پێوه‌ندی بابه‌ت بنێره‌ نه‌خشه‌ی ماڵپه‌ڕ‌ ئێمه‌ کێین؟ ماڵه‌وه‌
 

 
٥-زولحیججه‌-١٤٢٩ ك به‌رامبه‌ر به‌ ٠٣/١٢/٢٠٠٨ ز
 

پرسیار : بۆ چی پێغه‌مبه‌ران خوای گه‌وره‌ ڕه‌وانی کردن؟ وه‌ڵام: بۆ ڕاگه‌یاندنی به‌ندایه‌تی و یه‌کتاکپه‌رستی خوا نه‌هیکردن له‌ هاوتا و هاوبه‌ش په‌یداکردن بۆ خوا. به‌ڵگه‌مان له‌ قورئاندا :(وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولاً أَنِ اعْبُدُواْ اللَّهَ وَاجْتَنِبُواْ الطَّاغُوتَ... ) سوره‌تی النحل ئایه‌تی 36 .به‌ڵگه‌مان له‌ سوننه‌تدا: (و الأنبياء إخوة و دينهم واحد) [أي كل الرسل دعوا ٌإلى التوحيد]. متفق عليه.

  سه‌ره‌تا :: عه‌قيده‌ی ته‌حاوی :: پێشه‌کیی شه‌رحی عه‌قیده‌ی ته‌حاوی (ئه‌ڵقه‌ی سێیه‌م)
print it چاپی بکه comment لێدوان بنێره‌ send mail بینێره بۆ هاوڕێکه‌ت‌
له‌لایه‌ن: ‌‌: باوكی موحه‌ممه‌د | خوێنراوه‌ته‌وه‌: ٧٠٨ | ڕێكه‌وت: ٢٠٠٦/ ٥/٣ | ئه‌م وتاره‌ پاشه‌كه‌وت بكه‌
جۆری فۆنت هه‌لبژێره قه‌باره‌ی تێکسته‌کان دیاری بکه:    فۆنت بنه‌ڕه‌تی بکه‌ره‌وه!

پێشه‌كیی شه‌رحی عه‌قیده‌ی ته‌حاوی ... ئه‌ڵقه‌ی سێیه‌م (١)
شه‌رح و لێكدانه‌وه‌ی عه‌قیده‌ی ته‌‌حاوی
نووسینی: شێخی دوكتۆر (سفر عبدالرحمن الحوالي)
وه‌رگێڕانی: باوكی موحه‌ممه‌د
______________________________________
كورته‌یه‌ك: بابه‌ت و باسه‌كانی ئه‌م ده‌رسه‌ له‌ سه‌ر گه‌یاندنی ڕوون و ئاشكرای پێغه‌مبه‌ره‌ صلی الله علیه وسلم بۆ ئه‌م ئاینه‌، له‌ گه‌ڵ ڕوونكردنه‌وه‌و شیكردنه‌وه‌ی هه‌ندێ له‌ هۆكاره‌كانی جیاوازی و ئیختیلافی نێوان موسڵمانان، پاشان ده‌ڕوات بۆ قسه‌كردن و باسكردن له‌ سه‌ر بیدعه‌و ده‌ركه‌وتنی بیدعه‌و مه‌ترسیه‌كانی، هه‌روه‌ها قسه‌و باسێكی دوورو درێژی له‌ سه‌ر ته‌ئویل و مه‌ترسی و و پله‌كانی ته‌ئویل له‌ خۆ گرتووه‌...
______________________________________


١. گه‌یاندی ڕوون و ئاشكرای پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه و سلم بۆ ئه‌م ئاینه‌.

دانه‌ر ڕه‌حمه‌تی خوای لێبێ ده‌فه‌رموێت:
"وقد بلغ الرَّسُول صلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ البلاغ المبين، وأوضح الحجة للمستبصرين، وسلك سبيله خير القرون، ثُمَّ خلف من بعدهم خلف اتبعوا أهواءهم، وافترقوا، فأقام الله لهذه الأمة من يحفظ عليها أصول دينها، كما أخبر الصادق صلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بقوله: {لا تزال طائفةٌ من أمتي ظاهرين عَلَى الحق لا يضرهم من خذلهم} رواه مسلم (١٩٢٠) عن ثوبان، ورواية لا تزال عصابة رقم (١٩٢٤) عن عقبة بن عامر، ومن حديث جابر (١٩٢٣). وممن قام بهذا الحق من علماء الْمُسْلِمِينَ: الإمام أبو جعفر أحمد بن مُحَمَّد بن سلامة الأزدي الطّّحاويّ ، تغمده الله برحمته، بعد المائتين، فإن مولده سنة (تسع وثلاثين ومائتين) ووفاته سنة (إحدى وعشرين وثلاثمائة).

