پێوه‌ندی بابه‌ت بنێره‌ نه‌خشه‌ی ماڵپه‌ڕ‌ ئێمه‌ کێین؟ ماڵه‌وه‌
 

 
٥-زولحیججه‌-١٤٢٩ ك به‌رامبه‌ر به‌ ٠٣/١٢/٢٠٠٨ ز
 

پرسیار : بۆ چی پێغه‌مبه‌ران خوای گه‌وره‌ ڕه‌وانی کردن؟ وه‌ڵام: بۆ ڕاگه‌یاندنی به‌ندایه‌تی و یه‌کتاکپه‌رستی خوا نه‌هیکردن له‌ هاوتا و هاوبه‌ش په‌یداکردن بۆ خوا. به‌ڵگه‌مان له‌ قورئاندا :(وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولاً أَنِ اعْبُدُواْ اللَّهَ وَاجْتَنِبُواْ الطَّاغُوتَ... ) سوره‌تی النحل ئایه‌تی 36 .به‌ڵگه‌مان له‌ سوننه‌تدا: (و الأنبياء إخوة و دينهم واحد) [أي كل الرسل دعوا ٌإلى التوحيد]. متفق عليه.

  سه‌ره‌تا :: لێكۆڵینه‌وه‌ :: بابه‌ته‌کان
print it چاپی بکه comment لێدوان بنێره‌ send mail بینێره بۆ هاوڕێکه‌ت‌
له‌لایه‌ن: ‌‌: باوكی موحه‌ممه‌د | خوێنراوه‌ته‌وه‌: ٧٤٠ | ڕێكه‌وت: ٢٠٠٦/ ٤/١٣ | ئه‌م وتاره‌ پاشه‌كه‌وت بكه‌
جۆری فۆنت هه‌لبژێره قه‌باره‌ی تێکسته‌کان دیاری بکه:    فۆنت بنه‌ڕه‌تی بکه‌ره‌وه!

ئاهه‌نگی له‌دایكبوونی پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم)، مێژووه‌كه‌ی، حوكمی ئاهه‌نگگێڕان پێی، قسه‌ی زانایان له‌سه‌ری
نووسینی: دكتور: ناصر بن يحيى الحنيني
وه‌رگێڕان و ئاماده‌كردن: باوكی موحه‌ممه‌د

برای موسڵمان، خوشكی موسڵمان، هیچ گومانێك له‌وه‌دا نییه‌ كه‌ ئێمه‌ هه‌موومان خۆشه‌ویستیی پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) له‌ناو دڵ و ده‌روون و هه‌ست و ویژدانمانه. پێغه‌مبه‌رمان، خۆشه‌ویستمان، پێشه‌وا و پێشه‌نگمان؛ دروود و ڕه‌حمه‌ت بۆ سه‌ر ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ و ئال و یاوه‌ره‌كانی و ئه‌وانه‌ش به‌ چاكه ‌و ئیحسان شوێنیان كه‌وتن تا ڕۆژی دوایی.

ئه‌م خۆشه‌ویستییه‌ش له‌ ئه‌سڵ و بنچینه‌ی دینه‌كه‌مانه‌ و به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك بۆمان نییه‌ لێی لابده‌ین؛ هه‌ركه‌سێك پێغه‌مبه‌ری (صلى الله عليه وسلم) خۆش نه‌وێت، ئه‌وه‌ كافر و بێ دین وبێباوه‌ڕه ‌و هیچ په‌یوه‌ندییه‌كی به‌ ئیسلامه‌وه‌ نییه‌ و ئێمه‌ به‌ ڕقلێبوه‌نه‌وه ‌و بوغزاندنی ئه‌و كه‌سه‌ له‌ خوا نزیك ده‌بینه‌وه‌ و پله‌مان به‌رزتر ده‌بێته‌وه. ئه‌وه‌ له‌ سیفاتی دووڕووه‌كانه‌، ئه‌وانه‌ی خوا (سبحانه‌ وتعالی) ده‌رباره‌یان ده‌فه‌رموێت كه‌ له‌ بنی ئاگردان: في الدرك الأسفل من النار.

برا و خوشكی موسڵمان:
ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌ خاكی و له‌خۆبووه‌‌ (متواضع)‌ه‌ ده‌خه‌مه‌ پێش ده‌مت، تاكو به‌ به‌رچاوڕۆشنییه‌وه‌ سه‌رنجی بده‌یت و بیخوێنیته‌وه؛ به‌ مه‌به‌ستی گه‌یشتن به‌ هه‌ق و ڕاستی و دوور له‌ هه‌موو ده‌مارگیرییه‌ك بۆ زانایانی وڵاته‌كه‌ت یان مه‌زهه‌ب و ڕێڕه‌وه‌كه‌ت یان ئه‌وه‌ی كه‌ له‌سه‌ری ڕاهاتوویت تێی بڕوانیت. جا ئه‌گه‌ر هه‌ق و ڕاستییه‌كت تێدا بینیه‌وه،‌ وه‌ریبگره ‌و به‌گوێی بكه‌. ئه‌ویش له‌به‌ر گوێڕایه‌ڵیی خوا و پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی كه‌ فه‌رمانیان پێ کردووین هه‌میشه‌ به‌شوێن هه‌ق و ڕاستییه‌وه‌ بین و هه‌ركاتێك هه‌ق هاته‌ پێشمان وه‌ریبگرین و پشتی تێ نه‌كه‌ین. ئه‌گه‌ر ناڕه‌وایی و ناهه‌قییه‌كیشت تێدا بینی، ئه‌وه‌ په‌نات ده‌ده‌م به‌ خوا له‌وه‌ی كه‌ شوێنی بكه‌ویت، چونكه‌ ئێمه‌ هه‌موومان به‌ندایه‌تی و عیباده‌ت ناكه‌ین به‌ شتانێك كه‌ هه‌ق و ڕاست نه‌بن و به‌ڵگه‌ی ته‌واوی شه‌رعییان له‌سه‌ر نه‌بێت.

خوای گه‌وره‌ منیش و تۆش ده‌ستگیرۆیی بكات بۆ ناسینی ڕێی هه‌ق و له‌ شوێنه‌كه‌وتنی ڕێگه‌ی ناڕاست و به‌تاڵ و دوور بكه‌وینه‌وه‌. پشتمان هه‌ر به‌و به‌ستووه و له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كار و كرده‌وه‌مان.
و صلی الله علی نبینا محمد و علی اله و صحبه و سلم.

مێژووه‌كه‌ی
ئه‌وه‌ی بڕوانێته‌ ژیاننامه‌ی پێغه‌مبه‌ر و هاوه‌ڵه‌كان و شوێنكه‌وتووانیان و شوێنه‌كه‌وته‌ی ئه‌وانیش، ته‌نانه‌ت تا ده‌گاته‌ سێسه‌دوپه‌نجا ساڵی كۆچیش، نابینیێت هیچ كه‌سێك له‌ زانایان یان ده‌سه‌ڵاتداران ته‌نانه‌ت له‌ خه‌ڵكانی گشتیش باسی له‌م كاره‌ كردبێت یان فه‌رمانی پێ دابێت یان خه‌ڵكی هان دابێت له‌سه‌ر ئه‌نجامدانی یان قسه‌ی له‌سه‌ر كردبێت.

حافظی سه‌خاوی له‌ فه‌تواكانیدا ده‌ڵێ: عمل المولد الشريف لم ينقل عن أحد من السلف الصالح في القرون الثلاثة الفاضلة وإنما حدث بعد. أهـ (نقلا عن سبل الهدى والرشاد للصالحي (1/439) ط. وزارة الأوقاف المصرية).
{ كاری مه‌ولودی پیرۆز له‌ هیچ كام له‌ پێشینه‌ چاكه‌كانه‌وه‌ وه‌رنه‌گیراوه‌ له‌و سێ سه‌ده‌ی خاوه‌ن ڕێزه‌دا، به‌ڵكو له‌ پاشاندا دروست بووه‌}.

كه‌واته‌ پرسیاری گرنگ ئه‌مه‌یه‌ كه‌: كه‌ی ئه‌م كاره‌ دروست بو و هاته‌ كایه‌وه‌ -مه‌به‌ستم مه‌ولودی پێغه‌مبه‌ره‌ صلی الله علیه وسلم-، وه‌ ئایا زانایان و ده‌سه‌ڵاتداران و پاشایان و جێنیشینانی ئه‌هلی سوننه‌ت ئه‌وانه‌ی كه‌ جێی متمانه‌ی خه‌ڵكی بوون هێناویانه‌ و كاریان پێ كردووه‌ یان كه‌سانی تری جگه‌ له‌وان؟

وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌ له‌ كن مێژونووسی سوننی پێشه‌وا (مه‌قریزی)یه‌ ڕه‌حمه‌تی خوای لێبێ:

