باسی خێرو به‌هره‌ی برسێتی‌و ساده‌یی گوزه‌ران‌و ژینی زبر، وه‌ که‌م کردنه‌وه‌ی خواردن‌و که‌م نۆشین‌و نه‌کردنی جل‌و به‌رگی که‌شخه
قال الله تعالى " فخلف من بعدهم خلف أضاعوا الصلوة واتبعوا الشهوات فسوف يلقون غيا إلا من تاب وآمن وعمل صالحا فأولئك يدخلون الجنة ولا يظلمون شيئا " (مريم/59).

واته‌: وه‌چه‌یه‌کی ناڕه‌سه‌نی نانه‌جیبی وایان له‌پاش که‌وته‌وه‌، شوێنی هه‌واو هه‌وه‌سی نه‌فس‌و شه‌یتان که‌وتن‌و وازیان له‌نوێژ هێنا، که‌ کۆڵه‌که‌ی دینه‌و شوێن ئاره‌زووبازی که‌وتن، ئه‌وانه‌ هه‌روا به‌ ئاسانی قوتاریان نابێ، له‌قیامه‌تا تووشی ڕۆژی ڕه‌شی خۆیان ده‌بن‌و ده‌که‌ونه‌ شیوی غه‌ییه‌وه‌ که‌وا له‌ناو ناخی دۆزه‌خدا، به‌ڵام ده‌رگه‌ی ته‌وبه‌ هه‌میشه‌ وازه‌، ئه‌وه‌ی له‌خراپ واز بێنێ‌و ده‌ست بکا به‌کردنی کاری باش، ئیتر خودا ده‌رووی ڕه‌حمه‌تی لێ ده‌کاته‌وه‌و ده‌یخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌و که‌م‌و زۆر سته‌م‌و زۆری لێ ناکاو پاداشی باشی خۆی به‌ته‌واوی وه‌رده‌گرێ.


قال تعالى " فخرج على قومه في زينته قال الذين يريدون الحياة الدنيا ياليت لنا مثل ما أوتي قارون إنه لذو حظ عظيم وقال الذين أوتوا العلم ويلكم ثواب الله خير لمن آمن وعمل صالحا " (القصص/79-80).

قاروون خۆی ڕازانده‌وه‌و له‌گه‌ڵ ده‌ست‌و پێوه‌نده‌که‌ی خۆیدا به‌ سواری وڵاخی که‌شخه‌ به‌ که‌شوفشێکه‌وه‌ هاته‌ ده‌ره‌وه‌و ده‌ستی کرد به‌ خۆنواندن به‌به‌رچاوی هۆزه‌که‌یه‌وه‌. ئه‌وانه‌ی که‌ ئاشقی ژیانی بێ‌به‌قای ئه‌م جیهانه‌ن، یه‌کسه‌ر پڕ به‌ده‌م خۆزگه‌یان پێ‌خواست‌و گووتیان: ئای له‌م به‌خته‌وه‌ره‌، خۆزگا ئێمه‌یش وه‌ک قاروون ئاوا داراو ده‌وڵه‌مه‌ندو ده‌ست ڕۆییو ده‌بووین، به‌ڕاستی به‌ختێکی زۆر گه‌وره‌و شانسێکی زۆر چاکی هه‌یه‌. وه‌لێ زانا داناکان فه‌رموویانه‌: ماڵ‌ خراپینه‌، خۆزگه‌ به‌چی ده‌خوازن، که‌ی ئه‌وه‌ ماڵی ڕه‌حمه‌ته‌، ئه‌وه‌ هۆی تووڕه‌یی خودایه‌، بزانن ئه‌وه‌ی که‌ ده‌بێ به‌ مایه‌ی ڕه‌زای خوداو ده‌بێ به‌هۆی به‌ش‌و باره‌ی باش‌و پاداشتی چاک له‌لای خودا له‌هه‌ردوو جیهاندا، ئه‌وه‌ مایه‌ی خێرو خۆشییه‌ بۆ ئه‌و موسڵمانه‌ی که‌ کرده‌وه‌ی باش ده‌کا به‌ئومێدی سۆزو ڕه‌حمه‌تی خودا.

قال تعالى " ثم لتسألن يؤمئذ عن النعيم" (التكاثر/8). ماناکه‌ی له پێشه‌وه‌ ڕابورد.

قال تعالى " من كان يريد العاجلة عجلنا له فيها ما نشاء لمن نريد ثم جعلنا له جهنم يصلاها مذموما مدحورا " (الإسراء/18).
واته‌: ئه‌و که‌سه‌ی که‌ کارو کرده‌وه‌ی بۆ ڕه‌زای خودا نییه‌و بۆ خۆشی‌و ڕابواردنی ئه‌م دوو سێ ڕۆژه‌ی ژیانی دنیایه‌ ئه‌وه‌ دوور نییه‌ که‌ بۆ بازێ له‌م دنیا په‌رستانه‌ له‌م دنیا بێ‌به‌قایه‌دا له‌سه‌ر خواستی خۆمان هه‌نێ له‌ خۆشی دنیایان پێ بده‌ین، له‌پاشا له‌و دنیا له‌ناو ئاگری دۆزه‌خ‌دا به‌سووک‌و تڕۆیی‌و دوور له‌ ڕه‌حمه‌ت ده‌یانگه‌وزێنین.

والآيات في الباب كثيرة معلومة. ئایه‌تی تری له‌م بابه‌ته‌ زۆرن‌و زانراون.


1/491- وعن عائشة رضي الله عنها قالت ما شبع آل محمد صلى الله عليه وسلم من خبز شعير يومين متتابعين حتى قبض. متفق عليه: وفي رواية ما شبع آل محمد صلى الله عليه وسلم منذ قدم المدينة من طعام البر ثلاث ليال تباعا حتى قبض:

عائیشه‌ ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) فه‌رمووی: خێزانی موحه‌ممه‌د ( درودی خوای له‌سه‌ر بێت) هه‌تا ئه‌و ڕۆژه‌ی موحه‌ممه‌د ( درودی خوای له‌سه‌ر بێت) وه‌فاتی کرد نه‌بووه‌ دوو ڕۆژ له‌سه‌ریه‌ک تێر سکی خۆیان نانی جۆ بخۆن. (ش) له‌گێڕانه‌وه‌یه‌کا: له‌و کاته‌وه‌ که‌ پێغه‌مبه‌ر ( درودی خوای له‌سه‌ر بێت) کۆچی کرد له‌ مه‌ککه‌ی پیرۆزه‌وه‌ بۆ مه‌دینه‌ی نازدار تا ئه‌و ڕۆژه‌ی که‌ خودا بردیه‌وه‌ بۆ لای خۆی له‌م ماوه‌یه‌دا خێزانه‌که‌ی سێ شه‌وله‌سه‌ر یه‌ک تێر سکیان نانی گه‌نمیان نه‌خواردووه‌! (ش/ت/تاج).

2/492- وعن عروة عن عائشة رضي الله عنها أنها كانت تقول والله يا ابن أختي إن كنا لننظر إلى الهلال ثم الهلال ثم الهلال ثلاثة أهلة في شهرين وما أوقد في أبيات رسول الله صلى الله عليه وسلم نار قلت يا خالة فما كان يعيشكم قالت الأسودان التمر والماء إلا أنه قد كان لرسول الله صلى الله عليه وسلم جيران من الأنصار وكانت لهم منايح وكانوا يرسلون إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم من ألبانها فيسقينا. متفق عليه:

عوره ‌( ڕه‌زای خودای لێ بێت) فه‌رمووی: عائیشه‌ ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) فه‌رمووی: ئه‌ی خوشکه‌زای خۆم! به‌ خودا جاری وا بووه‌ سێ مانگی یه‌ک شه‌وه‌مان له‌سه‌ر یه‌ک دیوه‌، که‌ ده‌ق ده‌گاته‌ دوو مانگی ڕێک، له‌ماوه‌ی ئه‌و دوو مانگه‌یه‌‌دا ئاگر له‌ماڵه‌کانی خێزانه‌کانی پێغه‌مبه‌ردا( درودی خوای له‌سه‌ر بێت) نه‌کراوه‌ته‌وه‌. عوره‌ فه‌رمووی: منیش گووتم: ئه‌ی باشه‌ پوورێ! به‌چی ده‌ژیان؟ فه‌رمووی: ته‌نیا له‌سه‌ر خورماو ئاوی ڕووت ده‌ژیاین! به‌ڵام چه‌ن ماڵێکی ئه‌نصاریی هاوسای پێغه‌مبه‌ر بوون، ئاژه‌ڵی به‌شیریان هه‌بوو، جا له‌شیری ئه‌وانه‌ به‌شی پێغه‌مبه‌ریان ده‌رخواردی ئێمه‌ ده‌دا (ش/ت).


3/493- وعن أبي سعيد المقبري عن أبي هريرة رضي الله عنه أنه مر بقوم بين أيديهم شاة مصلية فدعوه فأبى أن يأكل وقال خرج رسول الله صلى الله عليه وسلم من الدنيا ولم يشبع من خبز الشعير. رواه البخاري:

سه‌عیدی مه‌قبوری فه‌رمووی: ئه‌بو هوره‌یره ‌( ڕه‌زای خودایان لێ بێت) له‌لای پیاو گه‌لێکه‌وه‌ ڕه‌ت بوو، مه‌ڕێکی برژاویان له‌به‌ر ده‌ستدا بوو، خوڵکیان کرد که‌ له‌گه‌ڵیان بخوات، ئه‌ویش ڕازی نه‌بوو که‌ لێی بخوات‌و فه‌رمووی: من گۆشتی بریانی بخۆم‌و پێغه‌مبه‌ریش (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) تا له‌ دنیا ده‌رچوو تێری نه‌خوارد له‌نانی جۆ، شتی وا چۆن ده‌بێ! (ب-خ-).

4/494- وعن أنس رضي الله عنه قال لم يأكل النبي صلى الله عليه وسلم على خوان حتى مات وما أكل خبزا مرققا حتى مات. رواه البخاري: وفي رواية له ولا رأى شاة سميطا بعينه قط:

ئه‌نه‌س ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) فه‌رمووی: پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) هه‌رگیز له‌سه‌ر مێز نانی نه‌خوارد تا وه‌فاتی کرد، وه‌ تا له‌دنیاش ده‌رچوو نانی تێری نه‌خوارد (ب).
له‌گێڕانه‌وه‌یه‌کی تری بوخاریدا: من ئاگام لێبێ پێغه‌مبه‌ر(درودی خوای له‌سه‌ر بێت) هه‌تا گه‌یشته‌وه‌ به‌حوزوری یه‌زدانی پاک قه‌ت به‌چاوی خۆی نه‌ نانی تێری دیبوو، وه‌ نه‌ به‌رخی بریانی دیبوو! (ب/یاج).