فأخبر رَحِمَهُ اللهُ عما كَانَ عليه السلف ، ونقل عن الإمام أبي حنيفة النعمان بن ثابت الكوفي ، وصاحبيه: أبي يوسف يعقوب بن إبراهيم الحميري الأنصاري ، ومُحَمَّد ابن الحسن الشيباني رضي الله عنهم ما كانوا يعتقدونه من أصول الدين ويدينون به رَبّ الْعَالَمِينَ] إهـ."
[ به‌ ڕاستی پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم ئه‌م بانگه‌وازه‌ی به‌ ئاشكراو ڕوونی گه‌یاندو به‌ڵگه‌كانی ڕۆشن كرده‌وه بۆ كه‌سانێ كه‌ خاوه‌ن به‌سیره‌ت و به‌رچاوڕۆشنین، وه‌ باشترین سه‌ده‌یه‌كیش ڕێ و شوێنی ئه‌ویان گرت، پاشان له‌ دوای ئه‌وان كه‌سانێك هاتن و شوێن هه‌واو ئاره‌زووه‌كانی خۆیان كه‌وتن، ئیتر جیابوونه‌وه‌و په‌رته‌وازه‌ بوون، جا خوای گه‌وره‌ بۆ ئه‌م ئوممه‌ته‌ كه‌سانێكی هێناو داینان كه‌ بنچینه‌و بنه‌ماكانی ئاینه‌كه‌ی بپارێزن، هه‌روه‌ك ڕاستگۆ صلی الله علیه و سلم هه‌واڵی داوه‌و فه‌رموویه‌تی: { به‌رده‌وام گرۆهو كۆمه‌ڵێك له‌ ئوممه‌ته‌كه‌م دیارو به‌رچاوون له‌ سه‌ر هه‌ق، هیچ زه‌ره‌رو زیانێكیان پێ ناگه‌یه‌نێ ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌ستیان لێ هه‌ڵئه‌گرێت و واز له‌ پشگیركردنیان دێنێ }، وه‌ له‌وانه‌ش كه‌ به‌م هه‌ق و ڕاستیه‌ هه‌ڵسان له‌ زانایانی موسڵمانان: پێشه‌وا ئه‌بو جه‌عفه‌ر ئه‌حمه‌د كوڕی موحه‌ممه‌د كوڕی سه‌لامه‌ی ئه‌زدی ته‌حاوی بوو، ڕه‌حمه‌تی خوا دابارێ به‌ رسه‌ریدا، پاش دووسه‌د ساڵ، چونكه‌ له‌ دایكبوونه‌كه‌ی له‌ ساڵی (دووسه‌دو سی و نۆ) دا بوو، وه‌ وه‌فاتیشی له‌ ساڵی (سێسه‌دو بیست و یه‌كدا) بوو.

جا ڕه‌حمه‌تی خوای لێبێ ئه‌وه‌ی پێشین (السلف) له‌ سه‌ری بوون هه‌واڵی پێ داوه‌، وه‌ له‌ پێشه‌وا ئه‌بوو حه‌نیفه‌ نوعمانی كوڕی سابتی كوفی و هه‌ردوو هاوه‌ڵه‌كه‌یه‌وه‌: ئه‌بی یوسوف یه‌عقوب كوڕی ئیبراهیمی حیمیه‌ری ئه‌نساری، وه‌ موحه‌ممه‌دی كوڕی الحسن ی شه‌یبانی خوا لێیان ڕازیبێ ئه‌وه‌ی ئه‌وان به‌ گشتی له‌ سه‌ری بوون و باوه‌ڕیان پێی بووه‌ له‌ بنچینه‌و ئوسوڵی دین نه‌قڵی كردووه‌و هێناویه‌تی
] إهـ.