• له‌ كتێبه‌كه‌یدا (الخطط) له‌ (١/ ص ٤٩٠ و به‌ دواوه‌دا) ده‌ڵێت: ذكر الأيام التي كان الخلفاء الفاطميون يتخذونها أعياداً ومواسم تتسع بها أحوال الرعية وتكثر نعمهم باسی ئه‌و ڕۆژانه‌ی كه‌ جێنشینه‌ فاطمیه‌كان جێژن و بۆنه‌یان تێیدا ده‌گێڕاو حاڵ و بژێوی خه‌ڵكی پێ فراوان و بوژاوه‌ ده‌بوو و نیعمه‌ت و خۆشیشیان له‌ زیاد بوون ده‌بوو }.
• وه‌ ده‌ڵێ: وكان للخلفاء الفاطميين في طول السنة أعياد ومواسم وهي مواسم(رأس السنة)، ومواسم (أول العام)، (ويوم عاشوراء)، (ومولد النبي - صلى الله عليه وسلم -)، (ومولد علي بن أبي طالب - رضي الله عنه -)، (ومولد الحسن والحسين - عليهما السلام -)، (ومولد فاطمة الزهراء - عليها السلام -)، (ومولد الخليفة الحاضر)، (وليلة أول رجب)، (ليلة نصفه)، (وموسم ليلة رمضان)، (وغرة رمضان)، (وسماط رمضان)، (وليلة الختم)، (وموسم عيد الفطر)، (وموسم عيد النحر)، (وعيد الغدير)، (وكسوة الشتاء)، (وكسوة الصيف)، (وموسم فتح الخليج)، (ويوم النوروز)، (ويوم الغطاس)، (ويوم الميلاد)، (وخميس العدس)، (وأيام الركوبات) أ. هـ { وه‌ جێنشینه‌ فاطمیه‌كان به‌ درێژایی ساڵ هه‌ر وه‌رزی بۆنه‌و ئاهه‌نگگێرانیان بوو، ئه‌وانیش كه‌ وه‌رزی (سه‌ری ساڵ) وه‌رزه‌كانی (سه‌ره‌تای ساڵ)، (ڕۆژی عاشورا)، (له‌ دایكبوونی پێغه‌مبه‌ر صلىالله علیه وسلم)، (له‌ دایكبوونی عه‌لی كوڕی ئه‌بی طالب خوا لێی ڕازیبێ)، (له‌ دایكبوونی حه‌سه‌ن و حوسه‌ین خوا لێیان ڕازیبێ)، (له‌ دایكبوونی فاطمه‌ی زه‌هرا سه‌لامی لێبێ)، (له‌ دایكبوونی خه‌لیفه‌ی حازر)، (شه‌وی یه‌كه‌می ڕه‌جه‌ب)، ( شه‌وی نیوه‌ی ڕه‌جه‌ب)، (وه‌رزی شه‌وی ڕه‌مه‌زان)، ( سه‌ره‌تای ‌ڕه‌مه‌زان)، (نیوه‌ی ڕه‌مه‌زان)، (‌ شه‌وی كۆتایی ڕه‌زمه‌زان)، (وه‌رزی جێژنی ڕ‌ه‌مه‌زان)، ( وه‌رزی جێژنی قوربان)، ( جێژنی غه‌دیر)، ( هاتنی زستان)، (هاتنی هاوین)، (‌ وه‌رزی فه‌تحی خلیج)، (‌ ڕۆژی نه‌ورۆز)، (ڕۆژی ژێر ده‌ریا)، (‌ ڕۆژی له‌ دایكبوون)، (‌ پێنج شه‌ممه‌ی نیسكێنه‌)، (‌ ڕۆژانی سه‌ركه‌وتن و سواربوون (ئاژه‌ڵ و وڵاخ و شتانی تر). }أ. هـ

هه‌روه‌ها مه‌قریزی له‌إتعاظ الحنفاء(٢/٤٨)سالی (٣٩٤) ده‌ڵێ:

وفي ربيع الأول ألزم الناس بوقود القناديل بالليل في سائر الشوارع والأزقة بمصر.
{ وه‌ له‌ ڕه‌بیعی یه‌كه‌مدا به‌ پێویستیان گێڕا له‌سه‌ر خه‌ڵكی كه‌ به‌ شه‌و له‌ هه‌موو جاده‌ و كۆڵانه‌كانی میسردا فتیله‌كان هه‌ڵكه‌ن و ئه‌و شوێنانه‌ ڕووناك بكه‌نه‌وه‌ ‌}.

وه‌ له‌ شوێنێكی تردا له‌ (٣/٩٩) سالی (٥١٧)ك ده‌ڵێ:
وجرى الرسم في عمل المولد الكريم النبوي في ربيع الأول على العادة. سه‌یری (٣/١٠٥) بكه‌.

هه‌روه‌ها مه‌قریزی وه‌سفی چۆنیه‌تی ئه‌م جۆره‌ ئاهه‌نگ و بۆنانه‌ ده‌كات كه‌ چۆن كراوون و چیان تیا كراوه‌ له‌ خواردن و خوادرنه‌وه‌ و سه‌ربڕین و شتانی دیكه‌، سه‌یری (الخطط١/٤٣٢-٤٣٣، صبج الأعشى للقلقشندي٣/٤٩٨-٤٩٩). بكه‌.

• له‌وه‌ی له‌ پێشه‌وه‌ باسكرا ڕوون ئه‌بێته‌وه‌ كه‌ چۆن ئاهه‌نگی له‌ دایكبوونی پێغه‌مبه‌ر (صلىالله علیه و سلم) ئاخنرابوو به‌ كۆمه‌ڵێ بیدعه ‌و داهێنراوی زۆر گه‌وره‌ له‌وانه‌:

- بیدعه‌ی ڕه‌فز (مه‌به‌ست شیعه‌ ڕازفزیه‌كانه‌)و ڕۆچوون له‌ ئال و به‌یت كه‌ له‌ دانانی ئاهه‌نگی له‌ دایكبوونی عه‌لی و فاتیمه ‌و حه‌سه‌ن و حوسه‌یندا خوا لێیان ڕازیبێ خۆی ده‌نواند.
- بیدعه‌ی ئاهه‌نگگێڕان به‌ جێژنی نه‌ورۆز و جێژنی مه‌له‌ی ژێر ئاو (عید الغطاس)و جێژنی له‌ دایكبوونی مه‌سیح كه‌ ئه‌مانه‌ هه‌موو نه‌ریت و خووی جاهیلی و نه‌فام و ئه‌هلی كیتابن.

وه‌ له‌م بابه‌ته‌دا ئه‌وه‌ زیاتر ڕوون ده‌بێته‌وه‌ كه‌ ده‌وڵه‌تی عوبه‌یدی كه‌ ناویان له‌ خۆ نابوو ده‌وڵه‌تی فاتیمی و ‌ یه‌كه‌م به‌ردی بناغه‌ی مه‌ولودی ئاهه‌نگی له‌ دایكبوونی پێغه‌مبه‌ریان (صلىالله علیه وسلم) دانا، ئه‌مانه‌ ده‌وڵه‌تێكی باتینی ڕافزی بێ دین بوون و كارو ئیشیان دوژمنایه‌تیكردنی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا بوو، دوژمنایه‌تی سووننه‌ت و ڕ‌ه‌وشتی پێغه‌مبه‌رو هه‌ڵگرانی سوننه‌تی پێغه‌مبه‌ر (صلىالله علیه و سلم) له‌ زانایان و خواناسان.

حوكمی ئاهه‌نگی له‌دایكبوونی پێغه‌مبه‌ر و ڕوونكردنه‌وه‌ی فه‌ساد و ناردوستی و ناشه‌رعێتی له‌ چه‌ندان ڕووه‌وه‌
بزانه‌ ڕه‌حمه‌تی خوا له‌ منیش و له‌ تۆش كه‌ ئه‌وه‌ی ناو ئه‌برێ به‌ مه‌ولود و ئاهه‌نگی له‌ دایكبوون به‌ هیچ جۆرێك شه‌رعی نییه‌و نه‌ به‌ڵگه‌ی كیتاب و نه‌ سوننه‌ت و نه‌ كۆڕا (اجماع)و نه‌ پێوه‌ر (قیاس)ی دروستی له‌سه‌ر نییه‌،‌ ته‌نانه‌ت به‌ڵگه‌ی ژیری و فیتریشی له‌ سه‌ر نییه‌، به‌ڵگه‌نه‌ویستیشه‌ هه‌ركارێك به‌م جۆره‌ بوو ئه‌وه‌ دیاره‌ كه‌ بیدعه‌و داهێنراوێكی زه‌مكراوه‌ و بێ كه‌ڵكه‌.

حافظی ابن رجب ده‌فه‌رموێت:[ والمراد بالبدعة ما أحدث مما لا أصل له في الشريعة يدل عليه] [مه‌به‌ستیش به‌ بیدعه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ داهێنرابێ و هیچ ئه‌سڵ و بنچینه‌یه‌ك نه‌بێت له‌ شه‌ریعه‌تدا كه‌ ببێته‌ به‌ڵگه‌ له‌ سه‌ری]
وه‌ هه‌روه‌ها ده‌ڵێت: [فكل من أحدث شيئا ونسبه إلى الدين ولم يكن له أصل من الدين يرجع إليه فهو ضلالة والدين بريء منه، وسواء في ذلك مسائل الاعتقاد أو الأعمال أو الأقوال الظاهرة والباطنة][جا هه‌ر كه‌سێ شتێكی داهێنا وه‌ پاڵیدایه‌ پاڵ ئیسلام وه‌ هیچ بنچینه‌و بنه‌مایه‌كی نه‌بوو له‌ ئیسلامدا بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆی ئه‌وه‌ گومڕایی و ئایین لێی به‌ریه‌، وه‌ له‌مه‌شدا یه‌كسانه‌ مه‌سه‌له‌ی بیروباوه‌ڕ بێ یان كرده‌وه‌كان بن یان قسه‌ی دیارو ناواخن بن].

وه‌ بیدعه‌ش ئه‌وه‌یه‌ كه‌: [ما لم يشرعه الله من الدين فكل من دان الله بشيء لم يشرعه الله فذاك بدعة وإن كان متأولا] سه‌یری مجموع الفتاوى (١٨/٣٤٦[/). { ئه‌وه‌ی كه‌ خوا داینه‌ناوه‌ له‌ دیندا، جا هه‌ركه‌سكێك ملكه‌چی و دینداری بۆ خوا بكات به‌ شتێك كه‌ خوا ڕێی پێ نه‌دابێ ئه‌وه‌ بیدعه‌و گومڕاییه‌ با به‌ ته‌ئویلیش بێت }.

ئینجا فه‌سادو ناته‌واوی ئه‌و قسه‌یه‌ كه‌ ده‌ڵێ مه‌ولود و ئاهه‌نگگێران به‌ یادی له‌ دایكبوونی پێغه‌مبه‌ره‌وه‌ (صلىالله علیه وسلم) دروسته‌و كارێكی شه‌رعیه‌ له‌ چه‌ند ڕوه‌وه‌و به‌ ده‌ر ده‌كه‌وێت و هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌:

ڕووی یه‌كه‌م
ئه‌م كاره نه‌‌پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) كردوویه‌تی‌، وه‌ نه‌ فه‌رمانیشی پێ داوه ‌و نه‌ هاوه‌ڵه‌كانیشی كردویانه‌وه‌ نه‌ شوێنه‌كه‌وته‌ی ئه‌وانیش و نه‌ شوێنكه‌وته‌ی شوێنكه‌وتووه‌كانیش، وه‌ نه‌ هیچ كه‌سێك له‌ ماوه‌ی سێ سه‌ده‌ی یه‌كه‌می فه‌زڵ و ڕێز له‌ ناو موسڵمانان كردویانه‌، به‌ڵكوو ئه‌م كاره‌ له‌ سه‌ر ده‌ستی كه‌سانێك –وه‌ك ڕوون و ئاشكرایه‌- ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ له‌ كوفرو بێباوه‌ڕیه‌وه نزیكترن بوون وه‌ك له‌ ئیمان و باوه‌ڕ ئه‌وانیش كه‌ باتنیيه‌كان بوون.