5/495- وعن النعمان بن بشير رضي الله عنهما قال لقد رأيت نبيكم صلى الله عليه وسلم وما يجد من الدقل ما يملأ به بطنه. رواه مسلم:

نوعمانی کوڕی به‌شیر ( ڕه‌زای خودایان لێ بێت) فه‌رمووی: ئه‌وه‌تانێ له‌ خواردن‌و خواردنه‌وه‌، له‌ عه‌یش‌و نۆشی باش‌و خۆش چیتان ده‌وێ هه‌یه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا به‌چاوی خۆم حه‌زره‌تی پێغه‌مبه‌رم دیوه‌، ڕۆژ تا ئێوارێ سکی خۆی ده‌گوشی پڕ به‌ سکی خۆی خورمای قه‌سپی ده‌ستگیر نه‌ده‌بوو تا بیخوات (م/تاج).

6/496- وعن سهل بن سعد رضي الله عنه قال ما رأى رسول صلى الله عليه وسلم النقي من حين ابتعثه الله تعالى حتى قبضه الله تعالى فقيل له هل كان لكم في عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم مناخل قال ما رأى رسول الله صلى الله عليه وسلم منخلا من حين ابتعثه الله تعالى حتى قبضه الله تعالى فقيل له كيف كنتم تأكلون الشعير غير منخول قال كنا نطحنه وننفخه فيطير ما طار وما بقي ثريناه. رواه البخاري:

گوترا به‌ سه‌هل: ئایا پێغه‌مبه‌ر(درودی خوای له‌سه‌ر بێت) نانی تیری ئارده سپی خواردووه‌؟ فه‌رمووی: پێغه‌مبه‌ر(درودی خوای له‌سه‌ر بێت) له‌وکاته‌وه‌ خودا کردی به‌ پێغه‌مبه‌ر تا ئه‌و ڕۆژه‌ی چووه‌وه‌ دیداری خودا چاوی به‌ نانی سپی نه‌که‌وتووه‌، وه‌ پێشیان گووت: ئه‌ی به‌سه‌رینی‌ی پێغه‌مبه‌ر(درودی خوای له‌سه‌ر بێت) ئایا هێڵه‌کتان هه‌بووه‌؟ فه‌رمووی: نه‌ء، گووتیان: ئه‌ی جۆتان چۆن چاره‌ ده‌کرد؟ به‌بێ بێژانه‌وه‌ چۆن ده‌خورا؟ فه‌رمووی: ده‌مان هاڕی‌و له‌پاشا که‌ ده‌مان ویست بیکه‌ین به‌ نان فوومان لێ‌ده‌کرد، جا ئه‌وه‌ی با ده‌یبرد ده‌یبردو ئه‌وه‌شی ده‌مایه‌وه‌ ده‌مانگرته‌وه‌ به‌ هه‌ویرو ده‌مانشێلا ده‌مانکرد به‌ نان (ب-خ-).

7/497- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال خرج رسول الله صلى الله عليه وسلم ذات يوم أو ليلة فإذا هو بأبي بكر وعمر رضي الله عنهما فقال ما أخرجكما من بيوتكما هذه الساعة قالا الجوع يا رسول الله قال وأنا والذي نفسي بيده لأخرجني الذي أخرجكما قوما فقاما معه فأتى رجلا من الأنصار فإذا هو ليس في بيته فلما رأته المرأة قالت مرحبا وأهلا فقال لها رسول الله صلى الله عليه وسلم أين فلان قالت ذهب يستعذب لنا الماء إذ جاء الأنصاري فنظر إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم وصاحبيه ثم قال الحمد لله ما أحد اليوم أكرم أضيافا مني فانطلق فجاءهم بعذق فيه بسر وتمر ورطب فقال كلوا وأخذ المدية فقال له رسول الله صلى الله عليه وسلم إياك والحلوب فذبح لهم فأكلوا من الشاة ومن ذلك العذق وشربوا فلما أن شبعوا ورووا قال رسول الله صلى الله عليه وسلم لأبي بكر وعمر رضي الله عنهما والذي نفسي بيده لتسألن عن هذا النعيم يوم القيامة أخرجكم من بيوتكم الجوع ثم لم ترجعوا حتى أصابكم هذا النعيم. رواه مسلم:

ئه‌بو هوره‌یره‌ ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) فه‌رمووی: ڕۆژێ پێغه‌مبه‌ر(درودی خوای له‌سه‌ر بێت) له‌کاتێکی وادا له‌ماڵ ده‌رده‌چێ که‌ عاده‌تی نا‌بێ له‌و کاته‌دا له‌ماڵ ده‌ربچێ، یا که‌س له‌و کاته‌دا بچن بۆ لای، جا ئه‌بو به‌کر هات بۆ لای، فه‌رمووی: ئه‌ی ئه‌بو به‌کر! چی تۆی هێنا؟ فه‌رمووی: هاتووم دێنی‌ی پێغه‌مبه‌ری خودا بکه‌م و تێر ته‌ماشای ڕوخساری نازداری بکه‌وم، جا زۆری نه‌خایاند عومه‌ریش هات فه‌رمووی: ئه‌ی عومه‌ر تۆ چی هێناویتی؟ فه‌رمووی؟ ‌برسێتی؟ ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خودا؟ فه‌رمووی: به‌ڕاستی منیش هه‌ست به‌شتێکی وا ده‌که‌م.
ئینجا چوون بۆ ماڵی ئه‌بو هه‌یثه‌می کوڕی شه‌ییبانی ئه‌نصاری، ئه‌م پیآوه باخه‌ خورماو ڕانه‌ مه‌ڕی زۆری هه‌بوو، به‌ڵام نۆکه‌ری نه‌بوو، که‌ چوون خۆی له‌ماڵ نه‌بوو، جا که‌ ژنه‌که‌ی پێغه‌مبه‌ری دی زۆر به‌گه‌رمی به‌خێرهاتنی کردن و گووتی: خۆشهاتن ماڵ ماڵی خۆتانه. گووتیان به‌ ژنه‌که‌ی: مێرده‌که‌ت کوا له‌ کوێ‌یه‌‌؟ گووتی: چووه‌ ئاوی خواردنه‌وه‌مان بۆ بێنێ، جا زۆری پێ‌نه‌چوو که‌ ئه‌بو هه‌یثه‌م هاته‌وه‌ کونده‌یه‌کی به‌ کۆڵه‌وه‌ بوو، باوک‌و دایکم به‌ قوربانت بن، ئه‌وجا بردیانی بۆ ناو باخه‌که‌ی و له‌وێ ڕایه‌خێکی بۆ ڕاخستن و چوو هێشوویێ خورمای هێناو داینا بۆیان. پێغه‌مبه‌ر(درودی خوای له‌سه‌ر بێت) فه‌رمووی: ده‌با له‌ روتابه‌که‌ی هه‌ندێکت هه‌ڵبژاردایه‌ بۆمان، گووتی: قوربان! مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ که‌ بۆ خۆتان به‌ ئاره‌زووی خۆتان هه‌م له‌ روتابه‌ شیرینه‌که‌ی و هه‌م له‌ هاڵه ترشه‌که‌ی هه‌ڵبژێرن و بیخۆن. ئیتر له‌و خورمایه‌یان خواردو له‌ئاوی کونده‌که‌یان کرد به‌سه‌ریدا. جا حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) فه‌رمووی: به‌و که‌سه‌ که‌ گیانی منی به‌ ده‌سته‌ ‌ئه‌مه‌ له‌و نیعمه‌تانه‌یه‌ که‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا پرسیارتان لێ ده‌کرێ له‌باره‌یانه‌وه‌و موحاسه‌به‌ ده‌کرێن له‌سه‌ری، سێبه‌ری فێنک و ته‌ڕه‌ خورمای خۆش‌و ئاوی ساردی سازگار( نازو نیعمه‌ت له‌مه‌ باش ‌ترده‌بێ چی بێ) که‌واته‌ ئه‌مه‌ به‌ر ئه‌و ئایه‌ته‌ ده‌که‌وێ که‌ ده‌فه‌رمووێ: ( ثم لتسألن یومئذ عن النعیم) واته‌: پاشان: سوێند ده‌خۆم له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا موحاسه‌به‌ ده‌کرێن له‌سه‌ر ئه‌و نیعمه‌تانه‌ی که‌ خودا له‌دنیادا داوتی پێتان. ئه‌جا ئه‌بو هه‌یثه‌م ده‌ستی دایه‌ کێردێ، ئاژه‌ڵێکیان بۆ سه‌ر ببرێ، حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) فه‌رمووی: ئاژه‌ڵی شیردار سه‌ر نه‌بری. ئینجا گیسکێکی سه‌ر بڕی بۆیان و دروستی کردو هێنای داینا بۆیان. جا که له‌و گێسکه‌و له‌و هێشووه‌و له‌و ئاوه‌ تێرو ته‌سه‌لیان خوارد، حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) فه‌رموویه‌وه‌: به‌و که‌سه‌ که‌ گیانی منی به‌ده‌سته‌ له‌ڕۆژی قیامه‌تدا له‌باره‌ی ئه‌م نیعمه‌ته‌وه‌ پرسیارتان لێ‌ ده‌کرێته‌وه‌، له‌پێشه‌وه‌ بر‌سێتی له‌ماڵ ده‌ری په‌ڕاندوون که‌چی ئێستا ئاوا به‌ تێرو ته‌سه‌لی ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌و بۆ ماڵ (م/تاج) له‌گێڕانه‌وه‌ی ئێره‌دا: ئه‌بو هه‌یثه‌م که‌ دێته‌وه‌ چاوی به‌ پێغه‌مبه‌ر وهاوڕێکه‌ی ده‌که‌وێ ده‌ڵێ: سووپاس بۆ خودا، ئه‌مڕۆ که‌س نییه‌ که‌وه‌ک من ئاوا میوانی ئازیزو به‌رزو به‌ڕێزی هه‌بێ.

