُنُونِ وَالْجُذَامِ وَمِنْ سَيِّئِ الْأَسْقَامِ) (أحمد وابوداود والنسائى وفى صحيح الجامع برقم:1281) واته‌: خودایه‌ من په‌نات بۆ ده‌به‌م له‌ نه‌خۆشی به‌ڵه‌كی و له‌ شێتی و له‌ گوڕووبوون و به‌ڵاو نه‌خۆشی تووند.

(5) له‌ ئه‌بوویه‌سر (خوا ليَي رِازي بيَت) ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌وا پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) دوعاو نزای ده‌كردو ده‌یفه‌رموو: (اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ التَّرَدِّي وَالْهَدْمِ وَالْغَرَقِ وَالْحَرِيقِ وَأَعُوذُ بِكَ أَنْ يَتَخَبَّطَنِي الشَّيْطَانُ عِنْدَ الْمَوْتِ وَأَعُوذُ بِكَ أَنْ أَمُوتَ فِي سَبِيلِكَ مُدْبِرًا وَأَعُوذُ بِكَ أَنْ أَمُوتَ لَدِيغًا) (النسائى وفى صحيح الجامع برقم:1282) واته‌: خودایه‌ په‌نات بۆ ده‌به‌م له‌ بێهۆشی و له‌ ڕوخان و له‌ خنكان و له‌ سووتان، وه‌ په‌نات بۆ به‌ده‌م له‌وه‌ كه‌ شه‌یتان له‌كاتی سه‌رمه‌رگدا زه‌فه‌رم پێ ببات، وه‌ په‌نات بۆ ده‌به‌م كه‌ له‌ كاتی ڕاكردن له‌ جیهاددا بمرم، وه‌ په‌نات بۆ ده‌به‌م له‌وه‌ كه‌ مار پێموه‌ بدات.

(6) له‌ ئه‌نه‌سی كوڕی مالیك (خوا لێی ڕازی بێت) ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) ده‌یفه‌رموو: (اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ الْعَجْزِ وَالْكَسَلِ وَالْجُبْنِ وَالْهَرَمِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ) (متفق عليه) واته‌: خودایه‌ من هانات بۆ ده‌به‌م له‌ پیری و له‌ ته‌مبه‌ڵی و له‌ ترسنۆكی و له‌ داڕوخان، وه‌ په‌نات بۆ ده‌به‌م له‌ فیتنه‌ی ژیان و مردن، وه‌ په‌نات بۆ ده‌به‌م له‌ سزاو ئه‌شكه‌نجه‌ی ناو گۆڕ.

(7) له‌ عه‌بدوڵڵای كوڕی عه‌مر (خوا لێی ڕازی بێت) ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌وا پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) ده‌یفه‌رموو: (اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ نَفْسٍ لَا تَشْبَعُ وَقَلْبٍ لَا يَخْشَعُ وَمِنْ عِلْمٍ لَا يَنْفَعُ وَمِنْ دُعَاءٍ لَا يُسْمَعُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَؤُلَاءِ الْأَرْبَعِ) (أحمد وابن حبان فى صحيحه وفى صحيح الجامع برقم:1295) واته‌: خودایه‌ من په‌نات بۆ ده‌به‌م له‌ نه‌فسێك كه‌ تێر نه‌بێ‌، له‌ دڵێك كه‌ ترسی تیا نه‌بێت، له‌ زانستێك كه‌ سوودی نه‌بێت، له‌ دوعاو نزایه‌ك كه‌ گوێی پێ نه‌درێت، خودایه‌ من په‌نات بۆ ده‌به‌م له‌و چوار شته‌.

وصلى الله على سيدنا وحبيبنا محمد وعلى آله وصحبه وسلم تسليما