جا ئه‌گه‌ر بڕیاری ئه‌مه‌ درا كه‌ وایه‌، ئه‌وه‌ ئه‌وه‌ی ئه‌م كاره‌ ده‌كات‌ ئه‌چێته‌ به‌ر ئه‌و هه‌ڕه‌شه‌یه‌ی كه‌ خوا -سبحانه‌وتعالی- هه‌ڕه‌شه‌ی پێ له‌ بكه‌رو خاوه‌نه‌كه‌ی كردووه‌ به‌ فه‌رمووده‌ی: ومن يشاقق الرسول من بعد ما تبين له الهدي ويتبع غير سبيل المؤمنين نوله ما تولى ونصله جهنم وساءت مصيرا وه‌ ئه‌وه‌ش ئه‌و كاره‌ ده‌كات كه‌ ناو ئه‌برێ به‌ جه‌ژنی له‌ دایكبوون، بێگومان شوێن ڕێگه‌ی جگه‌ له‌ باوه‌ڕداران كه‌وتووه‌ له‌ هاوه‌ڵه‌كان و شوێنكه‌وتوانیان و شوێنكه‌وته‌ی شوێنكه‌وتوانیان.

ڕووی دووه‌م
ئه‌وه‌ی هه‌ڵده‌سێت به‌م كاره‌ و موماره‌سه‌ی ده‌كات كه‌وتۆته به‌ر‌ ئه‌و وریا كردنه‌وه‌و بێدار كردنه‌وه‌ی پێغه‌مبه‌ر (صلىالله علیه وسلم) كاتێ فه‌رموویه‌تی: ( إياكم ومحدثات الأمور فإن كل محدثة بدعة وكل بدعة ضلالة) { وریاو ئاگادارتان ئه‌كه‌مه‌وه‌ له‌ كارانه‌ی كه‌ داهێنراوون، چونكه‌ هه‌موو داهێنراوێك بیدعه‌یه‌، وه‌ هه‌موو بیدعه‌یه‌كیش گومڕاییه }‌ وه‌ له‌ ڕیوایه‌تێكی دیكه‌دا هاتووه‌: (وكل ضلالة في النار). { وه‌ هه‌موو گومڕاییه‌كیش له‌ ئاگردایه ‌}.

جا فه‌رمووده‌ی: (كل بدعة ضلالة) گشگیره‌و هیچ شتێك نیيه‌ تایبه‌تی كات و هه‌موو كارێكی داهێنراو و تازه‌ كه‌ ئه‌سڵ و بنچینه‌یه‌كی نه‌بێت له‌ دینی خوادا ده‌چێته‌ ژێری، زانایانیش كۆڕان له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌م كاره‌ كارێكی داهێنراوه‌، جا ئیتر كاره‌كه‌ به‌و شێوه‌یه‌ی لێ دێ كه‌ ده‌بێته‌ كارێكی داهێنراو له‌ دینداو خاوه‌نه‌كه‌ی به‌ره‌و ئاگر ڕاپێچ ده‌كات خوا په‌نامان بدات.

ڕووی سێیه‌م
بكه‌ری ئه‌م بیدعه‌و داهێنراوه‌ پاداشتی نیيه‌ له‌ سه‌ر كاره‌كه‌ی، به‌ڵكوو ئه‌درێته‌وه‌ به‌ سه‌ریداو لێی وه‌رناگیرێت، له‌ به‌ر فه‌رمووده‌ی پێغه‌مبه‌ر (صلىالله علیه وسلم): ( من عمل عملا ليس عليه أمرنا فهو رد ) { هه‌ر كه‌سێ كردوه‌یه‌كی كرد كه‌ فه‌رمانی ئێمه‌ی له‌ سه‌ر نه‌بوو ئه‌وه‌ ڕه‌ت ئه‌كرێته‌وه‌ (لێی وه‌رناگیرێ) } لێره‌شدا ته‌نها نیه‌تپاكی به‌س نیيه،‌ به‌ڵكوو ده‌بێ شوێنكه‌وته‌ی پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) بیت و له‌ فه‌رمانی ئه‌و ده‌رنه‌چیت.

ڕووی چواره‌م
خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رموێت: اليوم أكملت لكم دينكم أتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام دينا. جا ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌ڵێ ئاهه‌نگی له‌ دایكبوون به‌ندایه‌تیه‌و پێی له‌ خوا نزیك ده‌بینه‌وه‌ و به‌ندایه‌تی پێ ده‌كه‌ین، -ئه‌وه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی به‌ درۆ خستۆته‌وه‌و بێ باوه‌ڕ بووه‌ پێی- ، وه‌ ئه‌گه‌ر وتیشی كه‌ باوه‌ڕی به‌ ئایه‌ته‌كه‌ هه‌یه‌ و به‌ ڕاستی ده‌زانێ، ئه‌وه‌ له‌ سه‌ری به‌ پێویست ده‌گه‌ڕێ كه‌ دان به‌وه‌دا بنێ كه‌ مه‌ولود عیباده‌ت و به‌ندایه‌تی نیيه‌، به‌وه‌ش ئه‌بێته‌ كارێكی نزیكتر له‌ گه‌مه‌و گاڵته‌ و گه‌پ وه‌ك له‌وه‌ی كه‌ له‌ خوات -سبحانه‌وتعالی- نزیكت بكاته‌وه‌.

وه‌ هه‌روه‌ها وتمان وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ كه‌ ئه‌م كه‌سه‌ شتێكی زانیبێ و په‌ی به‌ كارێك بردبێ كه‌ خواو پێغه‌مبه‌ر ڕێنیشانده‌ریان نه‌كردبین بۆ ئه‌م به‌ندایه‌تیه‌ گه‌وره‌یه‌و ئه‌م خێره‌ نه‌بڕاوه‌یه‌، ئه‌م هاتووه‌و فێری كردوین!

خۆ ئه‌گه‌ر وتی من قه‌ت شتی وا ناڵێم و ناڵێم كه‌ عیباده‌ت و به‌ندایه‌تیه‌و باوه‌ڕم به‌ ئایه‌ته‌كه‌ هه‌یه‌ ئه‌وه‌ له‌ سه‌ری به‌ پێویست ده‌گه‌ڕێ كه‌ بگه‌رێته‌وه‌ بۆ قسه‌ی هه‌ق و بزانێت كه‌ ئه‌م كاره‌ بیدعه‌یه‌كی داهێنراوه ‌و هیچ په‌یوه‌ندی به‌ دینی ئیسلامه‌وه‌ نییه‌ خوا ئێمه‌و هه‌موو موسڵمانێك هیدایه‌ت بدات بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ پێی خۆشه‌و لێی ڕازییه‌.

ڕووی پێنجه‌م
ئه‌وه‌ی ئه‌م كاره‌ ده‌كات وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلىالله علیه وسلم) تۆمه‌تبار بكات به‌ خیانه‌ت و نا ئه‌مینی له‌ گه‌یاندنی په‌یامه‌كه‌یدا -په‌نا به‌ خوا-، چونكه‌ ئه‌م به‌ندایه‌تیه‌ گه‌وره‌ی له‌ ئوممه‌ته‌كه‌ی شاردۆ‌ته‌وه‌و پێی ڕانه‌گه‌یاندوون تاكو پێی له‌ خوا نزیك ببنه‌وه‌.
ئیمامی مالك ڕه‌حمه‌تی خوای لێبێ ده‌ڵێ: من ابتدع في الإسلام بدعة يراها حسنة فقد زعم أن محمدا - صلى الله عليه وسلم - خان الرسالة لأن الله يقول اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام دينا فما لم يكن يومئذ دينا فلا يكون اليوم دينا] الأعتصام(١/٤٩).[/ { هه‌ركه‌سێك له‌ ئیسلامدا بیدعه‌یه‌كی داهێناو به‌ شتێكی چاكی بینی ئه‌وه‌ به‌ ڕاستی وا گومانی بردووه‌ كه‌ محمد صلی الله علیه وسلم خیانه‌تی له‌ په‌یامه‌كه‌ی كردووه‌، چونكه‌ خوا ده‌فه‌رموێ } اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام دينا جا ئه‌وه‌ی كه‌ له‌و ڕۆژه‌دا دین نه‌بوبێ ئه‌وه‌ ئه‌مڕۆش نابێته‌ دین.

ڕووی شه‌شه‌م
بكه‌ری مه‌ولود ملنه‌ده‌ری شه‌رع و لاده‌ره‌ لێی، چونكه‌ شه‌رع بۆ داواكاریه‌كانی جێژن چه‌ند ڕێگه‌یه‌كی تایبه‌تی داناوه‌ له‌ سه‌ر چه‌ند چۆنێتی و ڕووی تایبه‌ت، وه‌ خه‌ڵكی تیایا كورت كردۆته‌وه‌ به‌ فه‌رمان و قه‌ده‌غه‌كراوه‌كان، وه‌ هه‌واڵی داوه‌ كه‌ خێرو چاكه‌ له‌ودایه‌و شه‌ڕو خراپه‌ش له‌ واز لێهێنان و زیاده‌ڕه‌وی –مجاوزة‌- كردنیایه‌تی، چونكه‌ خوا خۆی ده‌زانێ چی بۆ به‌نده‌كانی باش و گونجاوه، پێغه‌مبه‌رانی نه‌ناردووه‌ كتێبی بۆ نه‌هێناون ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ به‌و شێوه‌ فه‌رمانی داوه‌ بیپه‌رستن، جا ئه‌وه‌ی ئه‌م بیدعه‌یه‌ دائه‌هێنێت هه‌موو ئه‌مانه‌ په‌رچ ئه‌داته‌وه‌و گومانی وایه‌ كه‌ رێگه‌ی تر هه‌ن بۆ به‌ندایه‌تیكردن و ئه‌وه‌ی شه‌رع كورتی كردۆته‌وه‌و دیاریكردووه‌ بۆ چه‌ند كارێكی دیاریكراون و هه‌موو به‌ندایه‌تیه‌كان ناگرنه‌وه‌، ئه‌مه‌ وه‌ك ئه‌وه‌یه‌ به‌ زمانی حاڵی بڵێ شه‌رع ئه‌زانێت و ئه‌ویش هه‌ر ئه‌زانێت، یان له‌وانه‌یه‌ وا لێی بفامرێته‌وه‌ كه‌ ئه‌م شتێك ئه‌زانێ و شاره‌زایه‌ پێی كه‌ شه‌رع نه‌یزانیوه‌ كه‌ ئه‌مه‌ش تاوانێكی گه‌وره‌و درۆو بوختانێكی زۆر گه‌وره‌یه‌و گومڕاییه‌كی ئاشكرایه‌.