8/498- وعن خالد بن عمر العدوي قال خطبنا عتبة بن غزوان وكان أميرا على البصرة فحمد الله وأثنى عليه ثم قال أما بعد فإن الدنيا آذنت بصرم وولت حذاء ولم يبق منها إلا صبابة كصبابة الإناء يتصابها صاحبها وإنكم منتقلون منها إلى دار لا زوال لها فانتقلوا بخير ما بحضرتكم فإنه قد ذكر لنا أن الحجر يلقى من شفير جهنم فيهوى فيها سبعين عاما لا يدرك لها قعرا والله لتملأن أفعجبتم ولقد ذكر لنا أن ما بين مصراعين من مصاريع الجنة مسيرة أربعين عاما وليأتين عليها يوم وهو كظيظ من الزحام ولقد رأيتني سابع سبعة مع رسول الله صلى الله عليه وسلم مالنا طعام إلا ورق الشجر حتى قرحت أشداقنا فالتقطت بردة فشققتها بيني وبين سعد بن مالك فاتزرت بنصفها واتزر سعد بنصفها فما أصبح اليوم منا أحد إلا أصبح أميرا على مصر من الأمصار وإني أعوذ بالله أن أكون في نفسي عظيما وعند الله صغيرا. رواه مسلم:

خالیدی کوڕی عه‌مری ئه‌ل-عه‌ده‌وی فه‌رمووی: عه‌تبه‌ی کوڕی غه‌زوان، کاتێ فه‌رمانڕه‌وای به‌صره‌ بو، وتارێکی بۆماندا، ستایش‌و سوپاسی خودای گه‌وره‌ی کرد و فه‌رمووی: پاش سووپاسی خودا، وا جیهان ملی پێوه‌ ناوه‌و نیشانه‌ی کۆتایی‌و ته‌واو بوونی ده‌رکه‌وتووه‌، به‌زوویی ده‌بڕێته‌وه‌، ئه‌وه‌ی ماوه‌ له‌ دنیا له‌چاو ئه‌وه‌یدا که‌ڕۆیشتووه‌ وه‌ک خڵته‌ی بن جام وایه‌، که‌ خاوه‌نه‌که‌ی له‌هه‌ر چوار لای جامه‌که‌وه‌ کۆی بکاته‌وه‌ تا به‌ته‌واویی دایچۆڕێنێ.
بزانن که‌ ئێوه‌ له‌م جیهانه‌ بێ‌به‌قایه‌وه‌ ده‌گوێزنه‌وه بۆ خانه‌ی ئێجگاری، که‌ ببڕای ببڕای بڕانه‌وه‌ی نییه‌، ده‌ی که‌وایه‌ زووکه‌ن هه‌تا هه‌ل له‌کیس نه‌چووه‌ و ده‌رفه‌ت ماوه‌ هه‌رچی چاکه‌یه‌کتان له‌ده‌ست دێ درێغی لێ‌ مه‌که‌ن و له‌پێش خۆتانه‌وه‌ بیکه‌ن و ره‌تی بکه‌ن بۆ ئه‌و دنیا، چونکه‌ خانه‌ی ئێجگاریتان ئه‌وێیه‌، له‌وێ کارتان به‌ چاکه‌ زۆر زۆره‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ ڕۆژی ڕه‌شی زۆرتان له‌ پێشه‌وه‌یه‌ و ڕێگه‌ی سه‌ختتان له‌به‌ره‌، ‌گه‌یشتۆته‌وه‌ به‌ ئێمه‌ که‌ به‌ردێ له‌سه‌ر لێواری دۆزه‌خه‌وه‌ گلۆر ده‌کرێته‌وه‌، حه‌فتا ساڵ له‌سه‌ر یه‌ک به‌بێ وه‌ستان هه‌ر گلۆر ده‌بێته‌وه‌ که‌چی هێشتا هه‌ر ناگاته‌ بنی! ده‌ قه‌سه‌م به‌زاتی خودا ئه‌م دۆزه‌خه‌ به‌م گه‌وره‌ییه‌ پڕ پڕ ده‌بێ! ئه‌وه‌ وا دیاره‌ که‌ ئێوه‌ له‌م باسه‌ سه‌رسام ده‌بن؟!
ده‌سا له‌لایه‌کی تریشه‌وه‌ باسکراوه‌ بۆمان: که‌به‌هه‌شت زۆر زۆر گه‌وره‌و پان و پۆڕو به‌رینه‌، له‌م لاشی پانی ده‌رگاکانییه‌وه‌ هه‌تا ئه‌و لاشی پانه‌که‌ی چل ساڵه‌ ڕێیه‌، ده‌ی سا به‌ خوا ڕۆژێک ده‌بێ که‌ هه‌موو ده‌رگاکانی به‌هه‌شت جمه‌یان دێ له‌وانه‌ی که‌لێیانه‌وه‌ ده‌چنه‌ ژووره‌وه‌و له‌به‌ر قه‌ره‌‌باڵغی ده‌روازه‌کانی به‌هه‌شت جمه‌یان دێ‌و مه‌ردووم به‌ پاڵه‌په‌ستۆ ده‌چنه‌ ژووره‌وه‌ که‌س به‌خۆشی‌و ناخۆشی جیهان نه‌نازێ‌و ده‌ستخه‌ڕۆ نه‌بێ، ڕۆژێ بوو ئێمه‌ حاڵمان وا بوو، به‌خۆمه‌وه‌ حه‌وت که‌س بووین، له‌خزمه‌ت پێغه‌مبه‌ردا بووین- دروودی خوا له‌سه‌ر بێت- ئه‌وه‌ی پێی بڵێی خوارده‌مه‌نی نه‌مان بوو، گه‌ڵای دارو دره‌ختی ئه‌و بیابانه‌ نه‌بێ، ئه‌وه‌نده‌ گه‌ڵا دارمان خوارد بوو له‌تاو برسێتی، لالغاوه‌مان ته‌ره‌کی بوو، بوو بوو به‌ برین.
ئه‌مه‌یش حاڵی پۆشته‌و په‌رداخیمان بوو، ڕووت‌و ڕه‌جاڵ بووین، عابایه‌کم په‌یدا کرد، کردم به‌ دوو که‌رته‌وه‌، نیوه‌یم بۆ خۆم له‌باتی ده‌رپێ کرد به‌به‌رکۆش‌و پێچام به‌لای خواروومه‌وه، ئه‌و نیوه‌که‌ی تریشم دا به‌ سه‌عدی کوڕی مالیک‌ ئه‌ویش کردی به‌به‌رکۆش و پێچای به‌ خۆیه‌وه‌ له‌جیاتی ده‌رپێ، ئه‌وساکه‌ ئه‌مه‌ حاڵمان بوو ئه‌وه‌ خواردنه‌که‌مان بوو، ئه‌وه‌یش جلی شایی‌و شینمان بوو، ئه‌وه‌تانێ ئێستایش هه‌ر که‌سێ له‌ئێمه‌ ده‌بینی یا فه‌رمانڕه‌وای سه‌ر شارێکه‌، یا پادشای سه‌ر ووڵاتێکه‌، خودایه‌! باییمان نه‌که‌ی و په‌نامان بده‌ی له‌وه‌ که‌ هه‌وا بکه‌ین و له‌دڵی خۆماندا خۆمان به‌زل بزانیین و له‌لای تۆیش بچووک و بێ وه‌چ بین! بیشزانن که‌ هه‌موو په‌یامێکی پێغه‌مبه‌ران پاش خۆیان له‌پاش ماوه‌یێ، له‌حاڵێکه‌وه‌، ده‌گۆڕێ بۆ حاڵێکی تر، به‌تایبه‌تی حاڵی فه‌رمانڕه‌واکانیان به‌ته‌واوی ده‌گۆڕێ، ته‌نانه‌ت له‌ ئه‌نجامدا ده‌وڵه‌تی ئیسلام ده‌بێ به‌ پادشایی‌و سه‌ڵته‌نه‌ت‌‌و ڕه‌فتاری به‌رزی سه‌رده‌می پێغه‌مبه‌رایه‌تی له‌ناو فه‌رمانڕه‌واکاندا به‌حاڵ شوێنه‌واری ده‌مێنێ، دڵنیام که‌ به‌چاوی خۆتان ئه‌مه‌ی من ده‌یڵێم ، له‌ فه‌رمانڕه‌واکانی پاش ئێمه‌ ده‌یبینن! له‌پاش ئه‌وه‌ که‌ به‌ته‌جروبه‌و ئه‌زموون له‌حاڵی ئیمه‌و ئه‌وان به‌باشی حاڵی ده‌بن و به‌به‌راورد ئه‌مه‌تان بۆ ده‌رده‌که‌وێ: (ئه‌مه‌ ده‌قی ئه‌و فه‌رمووده‌یه‌یه‌ له‌ صه‌حیحی موسلیمدا له‌به‌رگی هه‌ژده‌دا، له‌ (کتاب الزهد)دا.

9/499- وعن أبي موسى الأشعري رضي الله عنه قال أخرجت لنا عائشة رضي الله عنها كساء وإزارا غليظا قالت قبض رسول الله صلى الله عليه وسلم في هذين. متفق عليه:

ئه‌بو موسای ئه‌شعه‌ری ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) فه‌رمووی: جارێ عائیشه‌ ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) عابایه‌ک‌و ده‌رپێیه‌کی ئه‌ستووری زبری ده‌رهێناو نیشانی داین‌و فه‌رمووی: حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) که‌ وه‌فاتی فه‌رموو ئه‌م دوو پارچه‌یه‌ی له‌به‌ردا بوو(ش).

10/500- وعن سعد بن أبي وقاص رضي الله عنه قال إني لأول العرب رمى بسهم في سبيل الله ولقد كنا نغزو مع رسول الله صلى الله عليه وسلم ما لنا طعام إلا ورق الحبلة وهذا السمر حتى إن كان أحدنا ليضع كما تضع الشاة ماله خلط. متفق عليه:

سه‌عدی کوڕی ئه‌بو وه‌ققاص ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) فه‌رمووی: من یه‌که‌م که‌س بووم له‌ عه‌ره‌ب، که‌یه‌که‌م تیرم هاویشت له‌ڕێگه‌ی خودادا، حاڵیشمان گه‌لێ په‌ڕپووت بوو، گه‌لێ جار له‌گه‌ڵ حه‌زره‌تدا (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) که‌ ده‌چووین بۆ غه‌زا خۆراکمان ته‌نیا به‌رو گه‌ڵای داره‌ کێویله‌ی ئه‌و بیابانه‌ بوو، که‌ خواردنیان گه‌لێ زه‌حمه‌ته‌ ، ته‌نانه‌ت وامان لی‌هات بوو که‌ سه‌راومان ده‌کرد، دانیشتنه‌که‌مان وشک و پچر پچڕ بوو، کوڵۆ کوڵۆ ده‌وه‌ستا، ده‌ق وه‌ک پشقلی مه‌ڕ ئاوا،( که‌چی ئێستا هۆزی به‌نی سه‌عد سه‌ر زه‌نشتی من ده‌که‌ن له‌سه‌ر ئایینداریی! به‌ڕاستی ئه‌گه‌ر قسه‌که‌یان ڕاست بێ‌و سه‌ر زه‌نشته‌که‌یان له‌سه‌ر هه‌ق بێ‌و گومانی درۆ نه‌بێ، مه‌عنای وایه‌ که‌ من نا ئومێد ده‌رچووم و خوا نه‌خواسته‌ ڕه‌نجم با بردوویه‌تی! (ش/تاج).

11/501- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم اللهم اجعل رزق آل محمد قوتا. متفق عليه:

ئه‌بو هوره‌یره‌ ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) فه‌رمووی: حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) ده‌یفه‌رموو: خودایه‌! رزق‌و رۆزی خێزان‌و که‌س‌و کاری مه‌حه‌مه‌د ئه‌ونده‌ بده‌ که‌ سه‌روبه‌ر پێی بژین‌ به‌س (ش).

