چاپی بکه بینێره بۆ هاوڕێکهت لێدوان بنێره ههڵیگره
له لایهن: کوڕی خاک ڕێكهوت: ٢٠٠٥/ ١٢/٢٧
پیتی (ل) و ڕووهکانی
پیتی لام(ل) له بنهڕهتدا پیتێکی ناسک و لاوازه، تهنها له نێو ناوی(الله) دا ڕووی ئاوساوی دهبێت ئهویش له ههندێ حاڵهت.
پیتی(ل) ههروهک باسمان کرد یهکێکه لهو پیتانهی ههردوو ڕووی ئاوساوی و لاوازی ههیه.
لامهکان چهند جۆرێکن:
1. لامی ناو(لام الاسم) وهک 
الْإسلام ، الذي ، الله ، لِباس ، لِحْيَتي
.
2. لامی فرمان(لام الفعل) وهک لَيْسَ ، يأكُلُ ، وَلْيَكْتُبْ.
3. لامی پیت، ئامراز(لام الحرف) وهک هَلْ ، بَلْ ، لِ.
وهک لهم ئایهتهدا نمونهی تێدایه بۆ ههموویان هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولاً فَامْشُوا فِي مَنَاكِبِهَا وَكُلُوا مِن رِّزْقِهِ وَإِلَيْهِ النُّشُورُ[الملک:15] ، یاخوود وَلَا تُجَادِلُوا أَهْلَ الْكِتَابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ[العنکبوت:46].
* درێژهی باسی لامهکان له گۆشهیهکی تر دهرگایان لێ دهکهینهوه، باسی ئێستامان بریتییه له ئاوساوی و لاوازی لامهکان.
* ههموو لامهکان لاواز دهخوێنرێنهوه ناویی بن یان فرمانی یان پیتی، تهنها لامی ناوی خودا(الله: إسم الجَلالَة) نهبێت دوو ڕووی ههیه ئهویش:
1. به ئاوساو خوێندنهوهی: ئهگهر هاتوو له پێشییهوه سهره یان بۆر هاتبوو، وهکو: بۆ سهره(الفتحة) : شَهِدَ اللهٌ ، مَنَّ الله ، قَالَ الله ، بۆ بۆریش(الضمة): رُسُلُ الله ، يَعْلَمْهُ الله ، إنِّي عَبْدُ الله.
یاخوود ئهگهر له پێشییهوه پیتێکی زهننهدار(حرف ساکن) هاتبوو و بهڵام له پێش ئهویش پیتێکی سهرهدار(حرف مفتوح) یان بۆردار(حرف مضموم) هاتبوو، وهکو:
* ئهگهر له پێشی زهننه و پێشتریش سهره هاتبوو: وَأَنَّهُ كَانَ يَقُولُ سَفِيهُنَا عَلَى اللَّهِ شَطَطاً ،[الجن:4].
* ئهگهر له پێشی زهننه و پێشتریش بۆر هاتبوو: أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاتَّقُوهُ وَأَطِيعُونِ[نوح:3] .
گرنگیش نییه ئهگهر کۆتاییهکهی(ناوی الله) میمێکی زیادهی پێوه بێت، وهک : اَللهمَّ.
2. به لاواز خوێندنهوهی: ئهگهر هاتوو لهپێشییهوه ژێر هاتبوو، جا ڕاستی بێت یان تووشهاتوو(عارض) ، وهک: بۆ ژێری ڕاستیوَمَا النَّصْرُ إِلاَّ مِنْ عِندِ اللّهِ[الأنفال:10] ، بۆ ژێری تووشهاتوولِمَ تَعِظُونَ قَوْماً اللّهُ مُهْلِكُهُمًْ[الأعراف:164].
یاخوود ئهگهر له پێشییهوه پیتێکی زهننهدار(حرف ساکن) هاتبوو و بهڵام له پێش ئهویشهوه پیتێکی ژێردار هاتبوو(حرف مکسور)، وهکو وَيُنَجِّي اللَّهُ الَّذِينَ اتَّقَوا بِمَفَازَتِهِمْ[الزمر:61].
گرنگیش نییه ئهگهر کۆتاییهکهی(ناوی الله) میمێکی زیادهی پێوه بێت وهک قُلِْ اللّهم.
لێدوانهکان لێدوان بنێره