ڕووی حه‌وته‌م
دانان و ئه‌نجامدانی ئه‌م جۆره‌ ئاهه‌نگانه‌ شێواندنی بنچینه‌یه‌كه‌ له‌ بنچینه‌كانی شه‌ریعه‌ت‌ كه‌ ئه‌ویش خۆشه‌ویستی پێغه‌مبه‌ره‌ (صلىالله علیه وسلم) و شوێنكه‌وتوانی له‌ ڕووكه‌ش و ناوه‌وه‌دا و ئاخنینی له‌م مه‌فهوم و چه‌مكه‌ بیدعیيه‌ ته‌سكه‌دا كه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك له‌ گه‌ڵ مه‌به‌ست‌ و مه‌قاصده‌كانی شه‌رعی پاك و پوختدا پێك ناێته‌وه‌، وه‌ك ده‌روێشایه‌تی و سه‌ماو هه‌راو هوریا كردن و ته‌پڵ لێدان و سه‌ر بادان، چونكه‌ ئه‌وانه‌ی ئه‌م جۆره‌ كارانه‌ ده‌كه‌ن لافی ئه‌وه‌ لێ ده‌ده‌ن كه‌ ئه‌مانه‌ به‌ڵگه‌ی دیارو به‌رچاوی خۆشه‌ویستین بۆ پێغه‌مبه‌ر(صلىالله علیه وسلم)، وه‌ ئه‌وه‌ی ئه‌م جۆره‌ كارانه‌ نه‌كات و به‌شداری نه‌كات ئه‌وه‌ دیاره‌ پێغه‌مبه‌ری (صلىالله علیه وسلم) خۆش ناوێت و ڕقی لێیه‌تی.

ئه‌مه‌ش بێ گومان شێواندن و لادانه‌ له‌ خۆشه‌ویستی پێغه‌مبه‌ر (صلىالله علیه وسلم)، چونكه‌ خۆشه‌ویستی خواو پێغه‌مبه‌ر (صلىالله علیه وسلم) به‌ شوێنكه‌وتنی سوننه‌تی پێغه‌مبه‌ر(صلىالله علیه و سلم) ده‌بێ له‌ دیارو ناواخندا، وه‌ك خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رموێت: قل إن كنتم تحبون الله فاتبعوني يحببكم الله { (ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر صلىالله‌ علیه وسلم پێیان بڵێ) ئه‌گه‌ر ئێوه‌ خواتان خۆش ئه‌وێ ئه‌وه‌ شوێنی من بكه‌ون خوا ئێوه‌ی خۆش ده‌وێ }.

جا ئه‌وه‌ی خۆشه‌ویستی بۆ پێغه‌مبه‌ر (صلىالله علیه وسلم) له‌م جۆره‌ كارانه‌دا ده‌بینێته‌وه‌، شێوێنه‌رو لاده‌ره‌ بۆ مانای خۆشه‌ویستی بۆ خواو پێغه‌مبه‌ر، چونكه‌ خۆشه‌ویستی خواو پێغه‌مبه‌ر صلىالله علیه وسلم به‌ شوێنكه‌وتنی سوننه‌تی پێغه‌مبه‌ر ده‌بێت، به‌ڵكو ئه‌مه‌ سڕینه‌وه‌ و نه‌هێشتنی مانای خۆشه‌ویستیه‌ كه‌ وایان لێ كردووه‌ كه‌ له‌م چه‌ند طقوسات و شتانه‌دا كۆ ببێته‌وه‌ كه‌ زیاتر به‌ جێژن و ئاهه‌نگی نه‌سرانیه‌كان ده‌چوێ، به‌مه‌ش ده‌زانین كه‌: [ما أحييت بدعة إلا وأميتت سنة]. (هیچ بیدعه‌یه‌ك زیندوو نه‌كراوه‌ته‌وه‌ مه‌گه‌ر سوننه‌تێك(له‌ شوێنیدا) مردووه‌).

ڕووی هه‌شته‌م
ئه‌م مه‌ولود و جێژنی له‌ دایكبوونه‌ لێكچوون و هاوشێوه‌یی ڕوونی تێدایه‌‌ به‌ ئایینی نه‌سرانیه‌كان كه‌ ئاهه‌نگ ئه‌گێڕن به‌ یادی له‌ دایكبوونی مه‌سیح سه‌لامی لێبێ، ئێمه‌ش جڵه‌وگیریمان لێكراوه‌ كه‌ خۆمان به‌وان بچوێنین، وه‌ك پێغه‌مبه‌ر (صلىالله علیه وسلم) ده‌فه‌رموێت: ( ومن تشبه بقوم فهو منهم). { هه‌ركه‌سێ خۆی به‌ هه‌ر گه‌لێك بچوێنی ئه‌وه‌ له‌وانه ‌}. سه‌یری اقتضاء الصراط المستقيم لابن تيمية (٢/٥٨١). بكه‌.

ڕووی نۆیه‌م
ئه‌مه‌ له‌كه‌و زه‌مكردن و سه‌رزه‌نشتی تیایه‌ بۆ ئه‌وانه‌ی پێشمانكه‌وتوون له‌ هاوه‌ڵه‌ به‌ڕێزه‌كان و ئه‌وانیش له‌ دوای ئه‌وان هاتوون، به‌وه‌ی ئێمه‌ زیاتر له‌وان پێغه‌مبه‌رمان خۆش ده‌وێت، ئه‌وه‌ته‌ ئێمه‌ ئاهه‌نگی بۆ ئه‌گێڕین و خۆشی و شادی بۆ له‌ دایكبوونی ده‌رده‌بڕین، به‌ڵام ئه‌وان مافی ته‌واوی خۆشه‌ویستی و ڕێزلێگرتنیان نه‌داوه‌تێ، چونكه‌ ئه‌وانه‌ی ئه‌م جۆره‌ ئاهه‌نگ و شتانه‌ ئه‌گێڕن تۆمه‌تی ئه‌وه‌ ئه‌خه‌نه‌ پاڵ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ به‌شداریان ناكه‌ن كه‌ پێغه‌مبه‌ریان (صلىالله علیه وسلم) خۆش ناوێت و ڕێزو پله‌و پایه‌ی به‌ گه‌وره‌و به‌رز ناگرن، جا ئه‌گه‌ر به‌ وته‌ی ئه‌وانه‌ بێ ئه‌م تۆمه‌ته‌ بۆ هاوه‌ڵه‌ پاك و به‌ڕێزه‌كانیش ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ به‌ ماڵ و ژیانیان بوونه‌ فیدای پێغه‌مبه‌ری خوا (صلی الله علیه وسلم).

ڕووی ده‌یه‌م
بكه‌ری ئه‌م مه‌ولوده‌ زۆر به‌ ئاشكراو ڕاسته‌وخۆ كه‌وتۆته‌ ئه‌و نه‌هی و هۆشداریه‌ی‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) ئێمه‌ لێ وریا كردۆته‌وه‌ كه‌ نه‌كه‌ین وه‌ك خاوه‌نانی كتێب بكه‌ین و پێغه‌مبه‌ری خوا (صلى الله عليه وسلم) له‌ ئاستی به‌نده‌یی زیاتر به‌رزتر بكه‌ینه‌وه‌، وه‌ك ده‌فه‌رموێ: ( لا تطروني كما أطرت النصارى عيسى ابن مريم ) { ئێوه‌ ئه‌وه‌نده‌ من مه‌فڕێنن و به‌رزم مه‌كه‌نه‌وه‌ وه‌ك چۆن نه‌سرانیه‌كان عیسای كوڕی مه‌ریه‌میان به‌رز كرده‌وه‌ } جڵه‌وگیری كردووه‌ له سنوور ده‌رچوون له‌ پێاهه‌ڵدان و باسكردنیدا و ڕوونی كردۆته‌وه‌كه‌ ئه‌م كاره‌ی خاوه‌نانی كتێب‌ به‌ هۆی لادان و شێواندنی ئاینه‌كه‌یانه‌وه‌ بووه‌ كه‌ كردویانه‌ و به‌وه‌ توشی گومڕایی و سه‌رلێشێواوی هاتوون.
جا ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌مڕۆ بۆ بۆنه‌ی مه‌ولود ده‌كرێ له‌ گه‌وره‌ترین جۆره‌كانی مه‌سره‌ف و زیاده‌ڕه‌ویه‌ (ئه‌و هه‌موو گشته‌ پاره‌ زۆره‌ی سه‌رف ئه‌كرێت له‌ خوێندنه‌وه‌ی مه‌ولودو نان دروستكردون و خوێندنه‌وه‌ی نه‌شیدو پیاهه‌ڵدان كه‌ زۆربه‌ی ڕۆچوون و زیاده‌ ڕه‌وی وتنه‌ له‌ حه‌قی ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌دا (صلی الله علیه وسلم) و شتانی دیكه‌ی زۆریش) ئه‌گه‌ر زیاده‌ ڕ‌ه‌وی و پیاهه‌ڵدانی له‌ سنوورده‌رچوو ئه‌مه‌ نه‌بێ ئیتر ئه‌بێ چیتر بێ و له‌ كۆێی دیكه‌دا بێ؟

ڕووی یازده‌یه‌م
بیدعه‌ی ئاهه‌نگگێران و مه‌ولودی پێغه‌مبه‌ر(صلىالله‌ علیه وسلم) له‌ زیاده‌ڕه‌ویكردنه‌ له‌ سنووری شه‌رع، زیاده‌ڕه‌وی و ده‌رچوونه‌ له‌ سنورێكدا كه‌ خوا فه‌رمانی پێ نه‌كردوین له‌ خۆشه‌ویستی پێغه‌مبه‌ردا (صلى الله عليه وسلم) به‌و شێوه‌یه بین‌، وه‌ زیاده‌ڕه‌ویكردن و له‌ سنوورده‌رچوونه‌ له‌ دانان و ڕاگرتنی جێژنه‌كانمان، چونكه‌ له‌ ئایینه‌كه‌ماندا له‌ دوو جێژن زیاترمان نییه‌، ئه‌و كه‌سه‌ش له‌وه‌ زیاتر دێنێ و ئاهه‌نگی بۆ ده‌گێڕێ و ده‌یكاته‌ جێژن، ئه‌و دیاره‌ شتێكی هێناوه‌ كه‌ له‌ ئایینه‌كه‌ماندا نییه‌و به‌ سه‌ر خۆیدا ده‌كه‌وێته‌وه‌.