12/502- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال والله الذي لا إله إلا هو إن كنت لأعتمد بكبدي على الأرض من الجوع وإن كنت لأشد الحجر على بطني من الجوع ولقد قعدت يوما على طريقهم الذي يخرجون منه فمر النبي صلى الله عليه وسلم فتبسم حين رآني وعرف ما في وجهي وما في نفسي ثم قال أبا هر قلت لبيك يا رسول الله قال الحق ومضى فاتبعته فدخل فاستأذن فأذن لي فدخلت فوجد لبنا في قدح فقال من أين هذا اللبن قالوا أهداه لك فلان أو فلانة قال أبا هر قلت لبيك يا رسول الله قال الحق إلى أهل الصفة فادعهم لي قال وأهل الصفة أضياف الإسلام لا يأوون على أهل ولا مال ولا على أحد وكان إذا أتته صدقة بعث بها إليهم ولم يتناول منها شيئا وإذا أتته هدية أرسل إليهم وأصاب منها وأشركهم فيها فساءني ذلك فقلت وما هذا اللبن في أهل الصفة كنت أحق أن أصيب من هذا اللبن شربة أتقوى بها فإذا جاءوا أمرني فكنت أنا أعطيهم وما عسى أن يبلغني من هذا اللبن ولم يكن من طاعة الله وطاعة رسوله صلى الله عليه وسلم بد فأتيتهم فدعوتهم فأقبلوا واستأذنوا فأذن لهم وأخذوا مجالسهم من البيت قال يا أبا هر قلت لبيك يا رسول الله قال خذ فأعطهم قال فأخذت القدح فجعلت أعطيه الرجل فيشرب حتى يروى ثم يرد علي القدح فأعطيه الآخر فيشرب حتى يروى ثم يرد علي القدح حتى انتهيت إلى النبي صلى الله عليه وسلم وقد روي القوم كلهم فأخذ القدح فوضعه على يده فنظر إلي فتبسم فقال أبا هر قلت لبيك يا رسول الله قال بقيت أنا وأنت قلت صدقت يا رسول الله قال اقعد فاشرب فقعدت فشربت فقال اشرب فشربت فما زال يقول: اشرب حتى قلت لا والذي بعثك بالحق ما أجد له مسلكا قال فأرني فأعطيته القدح فحمد الله تعالى وسمى وشرب الفضلة. رواه البخاري:

ئه‌بو هوره‌یره‌ ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) فه‌رمووی: به‌و خودایه‌ی که‌که‌سی له‌ ڕه‌نگ نیه‌، گه‌لێ جار وام به‌سه‌ر هاتووه‌ له‌تاو برسێتی خۆم کوتاوه‌ به‌ زه‌ویدا، یا له‌تاو برسێتی به‌ردم شه‌ته‌کداوه‌ به‌سه‌ر سکمه‌وه‌، ڕۆژێ له‌سه‌ر ڕێی موسڵماناندا دانیشتم له‌سه‌ر ئه‌و ڕێگه‌یه‌ی که‌ لێوه‌ی ده‌چوون بۆ مزگه‌وه‌ت ( سا به‌شکوو به‌بیانووی شتێکه‌وه‌ یه‌کێکیان له‌گه‌ڵ خۆی بمباته‌وه‌ و تێر نان و ئاوم بکا، جا ئه‌بو به‌کر هات، ئایه‌تێکی قورئانم لێ پرسییه‌وه‌، مه‌به‌ستم ئه‌وه‌ بوو که‌ ئه‌و پرسیاره‌ بکه‌م به‌ بیانوو، تا بمبا تێرم بکا، به‌ڵام ڕۆیشت و تێری نه‌کردم، عومه‌ریش ڕه‌ت بوو ئه‌ویش هه‌روا تا پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) له‌لامه‌وه‌ ڕه‌ت بوو، که‌منی دی زه‌رده‌خه‌نه‌یێ گرتی‌و تێگه‌یشت که‌ چی له‌دڵمایه‌و ڕه‌نگم بۆ وا گۆڕاوه‌، فه‌رمووی: ئه‌ی ئه‌بو هیڕ! گووتم: فه‌رموو بفه‌رموو ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خودا! سه‌رم له‌ڕێتایه‌، فه‌رمووی: شوێنم که‌وه‌ منیش دوای که‌وتم، تا چووه‌ ماڵه‌وه‌و ڕوخصه‌تی بۆ منیش خواست‌و منیش له‌گه‌ڵیا چوومه‌ ماڵه‌وه‌و ڕوانی هه‌ندێ شیر له‌ جامێکدایه‌.
فه‌رمووی: ئه‌م شیره‌مان له‌ کوێ بوو؟ گووتیان: ماڵی فیساره‌ که‌س به‌ دیاری بۆ تۆیان ناردووه‌، فه‌رمووی: ئه‌بو هیڕ! گووتم: بفه‌رموو قوربان! سه‌رم له‌ڕێتایه‌، گووتی: دانیشتوه‌کانی صوففه‌ ئه‌وانه‌ بوون که‌ میوانی ئیسلام بوون، که‌سو کارو ماڵ‌و مناڵ‌و خانه‌ خوێ‌و ئه‌مانه‌یان بوو، حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) یاسای وا بوو ئه‌گه‌ر خێر (صه‌ده‌قه‌)ی بۆ بهاتایه‌ ده‌ینارد بۆ ئه‌وان‌و خۆی ده‌ستی بۆ نه‌ده‌برد، به‌ڵام ئه‌گه‌ر دیاری بۆ بهاتایه‌ ده‌ینارد به‌ شوێنیانداو خۆیشی لێی ده‌خواردو به‌شی ئه‌وانیشی لێ ده‌دا، منیش ئه‌مجاره‌ له‌به‌ر که‌می شیره‌که‌ ئه‌م بانگ کردنه‌م پێ ناخۆش بوو، له‌دڵی خۆمدا گووتم: ئه‌م تۆزه‌ شیره‌ چیه‌ بۆ ئه‌و هه‌موو خه‌ڵکه‌ی که‌ وان له‌ صوففه‌ ( ئه‌م که‌م‌و ئه‌وان زۆر به‌ چی ده‌ردێکیان ده‌خوا)، ئه‌مه‌ به‌ من ڕه‌وا تر بوو که‌ ژه‌مێکی لێ بخۆمه‌وه‌و ، هه‌ناوێکم تێ بێته‌وه‌ پێی، خۆ کاتێ هاتیشن حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) فه‌رمانم پێ ده‌کاو ده‌بێ من شیره‌که‌ به‌سه‌ریاندا بگێڕم، جا که‌وابێ ده‌بێ چی له‌م شیره‌ که‌مه‌ به‌ من ببڕێ، وه‌لێ فه‌رمانی خوداو فه‌رمانی پێغه‌مبه‌ری خودا چاری نییه‌و ده‌شێ جێبه‌جێ بکرێ، بۆیه‌ چووم بانگم کردن، ئه‌وانیش هاتن‌و داوای ڕێگه‌پێدانیان کردو پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) ڕێگه‌ی دانیشتنی پێدان‌و له‌ماڵه‌وه‌ دانیشتن‌و کۆڕیان به‌ست له‌ هۆده‌که‌دا، فه‌رمووی: ئه‌ی ئه‌بو هیڕ! عه‌رزیم کرد: بفه‌رموو قوربان! فه‌رمووی: ئاده‌ی جامه‌ شیره‌که‌ هه‌ڵگره‌و شیریان بده‌رێ، منیش جامه‌که‌م هه‌ڵگرت‌و گه‌ڕانم به‌سه‌ریانه‌وه‌، ده‌مدا به‌هه‌ر پیاوێ لێی ده‌خوارده‌وه‌ تا پاراو ده‌بوو، ئه‌وجا جامه‌که‌ی ده‌دامه‌وه‌، هه‌تا گه‌یشتمه‌ سه‌ر پێغه‌مبه‌ر خۆی (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) و پیاو گه‌ل هه‌موو تێر شیریان خوارده‌وه‌، جا جامه‌که‌ی وه‌رگرت‌و له‌سه‌ر ده‌ستی دایناو سه‌یرێکی منی کردو زه‌رده‌یه‌کی کردو فه‌رمووی: ئه‌ی ئه‌بو هیڕ! گووتم: به‌ڵێ قوربان! فه‌رمووی: ماینه‌وه‌ خۆم‌و خۆت! گووتم: به‌ڵێ ڕاست ده‌فه‌رمووی، فه‌رمووی: ده‌دانیشه‌ بخۆره‌وه‌، دیسان خواردمه‌وه‌، ئیتر هه‌ر ده‌یفه‌رموو: زیاتر بخۆره‌وه‌، تا خۆم گووتم: نا خۆمه‌وه‌، به‌و که‌سه‌ی که‌تۆی کردووه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ری ڕاست‌و دروست‌و له‌گه‌ڵ ئه‌م ئایینه‌ ڕاسته‌دا ڕه‌وانه‌ی کردووی ئیتر جێگه‌ی ناکرێته‌وه‌ بۆم ئیتر چۆن زیاتر بخۆمه‌وه‌! فه‌رمووی: (درودی خوای له‌سه‌ر بێت): ده‌بیده‌ به‌منیش. منیش جامه‌که‌م دایێ جا سوپاس ‌و ستایشی کردو ناوی خودای هێناو ماوه‌که‌یی خوارد. (ب/تاج).

13/503- وعن محمد بن سيرين عن أبي هريرة رضي الله عنه قال لقد رأيتني وإني لأخر فيما بين منبر رسول الله صلى الله عليه وسلم إلى حجرة عائشة رضي الله عنها مغشيا علي فيجيء الجائي فيضع رجله على عنقي ويرى أني مجنون وما بي من جنون وما بي إلا الجوع. رواه البخاري:

موحه‌مه‌دی کوڕی سیرین ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) فه‌رمووی: جارێکیان له‌لای ئه‌بو هوره‌یره‌ بووین، دوو پارچه‌ که‌تانی له‌به‌ردا بوو، به‌ گڵه‌به‌رانه‌ ڕه‌نگ کرابوون، هنگی کرده‌ ناو دوو توێی یه‌کێکیانه‌وه‌ و فه‌رمووی: به‌ه‌ به‌ه! ئه‌بو هوڕه‌یره‌ به‌ که‌تان لووت ده‌سڕێ! ڕۆژێکیش بوو له‌به‌ینی مینبه‌ره‌که‌ی پێغه‌مبه‌رو هۆده‌که‌ی عائیشه‌دا ده‌که‌وتم‌و له‌به‌ر بێ هێزی ده‌بوورامه‌وه‌، هاتوچۆ که‌ریش ده‌هات پێی ده‌نا به‌ملمدا، له‌و وایه‌ که‌ فێم له‌گه‌ڵدایه‌، وه‌ هیچ فێشم له‌گه‌ڵ نه‌بوو، به‌ڵام هه‌ناوم تیا نه‌مابوو له‌برسانا له‌سه‌ر خۆم ده‌چووم (ب/تاج/9/318).

14/504- وعن عائشة رضي الله عنها قالت توفي رسول الله صلى الله عليه وسلم ودرعه مرهونة عند يهودي في ثلاثين صاعا من شعير. متفق عليه:

عائیشه‌ ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) فه‌رمووی: پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) کاتێ وه‌فاتی کرد، زرێ‌یه‌کی هه‌بوو، له‌لای کابرایه‌کی جووله‌که‌، داینابوو له‌ بارمته‌دا، له‌جیاتی سی مه‌ن جۆ، که‌ وه‌ریگرتبوو بۆ بژێوی خێزانه‌که‌ی (ش/تاج) وه‌ک له‌مه‌وبه‌ر عه‌رزم کردن، ئه‌و زیادانه‌ی که‌ له‌ ته‌رجه‌مه‌که‌دا ره‌چاو ده‌کرێ، له‌ریوایه‌ته‌کانی تاجولئوصول وه‌رم گرتوون، بۆیه‌ له‌ کۆتایی فه‌رمووده‌کانا ئاماژه‌ بۆ تاج ده‌که‌م. با له‌م لایه‌نه‌وه‌ برای خوێنه‌ری ئازیز دڵنیابێ. له‌خوا به‌زیاد بێ ئه‌م فه‌رموودانه‌ وا په‌خش و پرش و بڵاوبوونه‌ته‌وه‌ به‌ناو موسڵماناندا، وه‌ک ئایه‌ته‌ پیرۆزه‌کانی قورئان گویشتوونه‌ته‌ پله‌ی ته‌واتور، له‌م سه‌رده‌مه‌ی ئیمه‌دا، تازه‌ که‌س راده‌ی ئه‌وه‌ی ناکه‌وێ تێچه‌نێ درۆو نادروستی خۆی له‌ناو دوو توێی فه‌رمووده‌کانی حه‌زره‌تدا (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) شه‌تڵ بکاو به‌نیازی ده‌ست تێوه‌دان به‌مرازی گڵاوی خۆی بگا. (وه‌رگێڕ).

15/505- وعن أنس رضي الله عنه قال رهن النبي صلى الله عليه وسلم درعه بشعير ومشيت إلى النبي صلى الله عليه وسلم بخبز شعير وإهالة سنخة ولقد سمعته يقول ما أصبح لآل محمد صاع ولا أمسى وإنهم لتسعة أبيات. رواه البخاري:

ئه‌نه‌س ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) فه‌رمووی: پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) زریه‌که‌ی خۆی له‌بارمته‌ی هه‌نێ جۆدا دانا، جارێکیش هه‌نێ نانی جۆهو هه‌نێ ڕۆنه‌ زه‌نگی پیوم بۆ حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) برد، گوێم لێ بوو ده‌یفه‌رموو: خێزانه‌کانی موحه‌مه‌د( دروودی خوا له‌سه‌ر خۆی و ره‌زای خودا له‌ خێزانه‌کانی) یه‌ک مه‌ن خۆراکیان له‌ماڵدایه‌ چ بۆ به‌یانی و چ بۆ ئێواره‌یان، ئه‌و کاته‌ش حه‌زره‌ت نۆ ماڵی هه‌بوو (ب).

16/506- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال لقد رأيت سبعين من أهل الصفة ما منهم رجل عليه رداء إما إزار وإما كساء قد ربطوا في أعناقهم منها ما يبلغ نصف الساقين ومنها ما يبلغ الكعبين فيجمعه بيده كراهية أن ترى عورته. رواه البخاري:

دیسان فه‌رمووی: به‌جاوی خۆم حه‌فتا که‌سم له‌ دانیشتوانی صوففه‌ دیوه‌، ئه‌و حه‌فتا پیاوه‌ هیچ کامێکیان سه‌رپۆشاکیان نه‌بوو، یه‌کی به‌رکۆشێ یا شاڵینه‌یه‌کیان هه‌بوو، به‌ چمکێکی ده‌یان به‌ست به‌ گه‌ردنیانه‌وه‌، هه‌بوو ئه‌و تاقه‌ لۆجله‌ ده‌گه‌یشته‌ نیوه‌ی لاقه‌کانی، هه‌بوو ده‌گه‌یشته‌ هه‌ردوو قوله‌ پێ‌ی، به‌ده‌ستی ده‌یدایه‌وه‌ به‌سه‌ر کۆشیا، نه‌وه‌کو شه‌رمگای ببینرێ!(ب).

17/507- وعن عائشة رضي الله عنها قالت كان فراش رسول الله صلى الله عليه وسلم من أدم حشوه ليف. رواه البخاري:

عائیشه‌ ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) ده‌فورمووێ: ڕایه‌خه‌که‌ی پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) که‌له‌سه‌ری ده‌خه‌وت به‌گه‌که‌ی چه‌رم بوو، ناواخنه‌که‌ی ڕیشوو بوو. (ب/تاج).

18/508- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال كنا جلوسا مع رسول الله صلى الله عليه وسلم إذ جاء رجل من الأنصار فسلم عليه ثم أدبر الأنصاري فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم يا أخا الأنصار كيف أخي سعد بن عبادة فقال صالح فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم من يعوده منكم فقام وقمنا معه ونحن بضعة عشر ما علينا نعال ولا خفاف ولا قلانس ولا قمص نمشي في تلك السباخ حتى جئناه فاستأخر قومه من حوله حتى دنا رسول الله صلى الله عليه وسلم وأصحابه الذين معه. رواه مسلم:

ئیبنو عومه‌ر ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) فه‌رمووی: له‌ خزمه‌تی حه‌زره‌تدا (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) دانیشت بووین، پیاوێکی ئه‌نصاری هات سڵاوی لێ‌کردو گه‌ڕایه‌وه‌، پێغه‌مبه‌ریش (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) فه‌رمووی: ئه‌ی کاکه‌ ئه‌نصاری! سه‌عدی کوڕی عوباده‌ی برام چۆنه‌؟ گووتی: باشه‌. پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) فه‌رمووی: کێ دێ بچین بۆ هه‌واڵ پرسینی؟ پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) خۆی هه‌ڵسا، ئیمه‌یش نزیکه‌ی ده‌ پانزه‌ که‌سێ بووین، له‌خزمه‌تی دا چووین، به‌پێی په‌تی، به‌بێ پێڵاوو سۆل به‌ناو ئه‌و به‌یاره‌ شۆره‌کاته‌دا ملی ڕێمان گرتبوو، تا گه‌یشتینه‌ کنی، کڵاوو کراسیشمان نه‌بوو، ئیتر خزمه‌کانی خۆی چوونه‌ دواوه‌و پێغه‌مبه‌رو یارانی چوونه‌ به‌ره‌وه‌ بۆ لای. (موسلیم).

19/509- وعن عمران بن الحصين رضي الله عنهما عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال خيركم قرني ثم الذين يلونهم ثم الذين يلونهم قال عمران فما أدري قال النبي صلى الله عليه وسلم مرتين أو ثلاثا ثم يكون بعدهم قوم يشهدون ولا يستشهدون ويخونون ولا يؤتمنون وينذرون ولا يوفون ويظهر فيهم السمن. متفق عليه:

پرسیار کرا له‌ حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) :چ که‌س باشه‌؟ فه‌رمووی: باشترینی ئێوه‌ چینی هاوچه‌رخی منه‌، ئینجا چینی دوای ئه‌وان، ئینجا چینی دوای ئه‌وانیش. ئه‌وجا هۆزێ په‌یدا ده‌بن له‌دوا ئه‌وان، کۆ ناکه‌نه‌وه‌ له‌ شایه‌تی‌و سوێند خواردن‌و تێکه‌ڵ‌و پێکه‌ڵیان ده‌که‌ن به‌سه‌ر یه‌کا، که‌س داوای شایه‌تیدانیان لێ ناکا، که‌چی له‌خۆیانه‌وه‌ لووت ده‌به‌نه‌ پێشه‌وه‌و ده‌بن به‌ شایه‌ت‌و شایه‌تی ده‌ده‌ن، هه‌روه‌ها گزی و ناپاکی و ده‌غه‌ڵی ده‌که‌ن‌و جێگه‌ی متمانه‌و باوه‌ڕ پێ‌کردن نین، فوتوو(نه‌ذر) ده‌که‌ن و جێ به‌جێ‌ی ناکه‌ن، وه‌ قه‌ڵه‌وی له‌ناویاندا بڵاو ده‌بێته‌وه‌ (ش/تاج) گێڕانه‌وه‌ی ئێره‌ی ریاض عیمرانی کوڕی حوصه‌ین ده‌فه‌رموێ: جا باش نازانم که‌ حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) له‌پاش چینی خۆی دوو چینی تری فه‌رموو، یا سێ چینی تری فه‌رموو. (وه‌رگێڕ).

20/510- وعن أبي أمامة رضي الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم يا ابن آدم إنك إن تبذل الفضل خير لك وأن تمسكه شر لك ولا تلام على كفاف وابدأ بمن تعول. رواه الترمذي: وقال حديث حسن صحيح:

له‌ ئه‌بو ئومامه‌وه‌ ( ڕه‌زای خودای لێ بێت)، حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) ده‌فه‌رمووێ: ئه‌ی ئاده‌میزاد! ئه‌وه‌ی له‌خۆت‌و خێزانت زیاده‌ ئه‌گه‌ر بیبه‌خشی ئه‌وه‌ خێرێکه‌ و بۆ خۆتی ده‌که‌ی، خۆ ئه‌گه‌ر هه‌ڵی بگری‌و نه‌یکه‌ی به‌ خێرو ده‌سمایه‌ی خێر، ئه‌وه‌ شه‌ڕێکه‌و بۆ خۆتی هه‌ڵده‌گری، له‌سه‌ر گوزه‌رانێکیش که‌ سه‌رو به‌ربێ و به‌پێی حاڵ بێ، که‌س سه‌رزه‌نشتت ناکا. له‌ خێزان و خزمی خۆشته‌وه‌ ده‌ست بکه‌ به‌ خێر کردن. (ت/ح/ح/ص).

21/511- وعن عبيد الله بن محصن الأنصاري الخطمي رضي الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم من أصبح منكم آمنا في سربه معافى في جسده عنده قوت يومه فكأنما حيزت له الدنيا بحذافيرها. رواه الترمذي: وقال حديث حسن:

عوبه‌یدوڵڵای کوڕی موحصین له‌ باوکییه‌وه‌ ( ڕه‌زای خودایان لێ بێت) له‌ پێغه‌مبه‌ره‌وه‌ ده‌فه‌رموێ (درودی خوای له‌سه‌ر بێت): هه‌رکامێکتان له‌خۆی ئه‌مین بێ‌و مه‌ترسی له‌گیانی خۆی نه‌بێ‌و له‌شی ساغ بێ‌و نان‌و ئاوی ئه‌و ڕۆژه‌ی هه‌بێ که‌تیایه‌تی، ئیتر وه‌کوو هه‌موو جیهان، به گشت خۆشییه‌کانیه‌وه‌، هی ئه‌و بێ وایه‌!(ت:ح/ح/تاج).

22/512- وعن عبد الله بن عمرو بن العاص رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال قد أفلح من أسلم وكان رزقه كفافا وقنعه الله بما آتاه. رواه مسلم:

عه‌بدوڵڵا ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) ده‌فه‌رمووێ: حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) ده‌فه‌رمووێ: به‌ڕاستی سه‌رفرازو ڕزگار ئه‌و که‌سه‌یه‌ که‌ موسڵمان بێ‌‌و رزق‌و ڕۆزیی سه‌رو به‌ر به‌پێی حاڵ بێ‌و به‌به‌شی خودا قایل بێ (م).