ڕووی دوازده‌یه‌م
كردنی مه‌ولود زیاده‌ڕه‌وی و ڕۆچوونه‌ له‌ خودی پێغه‌مبه‌ردا (صلىالله علیه وسلم)، كه‌ ئه‌ویش له‌ گه‌وره‌ترین ئه‌و پاساو و ڕێگایانه‌یه‌ كه‌ مرۆڤ به‌ره‌و شیركی گه‌وره‌ ئه‌بات كه‌ دیاره‌ ئه‌ویش بێبباوه‌ڕ بوون و ده‌رچوونه‌ له‌ میلله‌تی ئیسلام، چونكه‌ هه‌ر به‌ هۆی زیاده‌ڕه‌ویكردن و ڕۆچوون له‌ پیاوچاكانه‌وه‌ بوو كه‌ گه‌ل و نه‌ته‌وه‌كانی پێش ئێمه‌ تیا چوون و توشی شیرك و هاوه‌ڵگیری گه‌وره‌ هاتن.

شه‌ریعه‌تیش هه‌رچی ڕێگه‌یه‌ هه‌یه‌ بۆ شیرك و هاوبه‌ش بریاردان هه‌موویانی به‌ستووه‌و به‌ ته‌واوی گرتونی.
پێغه‌مبه‌ر (صلىالله علیه وسلم) ئوممه‌ته‌كه‌ی له‌مه‌ ئاگادار كردۆته‌وه‌ و هۆشداری ته‌واوی پێداوون كه‌ ڕوو به‌ ئێمه‌ ده‌فه‌رموێت: ( إياكم والغلو فإنما أهلك من كان قبلكم الغلو ) الحديث صحيح: أخرجه أحمد(٢١٥، ٣٤٧). { وریاو ئاگادار بن و نه‌كه‌ونه‌ ڕۆچوونه‌وه‌، چونكه‌ به‌ ڕاستی ئه‌وانه‌ی له‌ پێش ئێوه بوون ته‌نها به‌ هۆی ڕۆچوون و زیاده‌ڕه‌ویه‌وه‌ تیا چوون }. وه‌ ئه‌م فه‌رمووده‌یه‌ش هه‌رچه‌نده‌ به‌ هۆی ڕووداوێكی تایبه‌ته‌وه‌ وتراوه‌ به‌ڵام گشگیره‌ بۆ هه‌موو جۆرێك‌ له‌ ڕاده‌به‌رده‌رو پێڕاكێشان و ده‌رچونێك له‌ سنووری شه‌رعدا, وه‌ زانراویشه‌ كه‌ یه‌كه‌م شیرك و هاوبه‌ش بڕیاردان كه‌ له‌ نه‌وه‌ی ئاده‌مدا دروست بوو به هۆی سنوور شكێنی و زیاده‌ڕه‌وی بووه‌ له‌ پیاوچاكاندا، له‌ بوخاریدا به‌ ژماره‌ (٤٩٢٠) له‌ ئیبن عه‌بباسه‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ له‌ سه‌ر فه‌رمووده‌ی خوای گه‌وره‌: وقالوا لا تذرن ألهتكم ولا تذرن ودّا ولا سواعا ولا يغوث ويعوق ونسراً ده‌ڵێ: [هذه أسماء رجال صالحين من قوم نوح فلما هلكوا أوحى الشيطان إلى قومهم أن انصبوا إلى مجالسهم التي كانوا يجلسون فيها أنصابا وسموها بأسمائهم ففعلوا ولم تعبد حتى إذا هلك أولئك ونسي العلم عبدت] {ئه‌مانه‌ ناوی چه‌ند پیاوچاكێك بوون له‌ گه‌لی نوح جا كاتێ تیاچوون (مردن) شه‌یتان وه‌حی (خستیه‌ دڵیانه‌وه‌) كرده‌ لای گه‌له‌كه‌یان كه‌ چه‌ند په‌یكه‌رێك له‌و شوێنه‌دا كه‌ لێی دائه‌نیشن و كۆ ئه‌بنه‌وه‌ دابنێن و ناوی ئه‌وانی لێ بنێن، ئه‌وانیش وایان كرد، جا ئه‌وانه‌ (پیاوچاكه‌كان) نه‌په‌رستران تاكو ئه‌و نه‌وه‌یه‌ نه‌مان و عیلم و زانستی شه‌رعی له‌ بیركراو ئه‌وكات خه‌ڵكی كه‌وتنه‌ په‌رستنی ئه‌و بت و په‌یكه‌رانه‌}.

جا به‌راوردێك بكه‌ له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌ی گه‌لی نوح كردیان له‌ كاتێكا ئه‌وان له‌ سه‌ره‌تادا هیچ جۆرێك له‌ عیباده‌ت و به‌ندایه‌تیان بۆ ئه‌و پیاوچاكانه‌ لا نه‌ده‌دا تاكو له‌ پاشاندا كه‌وتنه‌ شیرك و بێ باوه‌ڕ بوون، كه‌ هۆكاره‌كه‌ش ئه‌و په‌یكه‌رانه‌ بوون كه‌ دیارده‌یه‌كن له‌ دیاره‌ده‌كانی زیاده‌ڕه‌وی و ڕۆچوون، وه‌ ئه‌وه‌ش كه‌ ڕووی داوه‌و ڕوو ده‌دا له‌م ئاهه‌نگی به‌ ناو مه‌ولوده‌ كه‌ نه‌ك هه‌ر ڕێگه‌و پاساوه‌ بۆ شیرك به‌ ته‌نها؛ به‌ڵكوو هه‌ر خودی شیرك تیایدا ڕوو ده‌دات و موماره‌سه‌ی ده‌كرێ وه‌ك هاواركردنی‌ جگه‌ له‌ خوا تیایدا و به‌خشینی هه‌ندێ له‌ سیفاتی خوا -سبحانه‌وتعالی- به‌ پێغه‌مبه‌ر (صلىالله علیه وسلم)، وه‌ك هه‌ڵسوڕان و ته‌سه‌روف كردن به‌ بونه‌وه‌ره‌وه‌و زانینی غه‌یب و په‌نهان و شتانی دیكه‌ش، له‌م مه‌ولودانه‌دا خۆیان ده‌لاوێننه‌وه‌ و باسی نه‌شیدو پیاهه‌ڵدانی شیركی ده‌كه‌ن له‌ سه‌رو هه‌موویانه‌وه‌ بورده‌ی البویصری كه‌ ده‌ڵێ:

يا أكرم الخلق مالي من ألوذ به *** سواك عند حلول الحادث العمم
فإن من جودك الدنيا وضرتها *** ومن علومك علم اللوح والقلم


هه‌روه‌ها ئه‌حمه‌د بن محمد ابن الحاج السلمي كه‌ ده‌ڵێ:
نور الهدى قد بدا في العرب والعجم *** سعد السعود علا في الحل والحرم
بمولد المصطفى أصل الوجود ومن *** لولاه لم تخرج الأكوان من عدم


جا ئیتر چی بۆ په‌روه‌ردگار ئه‌مێنێته‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ شیرك نه‌بێت له‌ ئولوهیه‌تدا، به‌ڵكو ئه‌مه‌ شیركه‌ له‌ په‌روه‌ردگارێتیشدا و گه‌وره‌تریشه‌ له‌ شیرك و هاوه‌ڵگیری بێباوه‌ڕانی قوڕه‌یش په‌نا به‌ خوا، چونكه‌ كافرو بێباوه‌ڕه‌كانی قوڕه‌یش باوه‌ڕیان به‌وه‌ هه‌بوو كه‌ هه‌ڵسوڕێنه‌ری كاره‌كانی گه‌ردوون خوایه عزوجل نه‌ك بته‌كانیان، به‌ڵام ئه‌مانه‌ باوه‌ڕیان وا كه‌ هه‌ڵسوڕێنه‌ر له‌م بوونه‌وه‌ره‌دا كه‌ دنیاو دوارۆژیشی به‌ ده‌سته‌ پێغه‌مبه‌ره‌ صلىالله علیه وسلم.

له‌م وته‌یه‌ی ورد به‌ره‌وه‌ كه‌ ده‌ڵێت: يا أكرم الخلق مالي من ألوذ به پێغه‌مبه‌ری خوا (صلىالله علیه وسلم) وه‌ك په‌ناگایه‌ك سه‌یر ده‌كات كه‌ هه‌ر ئه‌وه‌ ده‌بێ له‌ كاتی ناره‌حه‌تی و ته‌نگه‌شه‌دا هاواری لێبكرێ و داوای كۆمه‌كی لێ بكرێ، جا ئه‌مه‌ هه‌ر هه‌مان شیرك و هاوه‌ڵگیری بێباوه‌ڕانی قوڕه‌یشه‌ كه‌ بتیان ده‌په‌رست، به‌ڵكوو ئه‌وان چاكترو باشتر بوون له‌مانه‌ چونكه‌ ئه‌وان له‌ كاتی ته‌نگه‌شه‌و ناڕه‌حه‌تیاندا دڵسۆزانه‌ هانایان ده‌هێنایه‌ لای خوا به‌ڵام بوه‌یصری له‌ كاتی ته‌نگه‌شه‌و ناره‌حه‌تیشدا هاواری جگه‌ له‌ خوا ئه‌كات.

وه‌ ئاهه‌نگی مه‌ولودیش به‌ بێ نه‌شیدو قه‌سیده‌ی بوردیه‌ ناكرێ و نابرێ به‌ڕێوه‌و هه‌ر ده‌بێ ئه‌م دێڕانه‌ی تێدا بخوێنرێته‌وه‌ په‌نا به‌ خوا‌، ئه‌مانه‌ دورشم و بنه‌مای سه‌ره‌كی ئه‌م ئاهه‌نگه‌ بیدعی و داهێنراوه‌ن.
خۆ ئه‌گه‌ر ئاهه‌نگی مه‌ولود هیچ خراپه‌یه‌كی دیكه‌ی نه‌بوایه‌ له‌مه‌ زیاتر ئه‌وه‌ به‌س تاكو ببێته‌ هۆكارو پاساوی حه‌رام بوون و ناشه‌رعی بوونی.
وه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێكیش لافی ئه‌وه‌ی لێداو وتی من ئاهه‌نگی مه‌ولود له‌و شتانه‌ی باسكرا خاڵی ئه‌كه‌مه‌وه‌و ناهێڵم شتی وای تیا ڕوو بدات، پێی ئه‌ڵێین: هه‌ر خودی ئاهه‌نگه‌كه‌ خۆی دیارده‌یه‌كه‌ له‌ دیارده‌كانی زیاده‌ڕه‌وی و ڕۆچوون كه‌ ئێمه‌ به‌ توندی جڵه‌وگیریمان لێ كراوه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌مانه‌ پڕن له‌ كاری ناشه‌رعی و داهێنراو كه‌ خوا فه‌رمانی پێ نه‌داوون.