23/513- وعن أبي محمد فضالة بن عبيد الأنصاري رضي الله عنه أنه سمع رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول طوبى لمن هدي إلى الإسلام وكان عيشه كفافا وقنع. رواه الترمذي: وقال حديث حسن صحيح:

ئه‌بو موحه‌مه‌د ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) ده‌فه‌رمووێ: حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) ده‌فه‌رمووێ: خۆشی له‌و به‌خته‌وه‌ره‌ی که‌شا ڕێگه‌ی ڕاستی ئیسلام ده‌گرێ‌و گوزه‌رانی سه‌رو به‌ر ده‌رده‌چێ‌و به‌به‌شی خۆی ده‌ساچێ، ئه‌بو موحه‌مه‌د ده‌فه‌رمووێ: به‌ گوێی خۆم ئه‌م فه‌رمایشته‌م له‌ده‌می حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) ژنه‌وت. (ت/ح/ح/ص).

24/514- وعن ابن عباس رضي الله عنهما قال كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يبيت الليالي المتتابعة طاويا وأهله لا يجدون عشاء وكان أكثر خبزهم خبز الشعير. رواه الترمذي: وقال حديث حسن صحيح:

ئیبنو عه‌بباس ( ڕه‌زای خودایان لێ بێت) ده‌فه‌رمووێ: گه‌لێ جار واده‌ بوو، پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) خۆی‌و خێزانی چه‌ن شه‌و له‌سه‌ر یه‌ک به‌سکی خاڵی سکیان هه‌ڵده‌گوشی‌و به‌برسێتی به‌بێ شێو سه‌ریان ده‌نایه‌وه‌، نانیشیان به‌زۆری نانی جۆ بوو! (ت:ح/ح/ص).

25/515- وعن فضالة بن عبيد رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم كان إذا صلى بالناس يخر رجال من قامتهم في الصلاة من الخصاصة وهم أصحاب الصفة حتى يقول الأعراب هؤلاء مجانين فإذا صلى رسول الله صلى الله عليه وسلم انصرف إليهم فقال لو تعلمون ما لكم عند الله تعالى لأحببتم أن تزدادوا فاقة وحاجة. رواه الترمذي: وقال حديث صحيح:

فضاله‌ ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) ده‌فه‌رمووێ: گه‌لێ جار حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) که‌ به‌رنوێژی بۆ مه‌ردوومه‌که‌ ده‌کرد، زۆر پیاو- له‌ دانیشتوانی صوففه‌- له‌ناو نوێژه‌که‌دا له‌کاتی ڕاوه‌ستاندا، له‌به‌ر نه‌بوونی‌و تینی برسێتی به‌رده‌بوونه‌وه‌ لاڵ‌و پاڵ ده‌که‌وتن، ته‌نانه‌ت عه‌ره‌به‌ سارانشینه‌کان، که‌ له‌حاڵیان ئاگادار نه‌بوون، ده‌یانگووت: ئه‌مانه‌ شێتن بۆیه‌ واده‌که‌ن! حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) که‌ نوێژه‌که‌ی ته‌واو ده‌کرد ده‌چوو به‌لایانه‌وه‌و پێی ده‌فه‌رموون: ئه‌گه‌ر ده‌تانزانی که‌ له‌لای خوای گه‌وره‌، له‌پاداشتی ئه‌م حاڵه‌تاندا چی به‌هره‌و نازو نیعمه‌تێکتان بۆ دانراوه‌، ئه‌وا به‌دڵ حه‌زتان ده‌کرد که‌ ئه‌وه‌نده‌ی تر بارتان گران بێ‌و پتر ره‌ش‌و ڕووت‌و ڕه‌جاڵ بن! (ت:ح/ص).
فه‌خره‌ بۆ حه‌زره‌ت: (الفقر فخری)
بۆ تۆیش به‌مه‌رجێ ڕێگه‌ی ئه‌و بگری
وه‌لێ- بۆ ئه‌مڕۆ- وا ده‌ڵێ نووری:-
چه‌پی له‌ کوفر که‌مه‌ هه‌ژاری!!

26/516- وعن أبي كريمة المقدام بن معد يكرب رضي الله عنه قال سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول ما ملأ آدمي وعاء شرا من بطنه بحسب ابن آدم أكلات يقمن صلبه فإن
كان لا محالة فثلث لطعامه وثلث لشرابه وثلث لنفسه. رواه الترمذي: وقال حديث حسن:

میقداد ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) ده‌فه‌رمووێ: به‌گوێی خۆم له‌زاری پیرۆزی حه‌زره‌تم ژنه‌وت ده‌یفه‌رموو(درودی خوای له‌سه‌ر بێت):به‌‌دترین جه‌واڵێ که‌ ئاده‌میزاد پڕی بکا ورگییه‌تی! به‌ڕاستی ورگ په‌روه‌ری زۆر خراپه‌، ئاده‌میزاد ( ئه‌گه‌ر ڕاستت ده‌وێ) چه‌ند پاروویێ سه‌رو زیادیه‌تی، واته‌: ئه‌وه‌نده‌ی به‌سه‌ که‌ به‌ری دڵی بگرێ‌و بنیادی ڕابگرێ! خۆ ئه‌گه‌ر هه‌ر چاری نه‌بوو، ویستی زۆر بخوا ئه‌وه‌ با وابکا: سکی بکا به‌ سێ به‌شه‌وه‌: به‌شێکی بۆ خواردنی به‌شێکی تری بۆ خواردنه‌وه‌ی، ئه‌و به‌شه‌که‌ی تریشی بۆ هه‌ناسه‌دانی (ت:ح/ح).

27/517- وعن أبي أمامة إياس بن ثعلبة الأنصاري الحارثي رضي الله عنه قال ذكر أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم يوما عنده الدنيا فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم ألا تسمعون ألا تسمعون إن البذاذة من الإيمان إن البذاذة من الإيمان يعني التقحل. رواه أبو داود:

ئه‌بو ئومامه‌ ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) فه‌رمووی: ڕۆژێ له‌ خزمه‌تی حه‌زره‌تدا یارانی ( دروودی خودا له‌خۆی و خۆشنوودی خودا له‌یارانی) باسی جیهانیان کردو ناویان هێنایه‌ ناوه‌وه‌، حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) فه‌رمووی: گوێتان لێ‌بێ،! په‌ڕپوتی‌و خاکێتی نیشانه‌ی باوه‌ڕی ساغه‌، واته‌: ریپاڵی‌و شڕۆڵه‌یی‌و دڵمردوویی.

28/518- وعن أبي عبد الله جابر بن عبد الله رضي الله عنهما قال بعثنا رسول الله صلى الله عليه وسلم وأمر علينا أبا عبيدة رضي الله عنه نتلقي عيرا لقريش وزودنا جرابا من تمر لم يجد لنا غيره فكان أبو عبيدة يعطينا تمرة تمرة فقيل كيف كنتم تصنعون بها قال نمصها كما يمص الصبي ثم نشرب عليها من الماء فتكفينا يومنا إلى الليل وكنا نضرب بعصينا الخبط ثم نبله بالماء فنأكله قال وانطلقنا على ساحل البحر فرفع لنا على ساحل البحر كهيئة الكثيب الضخم فأتيناه فإذا هي دابة تدعى العنبر فقال أبو عبيدة ميتة ثم قال لا بل نحن رسل رسول الله صلى الله عليه وسلم وفي سبيل الله وقد اضطررتم فكلوا فأقمنا عليه شهرا ونحن ثلاثمائة حتى سمنا ولقد رأيتنا نغترف من وقب عينه بالقلال الدهن ونقطع منه الفدر كالثور أو كقدر الثور ولقد أخذ منا أبو عبيدة ثلاثة عشر رجلا فأقعدهم في وقب عينه وأخذ ضلعا من أضلاعه فأقامها ثم رحل أعظم بعير معنا فمر من تحتها وتزودنا من لحمه وشائق فلما قدمنا المدينة أتينا رسول الله صلى الله عليه وسلم فذكرنا ذلك له فقال هو رزق أخرجه الله لكم فهل معكم من لحمه شيء فتطعمونا فأرسلنا إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم منه فأكله. رواه مسلم:

جابیر( ڕه‌زای خودای لێ بێت) فه‌رمووی: سێ‌سه‌د سوار بووین، ئه‌بوعوبه‌یده‌ی کوڕی جه‌ڕڕاح سه‌ر له‌شکرمان بوو، پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) ناردینی، منه‌ی کاروانێکی کافره‌کانی قوڕیشمان ده‌کرد، تاقه‌ هه‌مانه‌یێ خورمای هه‌بوو، ئه‌وه‌ی دا پێمان ئیتر هیچی تری نه‌بوو تابمانداتێ، ئه‌بوعوبه‌یده‌ش به‌ده‌سه‌نه‌ ده‌نکه‌ ده‌نکه‌ خورمای ده‌داینێ. گوترا: جا ئه‌و قله‌ خورمایه‌ به‌ده‌ردی چی ده‌خواردن؟ گوتی: وه‌ک مناڵ ده‌مان مژی‌و ئاومان به‌سه‌ردا ده‌خوارده‌وه‌، به‌شی ئه‌و ڕۆژه‌ تا ئێواره‌مانی ده‌کرد، تووشی برسێتی‌یه‌کی سه‌ختی وا بووین، له‌تاوانا به‌گه‌ڵا کوتک گه‌ڵادارمان ده‌وه‌راندو که‌مێ به‌ئاو ته‌ڕمان ده‌کردو ئه‌وجا ده‌مانخوارد!، جا بۆیه‌ ئه‌و سوپایه‌یان ناونا سووپای گه‌ڵاداروه‌ران( جه‌یشولخه‌به‌ط) فه‌رمووی: له‌قه‌راخ ده‌ریاکه‌وه ڕۆیشتین له‌پڕ ته‌ماشامان کرد وا شتێ ده‌ڵێی ته‌پۆڵکه‌ لمی گه‌وره‌یه‌ له‌قه‌راخ ده‌ریاکه‌وه‌ قوت بۆته‌وه‌، که‌گه‌یشتینه‌ لای ڕوانیمان ده‌عبایه‌که‌ پێی ده‌ڵێن نه‌هه‌نگی ئاوی، له‌پێشا ئه‌بوعوبه‌یده‌ ‌( ڕه‌زای خودای لێ بێت) فه‌رمووی: ئه‌مه‌ مرداره‌وه‌ بووه‌، مرداره‌وه‌بویش حه‌رامه‌، له‌پاشا فه‌رمووی: نه‌ء، حه‌رام نییه‌، به‌ڵکو ئێمه‌ فرستاده‌ی پێغه‌مبه‌ری خوداین(درودی خوای له‌سه‌ر بێت) وه‌ له‌ڕێگه‌ی خودادا تێ‌ده‌کۆشین‌و سه‌ڕه‌ڕای ئه‌وه‌یش ئێمه‌ لێقه‌وماو و ناچاریشین، مرداره‌ووببیش بۆ ناچار ڕه‌وایه‌، که‌واته‌ بخۆن. ئێمه‌ که‌ سێ‌سه‌د که‌س بووین یه‌ک مانگی ڕه‌به‌ق له‌سه‌ری دامان کوتاو ده‌ستمان کرد به‌خواردن لێی تاقه‌ڵه‌و بوینه‌و، به‌چاوی خۆم دیم رۆنمان به‌گلێنه‌و سوێنه‌ له‌کاسه‌ی چاوی هه‌ڵده‌گۆزی، پارچه‌ی وامان لێ‌ده‌کرده‌وه‌ به‌قه‌د لاشه‌ی گایێ، ئه‌بوعوبه‌یده‌ سیازده‌ پیاوی لێمان جیاکرده‌وه‌و له‌ناو بۆشایی کالانه‌ی چاویدا داینیشاندن! ئه‌بوعوبه‌یده‌ فه‌رمانی کرد په‌راسویێ له‌په‌راسووه‌کانی ئه‌و نه‌هه‌نگه‌یان ڕاست کرده‌وه‌و په‌راسوویه‌کی تریشیان به‌رابه‌ری ڕاست کرده‌وه‌و نووکه‌کانیان نوساند به‌یه‌که‌وه‌ له‌چه‌شنی دوو لاشیپانه‌ی ده‌روازه‌، وشترێکی زه‌به‌لاحی گه‌وره‌مان پێ بوو کۆپانیان لێ‌کرد، درێژترین پیاویش له‌ناو سووپاکه‌دا به‌فه‌رمانی ئه‌بوعوبه‌یده سواری ئه‌و وشتره‌ درێژه‌ بوو، به‌ ئاسانی به‌ژێر ئه‌و دوو په‌راسوانه‌دا ڕۆیشت! چه‌ند پارچه‌یه‌کی توێ‌کراوی زه‌رد کراوی نیوه‌ کوڵاومان له‌نه‌رمه‌ گۆشته‌که‌ی له‌گه‌ڵ خۆمان برده‌وه‌، که‌ چووینه‌وه‌ بۆ مه‌دینه‌، چووینه‌ لای پێغه‌مبه‌ر(درودی خوای له‌سه‌ر بێت) و ئه‌م ناسه‌مان عه‌رزی کرد، فه‌رمووی: ئه‌وه‌ ڕۆژی‌یه‌‌ک بووه، خودا بۆ یڕه‌خساندوون، ئه‌گه‌ر له‌و گۆشته‌ له‌کنتان ماوه‌ ده‌رخواردی ئێمه‌یشی بده‌ن، به‌شی پێغه‌مبه‌رمان نارد لێی، پێغه‌مبه‌ر(درودی خوای له‌سه‌ر بێت) خۆی لێی خوارد (م/تاج).

29/519- وعن أسماء بنت يزيد رضي الله عنها قالت كان كم قميص رسول الله صلى الله عليه وسلم إلى الرصغ رواه أبو داود والترمذي: وقال حديث حسن:

ئه‌سمای کچی یه‌زید ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) فه‌رمووی: سه‌رده‌ستی قۆڵی جل‌و به‌رگی پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) هه‌تا مووچه‌ی ده‌ستی بوو ( د/ت/تاج) ئیمامی تیرمزی ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) ده‌فه‌رموێ: فه‌رمووده‌یه‌کی حه‌سه‌نه‌.

30/520- وعن جابر رضي الله عنه قال إنا كنا يوم الخندق نحفر فعرضت كدية شديدة فجاءوا إلى النبي صلى الله عليه وسلم فقالوا هذه كدية عرضت في الخندق فقال أنا نازل ثم قام وبطنه معصوب بحجر ولبثنا ثلاثة أيام لا نذوق ذواقا فأخذ النبي صلى الله عليه وسلم المعول فضرب فعاد كثيبا أهيل أو أهيم فقلت يا رسول الله ائذن لي إلى البيت فقلت لامرأتي رأيت بالنبي صلى الله عليه وسلم شيئا مافي ذلك صبر فعندك شيء فقالت عندي شعير وعناق فذبحت العناق وطحنت الشعير حتى جعلنا اللحم في البرمة ثم جئت النبي صلى الله عليه وسلم والعجين قد انكسر والبرمة بين الأثافي قد كادت تنضج فقلت طعيم لي فقم أنت يا رسول الله ورجل أو رجلان قال كم هو فذكرت له فقال كثير طيب قل لها لا تنزع البرمة ولا الخبز من التنور حتى آتي فقال قوموا فقام المهاجرون والأنصار فدخلت عليها فقلت ويحك جاء النبي صلى الله عليه وسلم والمهاجرون والأنصار ومن معهم قالت هل سألك قلت نعم قال ادخلوا ولا تضاغطوا فجعل يكسر الخبز ويجعل عليه اللحم ويخمر البرمة والتنور إذا أخذ منه ويقرب إلى أصحابه ثم ينزع فلم يزل يكسر ويغرف حتى شبعوا وبقي منه فقال كلي هذا وأهدي فإن الناس أصابتهم مجاعة متفق عليه:

جابیر( ڕه‌زای خودای لێ بێت) فه‌رمووی: ڕۆژی غه‌زای خه‌نده‌ق، له‌کاتی هه‌ڵکه‌ندنی خه‌نه‌که‌که‌دا سه‌رنجم دا پێغه‌مبه‌ر(درودی خوای له‌سه‌ر بێت) ته‌واو به‌سی بوو، له‌و کاته‌دا ته‌مته‌مێ هاته ڕێی خه‌نده‌که‌که‌، چوونه‌ لای حه‌زره‌ت ‌(درودی خوای له‌سه‌ر بێت) گووتیان: قوربان! خه‌نده‌که‌که‌ ته‌م ته‌مێکی هاتۆته‌ به‌ر، فه‌رمووی: وا خۆم ده‌چمه خواره‌وه‌ بۆی، ‌حه‌زره‌ت که‌ هه‌ڵسا له‌به‌ر برسێتی سکی خۆی به‌به‌ردێ جه‌ڕاندبوو، چونکه‌ سێ ڕۆژ بوو ئه‌وه‌ی پێی بگووترێ نان وئاو چه‌شکه‌مان نه‌کردبوو، پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) ده‌ستی دایه‌ پاچه‌که‌و ماڵیی به‌ تاوێره‌که‌دا ئیتر ئه‌و گابه‌رده‌ وردو خاس بوو و بوو به‌ خاک و خۆڵ، گووتم: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خودا! ڕێگه‌م بده‌ ده‌چم بۆ ماڵه‌وه‌، که‌چوومه‌وه‌ به‌ ژنه‌که‌م گووت: هیچمان هه‌یه‌؟ ده‌بینم پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) ته‌واو برسییه‌تی، له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئارامم لێ‌هه‌ڵگیراوه‌، ئه‌وه‌یش هه‌مانه‌یه‌کی هێنا مه‌نێ جۆی تیابوو، به‌رخۆله‌یه‌کی ده‌سته‌مۆشمان هه‌بوو ئه‌ویشم سه‌ر بڕی، جا تا ئه‌و جۆکه‌ی هاڕی منیش به‌رخه‌که‌م جنی و کردمه‌ ناو دیزه‌یه‌که‌وه‌و هه‌ردووکمان پێکه‌وه‌ لێ‌بوینه‌وه‌، که‌ چوومه‌وه‌ بۆ لای پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) هه‌ویره‌که‌ هه‌ڵهات بوو، گۆشته‌که‌ش به‌سه‌ر سێ کوچکه‌وه‌ بوو، به‌سه‌ر ئاگره‌که‌وه‌ خه‌ریک بوو پی ده‌گه‌یشت، ژنه‌که‌م گووتی: ها ڕووزه‌ردم نه‌که‌ی، نه‌چی پێغه‌مبه‌ر و ئه‌و هه‌موو عه‌شاماته‌ی که‌ له‌گه‌ڵیایه‌تی هه‌موویان خوڵک بکه‌ی‌و ئه‌و هه‌موو خه‌ڵکه‌ بڕژێنی به‌سه‌رمدا، چونکه‌ نان و چێشته‌که‌ که‌مه‌ و به‌شی ئه‌وه‌نده ‌ناکا، منیش چووم به‌چپه‌ عه‌رزیم کرد: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خودا! به‌رخۆله‌یه‌کمان سه‌ربڕیوه‌و مه‌نێ جۆشمان هاڕیوه‌، خۆت و چه‌ند که‌سێ بفه‌رموون وه‌رن بۆ نیوه‌ڕۆژه‌، حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) فه‌رمووی: زۆرو پاکه‌، به‌ژنه‌که‌ت بڵێ: قازانه‌که‌ دانه‌گرێ و نانه‌که‌یشی له‌ ته‌نووره‌که‌ نه‌کاته‌وه‌ هه‌تا خۆم دێم، جا فه‌رمووی: ئاده‌ی هه‌ستن، جا کۆچکه‌ران و یاریده‌ده‌ران هه‌موو هه‌ڵسان، پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) وه‌ پێشیان که‌وت‌و به‌ره‌و ماڵی ئێمه‌ که‌وتنه‌ ڕێ. که‌چوومه‌وه‌ ژنه‌که‌م گووتی: وا وات لێ بێ بۆ وات کرد؟ گووتم: من هه‌ر ئه‌وه‌م گووت به‌ پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) که‌ خۆت‌ گووتت ( که‌وام گووت گووتی: که‌وابێ خوداو پێغه‌مبه‌ری، خۆیان باشتر حاڵه‌که‌ ده‌زانن). که‌ حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) گه‌یشته‌ به‌ره‌وه‌ فه‌رمووی: بچنه‌ ماڵه‌وه‌، وه‌لێ که‌ڵه‌که‌ مه‌که‌ن، ژنه‌که‌م هه‌ویره‌که‌ی هێنا بۆ پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت)، پێغه‌مبه‌ر(درودی خوای له‌سه‌ر بێت) تفی پیرۆزی خۆی تێکردو نزای پیرۆزی به‌سه‌ردا خوێندو فه‌رمووی: ژنێکی نانکه‌ری تریش بانگ بکه‌ تا نانت له‌گه‌ڵدا بکاو چێشته‌که‌ش به‌ ئه‌سکوێ له‌مه‌نجه‌ڵه‌که‌ تێبکه‌و له‌سه‌ر ئاگره‌که‌ دایمه‌گرن! حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) خۆی کولێره‌که‌ی ده‌وڵی و مه‌رگه‌که‌یشی ده‌کرد به‌سه‌ریدا، هه‌موو جاری که‌ نانی تێده‌کرد بۆ ده‌سته‌یێ سه‌ری قازان و ته‌نووره‌که‌ی داده‌پۆشییه‌وه‌و ئه‌و نانه‌ی که‌ تێکرا بوو ده‌ینارد بۆ هاوڕێکانی، ئه‌وجا سه‌ری لا ده‌دانه‌وه‌و نانی تێده‌کردوه‌ بۆیان له‌سه‌ر شێوه‌ی پێشوو، ئیتر هه‌روه‌ها تا هه‌موو تێریان خواردو له‌به‌ریان مایه‌وه‌و په‌ڕیان لێی گرت، که‌چی له‌سایه‌ی خوداوه‌ و به‌ره‌که‌تی موعجیزه‌ی پێغه‌مبه‌ره‌وه‌ هێشتا مه‌نچه‌ڵه‌که‌مان وه‌ک خۆی مابوو قوڵته‌ی ده‌هات، وه‌ هه‌ویره‌که‌شمان وه‌ک خۆی مابوو که‌می نه‌کردبوو، حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) فه‌رمووی: هه‌م خۆتان لێی بخۆن و هه‌م به‌دیاری و ده‌سه‌نه‌ به‌شی ده‌رودراوسێ‌و خه‌ڵکی تریشی لێ‌بنێرن، چونکه‌ ساڵه‌که‌ی گرانی‌یه‌و، مه‌ردووم ره‌جاڵ‌و برسین، جابیر( ڕه‌زای خودای لێ بێت) فه‌رمووی: ئه‌وانه‌ی له‌گه‌ڵ حه‌زره‌تدا لێیانخوارد هه‌زار که‌س بوون. (ش/تاج).