ڕووی سیازده‌یه‌م
خۆشی ده‌ربڕین به‌م ڕۆژه‌و پاره‌ به‌خشین تیایداو ده‌رخستنی كه‌یف و شادی و خۆشی له‌كه‌و كه‌م ئه‌رزشییه‌ به‌ خۆشه‌ویستی به‌نده‌ بۆ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی (صلىالله علیه وسلم)، چونكه‌ ئه‌م ڕۆژه‌ به‌ كۆڕای زانایان و ئه‌هلی عیلم ڕۆژی وه‌فات و مردنی پێغه‌مبه‌ره‌ (صلىالله علیه وسلم) نه‌ك ڕۆژی له‌ دایكبوونی، ده‌ی ئیتر چۆن موسڵمان به‌ خۆی ڕه‌وا ده‌بینێ كه‌ به‌ ڕۆژێكی وا دڵخۆش بێت و شادی تێدا بگێڕێ!!

به‌ڵام ڕۆژی له‌ دایكبوونی ئه‌وه‌ ڕاجوودایی هه‌یه‌و زانایان ڕێك نین له‌ سه‌ری، باشه‌ چۆن ده‌بێ به‌ندایه‌تی و عیباده‌تێكی گه‌وره‌ی وه‌ها بته‌وێت له‌ خوات نزیك بكاته‌وه‌ له‌ كاتێكا ڕاجیاوازی هه‌یه‌ تیایداو نه‌بڕاوه‌ته‌وه‌ و جه‌زم نه‌كراوه‌، حافظی ابن حجر له‌ (فتح الباری)دا له‌ شه‌رح و ڕاڤه‌كردنی فه‌رمووده‌ی ژماره‌ (٣٦٤١)دا ده‌فه‌رموێت: وَقَدْ أَبْدَى بَعْضهمْ لِلْبُدَاءَةِ بِالْهِجْرَةِ مُنَاسَبَة فَقَالَ: كَانَتْ الْقَضَايَا الَّتِي اُتُّفِقَتْ لَهُ وَيُمْكِن أَنْ يُؤَرَّخ بِهَا أَرْبَعَة: مَوْلِده وَمَبْعَثه وَهِجْرَته وَوَفَاته، فَرَجَحَ عِنْدهمْ جَعْلهَا مِنْ الْهِجْرَة لِأَنَّ الْمَوْلِد وَالْمَبْعَث لَا يَخْلُو وَاحِد مِنْهُمَا مِنْ النِّزَاع فِي تَعْيِين السَّنَة، وَأَمَّا وَقْت الْوَفَاة فَأَعْرَضُوا عَنْهُ لِمَا تُوُقِّعَ بِذِكْرِهِ مِنْ الْأَسَف عَلَيْهِ، فَانْحَصَرَ فِي الْهِجْرَة أ. هـ { وه‌ هه‌ندێكیان ڕایان ده‌ربڕی كه‌ بۆنه‌یه‌ك بۆ سه‌ره‌تای ده‌ستپێكردنی كۆچی پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم دابنێن، ئه‌و مه‌سه‌لانه‌ی كه‌ ئیتفاقی له‌ سه‌ر بوو ئه‌كرا كه‌ بكرێته‌ مێژوو چوار بوون: له‌ دایكبوونی و بوون به‌ پێغه‌مبه‌ری و كۆچكردنی و وه‌فاتكردنی، جا ئه‌وه‌ی كه‌ لایان بووه‌ په‌سه‌ند و هه‌ڵیانبژارد كۆچ كردنه‌كه‌ بوو چونكه‌ له‌ دایكبوونه‌كه‌ی و ڕه‌وانه‌كردنه‌كه‌ی هیچ كامێكیان خاڵی نین له‌ كێشه‌ له‌ دانانی كاتی ساڵه‌كه‌یدا، كاتی وه‌فاته‌كه‌شی ئه‌وه‌ پشتیان لێكرد له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ گه‌ڵ باسكردنیدا ئاهو خه‌مباری موسڵمان داده‌گرێ، جا ئیتر هه‌موو له‌ كۆچ كردنه‌كه‌دا كورت بوونه‌وه‌ (ئه‌وه‌یان هه‌ڵبژارد) } أ. هـ

وه‌ ابن الحاج له‌ (المدخل ٢/١٥)دا ده‌ڵێ:
[ثم العجب العحيب كيف يعملون المولد للمغاني والفرح والسرور لأجل مولده - عليه الصلاة والسلام - كما تقدم في هذا الشهر الكريم وهو - عليه الصلاة والسلام - فيه انتقل إلى كرامة ربه - عز وجل - وفجعة الأمة فيه وأصيبت بمصاب عظيم لا يعدل ذلك غيرها من المصائب أبداً فعلى هذا كان يتعين البكاء والحزن الكثير وأنفراد كل إنسان بنفسه لما أصيب به..] ]أهـ { پاشان ئه‌وه‌ی زۆر جێی سه‌رسامی و سه‌رسوڕهێنه‌ره‌ چۆن ئه‌م كاری مه‌ولودو له‌ دایكبوونه‌ ئه‌كه‌نه‌ خۆشی و شادی ده‌ربڕین و گۆرانی-وه‌ك له‌وه‌و پێش باسی هات كه‌ له‌م مانگه‌ پیرۆزه‌دا ئه‌یگێرن- له‌ كاتێكا ئه‌و صلىالله علیه وسلم تیایدا به‌ره‌و ڕێزو كه‌رامه‌تی په‌روه‌ردگاری ڕۆشت (وه‌فاتی كرد)، ئوممه‌تی ئیسلام پێی كه‌وته‌ كاره‌ساتێكی دڵته‌زێن و جه‌رگ بڕه‌وه‌ و توشی به‌ڵایه‌كی گه‌وره‌ هاتن كه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك له‌ گه‌ڵ هه‌ر به‌ڵاو موسیبه‌تێكی دیكه‌دا هاوتا ناكرێ، جا له‌ سه‌ر ئه‌مه‌وه‌ پێویسته‌ كه‌ مرۆڤ پێی دڵته‌نگ بێت و گریانی بێت و هه‌موو كه‌سێك به‌ خۆی گۆشه‌گیر بێت و بیر له‌و موسیبه‌ته‌ بكاته‌وه‌ كه‌ توشی هاتووه‌......}.

ڕووی چوارده‌یه‌م
ئه‌م ئاهه‌نگی مه‌ولوده‌ زۆرێك كاری گه‌وره‌ له‌ خۆ ده‌گرێ كه‌ ده‌بێته‌ موڵگه‌ی كه‌سانی هه‌واو ئاره‌زوو په‌رست و مه‌به‌ستی خۆیانی تیا ده‌بیننه‌وه‌ وه‌ك: گۆرانی و تن و ته‌پڵ لێدان و تێكه‌ڵاوی پیاو و ژن و شتانی دیكه‌ش، به‌ڵكوو له‌ هه‌ندێ وڵاتدا كه‌ نه‌فامی و بێ ئاگایی زۆره‌ ئه‌گاته‌ ڕادده‌ی عه‌ره‌ق خواردنه‌وه‌ش، هه‌روه‌ها ده‌رخستنی چه‌نده‌ها جۆری جادووگه‌ری و شه‌عوه‌زه‌و شتانی دیكه‌ش، جا ئه‌گه‌ر یه‌كێك بێ ئه‌م شتانه‌ش به‌شداری ئه‌م جۆره‌ ئاهه‌نگانه‌ بكات خێری توش نه‌بێ، ده‌ی ئه‌گه‌ر شتی وای تێكه‌ڵاو بێ و بێ شه‌رعی بگاته‌ ئه‌م ڕادده‌یه‌ ده‌بێ چۆن بێ. جا ئیتر چی گۆڕین و شێواندنێك بۆ دروشمه‌كانی دین له‌مه‌ گه‌وره‌ترو خراپتر ده‌بێت.

ڕووی پازده‌یه‌م
گرتنه‌ خۆی ئه‌م ئاهه‌نگ و بۆنانه‌ بۆ زۆرێك له‌ ئیسراف و پاره‌ به‌ فیڕۆدان و به‌ خشینی له‌ جگه‌ له‌ ڕێی خۆیداو جگه‌ له‌ خه‌ڵكانی خۆی.

ڕووی شازده‌یه‌م
له‌م ئاهه‌نگ و مه‌ولودانه‌دا كه‌ زۆر بوون و بڵاو بونه‌وه‌ به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ له‌ هه‌ندێ شوێندا ده‌گاته‌ بیست و هه‌شت ئاهه‌نگ له‌و مانگه‌دا، له‌مانه‌دا به‌ فیڕۆدان و په‌ك خستنی ماڵ و سامان و تواناو هه‌وڵ و تێكۆشان و كات به‌ فیڕۆ بردنه‌ له‌ شتێكی بێ سوود و پاشانیش بێ ئاگا بوون له‌و هه‌موو فرت و فێڵ و ته‌ڵه‌كانه‌ی دوژمنانی ئه‌م دینه‌ بۆ موسڵمانانیان ناوه‌ته‌وه‌، به‌م شێوه‌یه‌ هه‌موو ڕۆژه‌كانیان ده‌بێته‌ هه‌ڵپه‌ڕكێ و گۆرانی و ته‌پڵ و پیاهه‌ڵدان، ئیتر كه‌ی ده‌ستبه‌تاڵ ده‌بن بۆ فێربوونی ئایینه‌كه‌یان و ئاگاهی و هۆشداریان به‌ فرت و فێڵ و نه‌خشه‌ی دوژمنانیان بۆیان، له‌ به‌ر ئه‌وه‌ كاتێ داگیركه‌ران هاتنه‌ وڵاته‌كانمانه‌وه‌ هه‌وڵیان دا كه‌ هه‌رچی دیارده‌ی ئیسلامی هه‌یه‌ زاڵ بن به‌ سه‌ریداو نه‌یهێڵن و خه‌ڵكی لاده‌ن له‌ ئایینه‌كه‌یان و ره‌زیله‌ت و ڕه‌وشت نزمی له‌ ناویاندا بڵاو بكه‌نه‌وه‌، وه‌ هه‌رچیه‌كیش له‌ هه‌ڵس و كه‌وت و شتانی موسڵمانان ئه‌گه‌ر به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌وانی تێدا بوایه‌ ئه‌وه‌ پیرۆزباییان لێ ده‌كردن و یارمه‌تیان ده‌دان وه‌ك كردنه‌وه‌ی شوێنی گاڵته‌و گه‌پ و سه‌ماو شوێنه‌ حه‌رامه‌كان، وه‌ له‌و بیدعه‌و كاره‌ داهێنراوانه‌ش كه‌ خه‌ڵكیان له‌ دروشمه‌ ڕاسته‌قینه‌كانی ئیسلام به‌ دوور ده‌خسته‌وه‌ بیدعه‌ی مه‌ولودو شتانی دیكه‌ی وه‌ك ئه‌و بوون، به‌ڵكوو شێوه‌ی ئه‌م بیدعه‌و كاره‌ داهێنراوانه‌ له‌ هۆكاری دوا كه‌وتوویی و پێشنه‌كه‌وتنیانه‌ له‌ ژیانیاندا.