31/521- وعن أنس رضي الله عنه قال قال أبو طلحة لأم سليم قد سمعت صوت رسول الله صلى الله عليه وسلم ضعيفا أعرف فيه الجوع فهل عندك من شيء فقالت نعم فأخرجت أقراصا من شعير ثم أخذت خمارا لها فلفت الخبز ببعضه ثم دسته تحت ثوبي وردتني ببعضه ثم أرسلتني إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم فذهبت به فوجدت رسول الله صلى الله عليه وسلم جالسا في المسجد ومعه الناس فقمت عليهم فقال لي رسول الله صلى الله عليه وسلم أرسلك أبو طلحة فقلت نعم فقال ألطعام فقلت نعم فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم قوموا فانطلقوا وانطلقت بين أيديهم حتى جئت أبا طلحة فأخبرته فقال أبو طلحة يا أم سليم قد جاء رسول الله صلى الله عليه وسلم بالناس وليس عندنا ما نطعمهم فقالت الله ورسوله أعلم فانطلق أبو طلحة حتى لقي رسول الله صلى الله عليه وسلم فأقبل رسول الله صلى الله عليه وسلم معه حتى دخلا فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم هلمي ما عندك يا أم سليم فأتت بذلك الخبز فأمر به رسول الله ففت وعصرت عليه أم سليم عكة فآدمته ثم قال فيه رسول الله صلى الله عليه وسلم ما شاء الله أن يقول ثم قال ائذن لعشرة فأذن لهم فأكلوا حتى شبعوا ثم خرجوا ثم قال ائذن لعشرة فأذن لهم فأكلوا حتى شبعوا ثم خرجوا ثم قال ائذن لعشرة فأذن لهم حتى أكل القوم كلهم وشبعوا والقوم سبعون رجلا أو ثمانون متفق عليه وفي رواية فما زال يدخل عشرة ويخرج عشرة حتى لم يبق منهم أحد إلا دخل فأكل حتى شبع ثم هيأها فإذا هي مثلها حين أكلوا منها وفي رواية فأكلوا عشرة عشرة حتى فعل ذلك بثمانين رجلا ثم أكل النبي صلى الله عليه وسلم بعد ذلك وأهل البيت وتركوا سؤرا وفي رواية ثم أفضلوا ما بلغوا جيرانهم وفي رواية عن أنس قال جئت رسول الله صلى الله عليه وسلم يوما فوجدته جالسا مع أصحابه وقد عصب بطنه بعصابة فقلت لبعض أصحابه لم عصب رسول الله صلى الله عليه وسلم بطنه فقالوا من الجوع فذهبت إلى أبي طلحة وهو زوج أم سليم بنت ملحان فقلت يا أبتاه قد رأيت رسول الله صلى الله عليه وسلم عصب بطنه بعصابة فسألت بعض أصحابه فقالوا من الجوع فدخل أبو طلحة على أمي فقال هل من شيء قالت نعم عندي كسر من خبز وتمرات فإن جاءنا رسول الله صلى الله عليه وسلم وحده أشبعناه وإن جاء آخر معه قل عنهم وذكر تمام الحديث:

ئه‌نه‌س ( ڕه‌زای خودای لێ بێت) فه‌رمووی: ئه‌بوطه‌لحه‌ فه‌رمووی به‌ ئوممو سوله‌یم: گوێم له‌ ده‌نگی پێغه‌مبه‌ر بوو(درودی خوای له‌سه‌ر بێت) ده‌نگی کزبوو، ده‌زانم که‌له‌به‌ر برسێتی وا کزه‌، ئایا هیچت له‌لا هه‌یه‌ که‌ بۆی بنێرین؟ گووتی: به‌ڵێ، جا چه‌ن کولێره‌یه‌کی جۆی ده‌رهێناو به‌لایه‌کی له‌چکه‌که‌ی پێچایه‌وه‌و خستییه‌ بن ده‌ستی من‌و ئه‌و لای له‌چکه‌که‌یی تێوه‌ ئاڵاندم تا نانه‌کان ده‌رنه‌که‌ون‌و که‌س پێیان نه‌زانێ، ئینجا ناردمی بۆ لای پێغه‌مبه‌ر(درودی خوای له‌سه‌ر بێت). که‌چووم ڕوانیم له‌ مزگه‌وته‌، خه‌ڵکه‌که‌ وان له‌خزمه‌تیدا منیش به‌دیاریانه‌وه‌ ڕاوه‌ستام، پێغه‌مبه‌ر(درودی خوای له‌سه‌ر بێت) پێی فه‌رمووم: ئه‌بو طه‌لحه‌ ناردوویتی؟ گووتم: به‌ڵێ، فه‌رمووی: نانی پیادا ناردووی؟ عه‌رزیم کرد: به‌ڵێ، جا فه‌رمووی به‌وانه‌ی که‌ له‌خزمه‌تیدا بوون: هه‌ڵسن با بچین بۆ ماڵی ئه‌بو طه‌لحه‌، ئه‌وه‌ی ناردوویه‌تی بۆ ئێره‌ له‌وێ ده‌یخۆین! جا ئه‌وان که‌وتنه‌ ڕی‌و منیش پێش ئه‌وان گه‌ڕامه‌وه‌ بۆ لای ئه‌بو طه‌لحه‌ و حاڵه‌که‌م تێگه‌یاند، ئه‌ویش به‌ ئومموسوله‌یمی فه‌رموو: ئه‌ی ئوممو سوله‌یم! پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) خه‌ڵکه‌که‌ی وا هێناو هات، ئێمه‌یش نانیئه‌م مه‌حکه‌مه‌ خه‌ڵکه‌مان نیه‌ جا چار چییه‌؟ ئه‌ویش فه‌رمووی: مه‌ترسه‌، ڕووزه‌ردیمان به‌سه‌ر نایه‌ت، کاری پێغه‌مبه‌ر(درودی خوای له‌سه‌ر بێت) بێ حیکمه‌ت نییه‌، خوداو پێغه‌مبه‌ری خودا له‌ ئێمه‌ باشتر ئاگایان له‌حاڵه‌که‌ هه‌یه‌! ئیتر ئه‌بو طه‌لحه‌ خۆی چوو به‌پیری پێغه‌مبه‌ره‌وه‌و له‌گه‌ڵیان هاته‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌، پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) فه‌رمووی: ئه‌ی ئومموسوله‌یم! خواردنت چی هه‌یه‌ بی‌‌هێنه‌، ئه‌ویش کولێره‌کا‌نی هێنا، پێغه‌مبه‌ر(درودی خوای له‌سه‌ر بێت) ده‌ستووری دا وردیان کردن، ئوممو سوله‌یمیش ڕۆیشت هیزۆڵکه‌یه‌کی هێناو هه‌نێ ڕۆنی تیادا بوو، هه‌ڵی گووشی به‌سه‌ر نانه ووڵه‌که‌داو پێی چه‌ور کردو بوو به‌ پێخۆری‌و بوو به‌ چنگاڵ، ئه‌وسا پێغه‌مبه‌ر‌ (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) ئه‌وه‌نده‌ی خودا حه‌ز بکا دوعای به‌سه‌ردا خوێندو فه‌رمووی: فه‌رمووی ده‌ که‌س بکه‌، فه‌رموویان له‌ ده‌که‌س کردو ده‌ که‌س چوونه‌ ژووره‌وه‌و تاتێریان خوارد چنگاڵیان خواردو ئینجا چوونه‌ ده‌ره‌وه‌، ئیتر پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) هه‌موو جارێ ده‌یفه‌رموو: ڕێگه‌ی ده‌ که‌سی تریش بده‌، وه‌ ده‌ که‌سی تر ده‌چوونه‌ ژووره‌وه‌ تێر چنگاڵیان ده‌خواردو ده‌هاتنه‌ ده‌ره‌وه‌، هه‌تا پیاوه‌کان هه‌مویان تێرو پڕ نان‌و ڕۆنیان نۆش کرد، ژماره‌ی ده‌وری حه‌فتا هه‌شتا ده‌بوو (ش/تاج) له‌گێڕانه‌وه‌یه‌کی تردا ده‌فه‌رموێ: له‌دواییدا حه‌زره‌ت خۆی نانی خواردو خێزانه‌که‌ی ئه‌بوطه‌لحه‌یش لێیان خواردو هێشتا مایه‌وه‌و به‌شی ده‌رو دراوسێشیان لێدا. له‌گێڕانه‌وه‌یه‌کی تری ئه‌نه‌سدا: ڕۆژێ چوومه‌ خزمه‌تی حه‌زره‌ت (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) له‌ناو یارانیدا بوو، به‌شه‌ته‌کێ سکی خۆی شه‌ته‌ک دابوو، که‌له‌هاوڕێیانم پرسی حه‌زره‌ت بۆ وای کردووه‌، فه‌رموویان: له‌برساندا، چوومه‌وه‌ بۆ لای ئه‌بو طه‌لحه‌ی زڕبابم، که‌ مێردی ئوممو سوله‌یمی کچی میلحان بوو که‌ دایکی من بوو، گووتم: بابه‌! حه‌زره‌ت حاڵی واوایه‌، ئه‌بو طه‌لحه‌ش به‌ دایکمی فه‌رموو: هیچت له‌لا هه‌یه‌، گووتی: چه‌ند له‌تێ کولێره‌و چه‌ند قلێ خورمامان هه‌یه‌، ئه‌گه‌ر ته‌نیا حه‌زره‌ت ته‌شریف بێنێ ئه‌وا به‌شی ده‌کا، به‌ڵام ئه‌گه‌ر یه‌ک که‌سی تری له‌گه‌ڵدا بێ، به‌شیان ناکا.. ئه‌وجا فه‌رمووده‌که‌ی پێشووی به‌ته‌واوی گێڕایه‌وه‌.


--------------------------------------------------------------------------
سه‌رچاوه‌:
ریاض الصالحین (به‌رگی دووه‌م).