سه‌ید ڕه‌شید ڕه‌زاله‌ گۆڤاری (المنار ٢/٧٤-٧٦) دا ده‌ڵێت: [فالموالد أسواق الفسوق فيها خيام للعواهر وخانات للخمور ومراقص يجتمع فيها الرجال لمشاهدة الراقصات المتهتكات الكاسيات العاريات ومواضع أخرى لضروب من الفحش في القول والفعل يقصد بها إضحاك الناس.... (إلى أن قال): فلينظر الناظرون إلى أين وصل المسلمون ببركة التصوف واعتقاد أهله بغير فهم ولا مراعاة شرع اتخذوا الشيوخ أنداداً وصار يقصد بزيارة القبور والأضرحة قضاء الحوائج وشفاء المرضى وسعة الرزق بعد أن كانت للعبرة وتذكرة القدوة وصارت الحكايات الملفقة ناسخة فعلا لما ورد من الأمر بالمعروف والنهي عن المنكر والتعاون على الخير ونتيجة لذلك كله؛ أن المسلمين رغبوا عما شرع الله إلى ما توهموا أنه يرضي غيره ممن اتخذوهم أنداداً وصاروا كالإباحيين في الغالب فلا عجب إذا عم فيهم الجهل واستحوذ عليهم الضعف وحرموا ما وعد الله المؤمنين من النصر لأنهم انسلخوا من مجموع ما وصف الله به المؤمنين ولم يكن في القرن الأول شيء من هذه التقاليد والأعمال التي نحن عليها بل ولا في الثاني ولا يشهد لهذه البدع كتاب ولا سنة وإنما سرت إلينا بالتقليد أو العدوى من الأمم الأخرى، إذ رأى قومنا عندهم أمثال هذه الاحتفالات فظنوا أنهم إذا عملوا مثلها يكون لدينهم عظمة وشأن في نفوس تلك الأمم فهذا النوع من اتخاذ الأنداد كان من أهم أسباب تأخر المسلمين وسقوطهم فيما سقطوا فيه]. أ. هـ


ناپلیۆنی دهاگیركه‌ری فه‌ره‌نسایی پاڵپشتی له‌ مه‌ولود ده‌كات و زیندووی ده‌كاته‌وه‌
گوێ بگره‌ و بزانه‌ مێژوونووسی میسری الجبرتی له‌ كتێبه‌كه‌یدا (عجائب الآثار- ٢/٢٤٩، ٢٠١) وه‌ (مظهر التقديس بزوال دولة الفرنسيس) ص٤٧ ده‌ڵێت چی!

باس ده‌كات و ده‌ڵێت كه‌ كاتێك داگیركه‌رانی فه‌ره‌‌نسایی به‌ سه‌ركردایه‌تی ناپلیۆن میسریان داگیركرد، سۆفییه‌كان و ئه‌وانه‌ی خه‌ریكی ئاهه‌نگ و شتی وا بوون پاشه‌كشه‌یان كرد و چوونه‌ دواوه. ناپلیۆن هه‌ڵسا و فه‌رمانی پێ کردن به‌ زیندووكردنه‌وه و‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی ئه‌م بۆنه ‌و ئاهه‌نگه‌ و پاڵپشتی لێ كردن.

له‌ (مظهر التقديس )دا ده‌ڵێ: [ وفيها (أي سنة ١٢١٣هـ في ربيع الأول): سأل صاري العسكر عن المولد النبوي ولماذا لم يعملوه كعادتهم فاعتذر الشيخ البكري بتوقف الأحوال وتعطل الأمور وعدم المصروف فلم يقبل وقال (لابد من ذلك) وأعطى الشيخ البكري ثلاثمائة ريال فرانسة يستعين بها فعلقوا حبالا وقناديل واجتمع الفرنسيس يوم المولد ولعبوا ودقوا طبولهم واحرقوا حراقة في الليل وسواريخ تصعد في الهواء ونفوطاً] [وه‌ له‌و ساڵه‌دا (واته‌ ڕه‌بیعی یه‌كه‌می‌ ساڵی ١٢١٣هـ) صاری العسكر (ئه‌وه‌ كه‌ نابلێۆن داینابوو) پرسیاری له‌ مه‌ولودی پێغه‌مبه‌رصلىالله‌ علیه وسلم كرد كه‌ بۆچی ئێسته‌ وه‌ك خوو نه‌ریتی جارانیان نایكه‌ن و ئاهه‌نگ ناگێڕن، شێخی به‌كری عوزری به‌وه‌ بۆ هێنایه‌وه‌ كه‌ حاڵ و بارو دۆخ گۆڕاوه‌و كاره‌كانیان په‌كیان كه‌وتووه‌ و مه‌سروفات و پاره‌مان نیه‌ بۆ گێڕانی، ئه‌و ئه‌مه‌ی قبوڵ نه‌كردو وتی (هه‌ر ده‌بێ ئه‌و كاره‌ بكرێ) وه‌ سێ سه‌د ریالی فه‌ڕه‌نسی دا به‌ شێخی به‌كری و تا كاره‌كانی پێ ئه‌نجام بدات، ئیتر حه‌بلیان هه‌ڵواسی و فتیله‌یان داگیرساندو فه‌ڕه‌نسیه‌كان له‌ ڕۆژی مه‌ولودا كۆ بونه‌وه‌و ده‌ستیان كرده‌ یاریكردن و ته‌پڵ لێدان و شتیان له‌ شه‌ودا ئه‌سوتاندو هه‌ڵیان ئه‌دا و به‌ ئاسماندا به‌رز ده‌بۆوه‌].

وه‌ له‌وانه‌یه‌ یه‌كێك بپرسێ كه‌ مه‌به‌ستیان چی بووه‌ له‌ پاڵپشت و یارمه‌تیدانیان بۆ زیندووكردنه‌وه‌ی ئه‌م جۆره‌ ئاهه‌نگ و بیدعانه‌؟

وه‌ڵامه‌كه‌ جێ دێڵێن بۆ مێژوو نووسی هاوچه‌رخیان له‌و كاته‌دا (الجبرتی) كه‌ له‌ (تاريخ عجائب الآثار(٢/٣٠٦)دا ده‌ڵێت: [ ورخص الفرنساوية ذلك للناس لما رأوا فيه من الخروج عن الشرائع واجتماع النساء واتباع الشهوات والتلاهي وفعل المحرمات] [‌ فه‌ڕه‌نسیه‌كانیش بۆیه‌ مۆڵه‌تیان دا كه‌ خه‌ڵكی له‌م جۆره‌ ئاهه‌نگانه‌ بگێڕن، كاتێ بینیان وا ده‌رچوون له‌ شه‌رع و كۆبونه‌وه‌ی ژنان و شوێنكه‌وتنی هه‌واو ئاره‌زوو كارو كرده‌وی حه‌رام و ناڕه‌وای تیا به‌ دی ده‌كرێ].

قسه‌ی زانایان و ئه‌هلی علیم له سه‌ر‌ ئاهه‌نگی له‌ دایكبوون
زانایانی جیهانی ئیسلامی له‌ سه‌ر جیاوازی كات و شوێن و ڕێڕه‌وو مه‌زاهبی فیقیانه‌وه‌ فه‌توایان داوه‌ كه‌ ئاهه‌نگ گێڕان به‌ یادی له‌ دایكبوونی پێغه‌مبه‌ر صلىالله علیه و سلم كارێكی حه‌رام و ناشه‌رعی و نا به‌جێیه‌ و ئه‌م كاره‌ له‌و بیدعه‌و داهێنراوانه‌یه‌ كه‌ هیچ ئه‌سڵ و بنه‌مایه‌كی نیه‌ له‌م ئاینه‌دا وه‌ فه‌رموو تۆو هه‌ندێك له‌وانه‌:

• شێخی ئیسلام ابن تيمية كه‌ له‌ زانایانی شام و موجته‌هیده‌كانه‌، سه‌یری ( اقتضاء الصراط المستقيم (٢ /٦١٩) ) و (مجموع الفتاوى(١/٣١٢) ) بكه‌.
• عه‌للامه‌ شێخ تاج الدين عمر بن علي اللخمي السكندري به‌ ناوبانگ به‌ الفكهانی له‌ په‌یامێكیدا له‌ ژێر ناوی (المورد في الكلام على عمل المولد ) كه‌ زانایه‌كی مالیكی مه‌زهه‌به‌ و له‌ ( ٧٣٤)ك له‌ ئه‌سكه‌نده‌ریه‌ مردووه‌.
• مامۆستا أبو عبد الله محمد الحفار كه‌ له‌م باره‌یه‌وه‌ فه‌توای هه‌یه‌و (الونشریسی) له‌ (المعیار المعرب)دا باسی كردووه‌، كه‌ ئه‌میش هه‌ر له‌ زانایانی مه‌غریبه‌.
• عه‌للامه‌ ابن الحاج أبو عبد الله محمد بن محمد بن محمد العبدري الفاسي المالكي، كه‌ له‌ (٧٣٢)ك له ‌قاهرة مردووه‌، قسه‌یه‌كی به‌ نرخ و به‌ پێزی هه‌یه‌ له‌م باره‌وه‌ له‌ سه‌ره‌تای به‌شی دووه‌می (المدخل)دا.
• شێخی عه‌للامه‌ شيخ محمد بخيت المطيعي حه‌نه‌فی، موفتی وڵاتی میسر.
• شێخ على محفوظ له‌ كتێبه‌كه‌یدا (الإبداع في مضار الابتداع.)
• ئیمامی شاطبی كه‌ زانایه‌كی مالیكی ئه‌نده‌لوسیه‌ و قسه‌یه‌كی به‌ نرخ و به‌ به‌های هه‌یه‌ له‌ كتێبێكیدا كه‌ به‌ ناوی (فتاوی الامام الشاطبی) چاپ كراوه‌.
• شێخ ڕشید رضا له‌ زیاتر له‌ شوێنێكدا له‌ كتێب و دانراوه‌كانیدا هه‌ر وه‌ك له‌ (المنار)دا به‌شی: (٩/٩٦)، (٢/٧٤-٧٦) (١٧/١١١) (٢٩/ ٦٦٤-٦٦٨). وه‌ فه‌تواكانی(به‌شی پێنجه‌م له‌ لاپه‌ڕه‌ ٢١١٢-٢١١٥) و (به‌شی چواره‌م له‌ لاپه‌ڕه‌ ١٢٤٢-١٢٤٣).
• شێخ أبو الطيب محمد شمس الحق العظيم آبادي كه‌ له‌ زانایانی هیندستانه‌، سه‌یری ( رسالة الشيخ حمود التويجري ص٢٣٥ ط. العاصمة ضمن المجموع في الرسائل الخاصة ببدعة المولد) بكه‌.
• شێخ بشير الدين القنوجي كه‌ له‌ زانایانی هیندستانه‌ و شێخ و مامۆستای أبو الطيب ه‌ (سه‌رچاوه‌ی پێشوو).
• شێخ فوزان السابق له‌ كتێبه‌كه‌یدا (البيان والإشهار ص ٢٩٩).
• شێخ محمد بن عبد السلام خضر الشقيري له‌ كتێبه‌كه‌یدا (السنن والمبتدعات).
• شێخی ئیسلام موجه‌دید محمدی كوڕی عبدالوهاب.
• عه‌للامه‌ شێخ عبد الرحمن بن حسن آل الشيخ هه‌روه‌ك له‌ (الدرر السنية)دا.
• عه‌للامه‌ شێخ محمد بن ابراهیم نامه‌یه‌كی هه‌یه‌ له‌ نه‌هێشتن و نه‌كردنی مه‌ولودا، سه‌یر كۆی فه‌تواكانی بكه‌ (٣/٤٨-٩٥ ) كه‌ زۆرێك له‌و فه‌توا جۆراو جۆرانه‌ی سه‌باره‌ت به‌ مه‌ولد له‌ خۆ گرتووه‌.
• عه‌للامه‌ شێخ عبدالله بن محمد بن حمید له‌ نامه‌یه‌كیدا له‌ ژێر ناوی (هداية الناسك في اهم المناسك).
• عه‌للامه‌ شێخ عبدالعزیز بن باز له‌ نامه‌یه‌كیدا له‌ ناوی (حكم الاحتفال بالمولد النبوی).
• عه‌للامه‌ شێخ محمود بن عبدالله التویجری له‌ نامه‌یه‌كدا له‌ ژێر ناوی (الرد القوي على الرفاعي والمجهول وابن علوي وبيان أخطائهم في المولد النبوي).
• شێخ عه‌للامه‌ اسماعیل الانصاری كه‌ نامه‌یه‌كیدا له‌ به‌ ناوی (القول الفصل فی حكم الاحتفال بمولد خیر الرسل) كه‌ له‌ باشترین ئه‌و بابه‌ت و نوسراوانه‌یه‌ كه‌ بینیومن.
• عه‌للامه‌ شێخ محمد الصالح العثیمین.
• عه‌للامه‌ شێخ عبدالله بن جبرین.
•شێخ صالح بن فوزان الفوزان.
• فه‌توایه‌كی تری له‌ گۆڤاری (التوحید) هه‌یه‌ كه‌ له‌ میسر ده‌رده‌چێت له‌ لایه‌ن كۆمه‌ڵی (انصار السنة المحمدية).

وه‌ له‌ كۆتاییدا داوام وایه‌ له‌ خوای به‌ ده‌سه‌ڵات و به‌ توان كه‌ كرده‌وه‌ی چاك له‌ ئێمه‌ش و ئێوه‌ش وه‌ربگرێت.
و صلىالله علی نبینا محمد و علی اله و صحبه و سلم.

بۆ خوێندنه‌وه‌ی ئه‌م بابه‌ته‌ به‌ شێوه‌ی pdf ئه‌م لینكه‌ دابگره‌:
[www.dangiislam.org]
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
تێبينی1: خوێنه‌ری به‌ڕێز، ئێمه‌ لێره‌دا له‌ به‌ر درێژی بابه‌ته‌كه‌، به‌شه‌ مێژووییه‌كه‌ی ئه‌م بابه‌ته‌مان وه‌رنه‌گێڕاوه‌ته‌ سه‌ر زمانی كوردی، بۆ پاراستنی ئه‌مانه‌تی نووسینه‌كه‌ و گه‌ر ده‌ته‌وێ زیاتر شاره‌زایی له‌م بواره‌دا له‌ سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ بخوێنیه‌وه‌ سه‌یری ئه‌م به‌سته‌ره‌ بكه‌و كه‌ ئێمه‌ لێمان وه‌رگرتووه‌: [www.islamselect.com]
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

بۆ زیاتر سوود وه‌رگرتن و شاره‌زا بوون فه‌رموو له‌ گه‌ڵ هه‌ندێ له‌و بابه‌ت و لینكانه‌ی به‌ زمانی عه‌ره‌بی باس له‌ حوكمی شه‌رعی ئاهه‌نگی له‌ دایكبوونی پێغه‌مبه‌ر صلىالله‌ علیه وسلم ده‌كه‌ن:

1.بدعة المولد
محمد ناصر الدين الألباني:[www.islamselect.com]
2. حكم الاحتفال بالمولد والرد على من أجازه
محمد بن إبراهيم آل الشيخ [www.islamselect.com]
3. حكم الاحتفال بالمولد
محمد بن صالح بن عثيمين [www.islamselect.com]
4. حكم الاحتفال بالمولد النبوي
عبدالعزيز بن عبدالله بن باز [www.islamselect.com]
5. الاحتفال بالمولد النبوي الشريف بين الاتباع والابتداع
[www.islamselect.com]
6. المورد في حكم المولد
الشيخ الإمام أبي حفص تاج الدين الفاكهاني [www.islamselect.com]
7. حقيقة الاحتفال بالمولد النبوي
عبدالرحمن بن عبدالخالق [www.islamselect.com]

بابه‌تی پێوه‌ندیدار

سه‌رهه‌ڵدان و سه‌ره‌تای دروستبوونی بیدعه ‌و داهێنراوی ئاهه‌نگی له‌دایكبوونی پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم)

فه‌توای پێوه‌ندیدار

دروستبوونی شیرینیگێڕان‌ به‌ یادی له‌دایكبوونی پێغه‌مبه‌ر (د. خ.)؟

لێدوانی خوێنه‌ران
لاپه‌ڕه ١/١
ژماره‌ی لێدوانه‌کان‌‌‌ [١]
04.16.2006 14:41:14 GMT
بسم الله الرحمن الرحیم
السلام علیكم ورحمه‌ الله وبركاته......
خواى گه‌وره‌ جه‌زاى به‌ خیرتان بداته‌وه‌ بۆ بلاوكردنه‌وه‌ى ئه‌م بابه‌ته‌ گرنكه‌ به‌راستى زۆریك له‌ موسلمانانى ئه‌مرۆ به‌ بیدعه‌ى نازانن و به‌به‌شیك له‌ خۆشه‌ویستى بۆ پێغه‌مبه‌ر صلى الله علیه‌ وسلم ى ده‌زانن نازان كه‌ كرده‌وه‌كانمان ده‌بى دوو مه‌رجى تیا بى یه‌كه‌م ده‌بى نییه‌تمان ته‌نها بۆ خوا بى له‌هه‌موو كرده‌وه‌یه‌ك دا.
دووه‌م : ده‌بێ به‌پێَى سوننه‌ت بێ.
من عمل عملا ليس عليه أمرنا فهو رد.
وه‌ حه‌ز ده‌كه‌م خوینه‌رانیش له‌وه‌ ئاگه‌داربكه‌مه‌وه‌ گه‌ر ده‌یانه‌وىَ زیاتر له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ زانیارییان ده‌سكه‌وىَ ده‌توانن سه‌ردانى سایتى به‌هه‌شت www.ba8.org بكه‌ن چه‌ند بابه‌تیك سه‌باره‌ت به‌ یادى له‌دایك بونى پێغه‌مبه‌ر صلى الله علیه‌ وسلم باس كراوه‌.
والسلام علیكم

مسلم الكردي


  ناو

ئه‌گه‌ر کۆمپیوته‌ره‌که‌ت سیسته‌می نووسینی‌ کوردیی سۆرانی تێدا نییه‌، کرته‌ی ئێره‌ بکه ‌(ته‌خته‌کلیلی کوردی)‌.

تكایه‌ ڕه‌چاوی ئه‌م تێبینییانه بكه‌:
١- ڕه‌خنه‌که‌ت بنیاتنه‌ر بێت و مه‌به‌ست سووکایه‌تی نه‌بێت.
٢- ده‌توانیت ده‌ستخۆشی، ڕه‌خنه‌ و پێشنیار له‌سه‌ر بابه‌ته‌که‌ لێره‌وه‌ بنووسیت.
٣- ئه‌گه‌رلێدوانه‌که‌ت جێگای گومانی نادروست بێت، بێ گومان بڵاو ناکرێته‌وه‌.
٤- ناو یان نازناوی خۆتت له‌بیر نه‌چێت .
تێبینی: تكایه لێدوانه‌كه‌ت به ئه‌لفوبێی عه‌ره‌بی بنووسه. به‌كارهێنانی ئه‌لفوبێی لاتینی ته‌نیا بۆ ناو یان وشه‌یه‌كی كورته، نه‌ك تێكڕای لێدوانه‌كه.
 
ناوه‌ڕۆك‌
قورئانی پیرۆز  
پێغه‌مبه‌ری خوا  
فه‌رمووده‌کان  
لێكۆڵینه‌وه‌  
عه‌قيده‌ی ته‌حاوی  
ته‌وه‌ر ‌و گفتوگۆ  
په‌روه‌رده‌ و بانگه‌واز  
دۆسیه‌ی‌ به‌گاوركردن  
دۆسیه‌ی عه‌لمانییه‌ت  
هه‌مه‌جۆره  
پرسیار و فه‌توا
پرسیار بنێره‌  
دوایین پرسیاره‌کان  
خشته‌ی به‌شه‌کان  
پرسیاری هه‌ڵبژارده‌‌  
فه‌توا‌ هاوچه‌رخه‌کان  
سه‌باره‌ت به‌ وه‌ڵامه‌کان  
هه‌مه‌جۆر
ته‌خته‌کلیلی کوردی  
په‌ڕتوکخانه‌  
فلاشگه‌ل  
گۆڕینی فۆنت  
فه‌رهه‌نگۆك‌  
سه‌رنجی خۆت بنووسه
latest
ده‌مڕاسته‌كه‌ی ئاوقاف دیسان شه‌كری شكاند  
نه هروعومه رسيان " لى بودن وبرايه تى بكه نه سه نكى مه حه ك

نه هرو عو مه رسيان


"
 
 
 
© هه‌موو مافێك پارێزراوه‌ بۆ ده‌نگی ئیسلام ١٤٢٩-١٤٣٠