شه‌رح و ڕاڤه‌كردن

دانه‌ر ده‌فه‌رموێت: [" وقد بلغ الرَّسُول صلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ البلاغ المبين وأوضح الحجة"] [ به‌ ڕاستی پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) ئه‌م بانگه‌وازه‌ی به‌ ئاشكراو ڕوونی گه‌یاندو به‌ڵگه‌كانی ڕۆشن كرده‌وه بۆ كه‌سانێ كه‌ خاوه‌ن به‌سیره‌ت و به‌رچاوڕۆشنین] هیچ كه‌سێك گومانی له‌وه‌دا نیه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) ئه‌م دینه‌ی به‌ ته‌واوی و بێ هیچ له‌كه‌و كه‌موكوڕیه‌ك گه‌یاندووه‌‌، وه‌ هه‌ر كه‌س گومانی هه‌بێت له‌مه‌دا ئه‌وه‌ كافرو هه‌ڵگه‌ڕاوه‌یه‌ له‌ دین‌، وه‌ ئه‌مه‌ مه‌سه‌له‌یه‌ به‌ڵگه‌نه‌ویست و زانراوه‌ لای موسڵمانان.

به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌ به‌مه‌وه‌ به‌ستراوه‌و پێویستی ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ و ده‌بێ‌ بزانرێت لای زۆرێك له‌ موسڵمانان ونه‌و لێی بێ ئاگان.

ئه‌گه‌ر باوه‌ڕمان بوو به‌وه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌ر(صلی الله علیه وسلم) به‌ ته‌واوی و بێ هیچ كه‌م و كوڕیه‌ك ئه‌م ئاینه‌ی به‌ ئێمه‌ گه‌یاندووه‌و هیچ شتێكی لێ كه‌م نه‌كردووه‌، له‌ سه‌ر ئه‌مه‌وه‌ به‌ پێویست ده‌گه‌ڕێ كه‌ ئه‌گه‌ر یه‌كێك هات و چه‌ند بنه‌مایه‌كی نوێی بۆ ئه‌م ئاینه‌‌ دانا تاكو پێی له‌ هه‌ندێ له‌ ئایه‌ته‌كان بگه‌ین، یان كۆمه‌ڵه‌ زیاده‌كاریه‌ك یان كارێكی هێنا كه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) فه‌رمانی پێ نه‌دابوو، وه‌ وتیشی كه‌: حه‌قیقه‌ت و كرۆكی دین ئه‌مه‌یه‌، مانای ئه‌وه‌یه‌ ئه‌م كه‌سه‌‌ به‌ زمانی حاڵی ئه‌ڵێت-ئه‌گه‌ر به‌ زمانی گوفتاریشی وا نه‌ڵێت- ئه‌وه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌ر(صلی الله علیه وسلم) پێی هاتووه‌ ناته‌واوه‌و كه‌موكوڕی تیایه‌، وه‌ به‌ ته‌واوی بانگه‌وازو به‌لاغه‌كه‌ی نه‌گه‌یاندووه‌، وه‌ ئه‌و ئه‌مانه‌ته‌ی كه‌ كه‌وتبووه‌ سه‌رشانی به‌ باشی نه‌یگه‌یاندووه‌-حاشا له‌و پێغه‌مبه‌ره‌- به‌ڵام ئه‌مه‌ ئه‌گه‌ر به‌ زمانیش نه‌یڵێن ئه‌وه‌ به‌ كرده‌وه‌ ئه‌یسه‌لمێنن.

وه‌ له‌وانه‌ش ته‌ئویل كردن كه‌ له‌ دواییدا دانه‌ر باسی لێوه‌ ده‌كات.

گه‌یاندنی پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم ئه‌گه‌یه‌نێت كه‌ هه‌رچی بنه‌ماو زیاده‌یه‌ك له‌ له‌وه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی نه‌گرتووه‌و له‌ دیندا دانراوه‌ قه‌ده‌غه‌ی لێ بكرێت و نه‌هێڵرێت.

ئه‌وانه‌ی كه‌ بنه‌ماكانی ته‌ئویلیان داهێنا هه‌موو ڕێك و هاوڕان له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌م بنه‌مایانه‌ نه‌ پێغه‌مبه‌ر(صلی الله علیه وسلم) وه‌ نه‌هاوه‌ڵه‌كان نه‌یانزانیوه‌و پێی ئاشنا نه‌بوون، له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ده‌ڵێن: ئه‌مانه‌ له‌و بنچینانه‌ی دینن‌ كه‌ پێویسته‌ له‌ سه‌ری ڕێك بین و پابه‌ند بین پێیانه‌وه‌، به‌وه‌ش زۆرێك له‌ ده‌قه‌كانی كتاب و سوننه‌تی پێ په‌رچ ئه‌ده‌نه‌وه‌و باوه‌ڕی پێ ناهێنن، وه‌ مانای زۆرێك له‌ ئایه‌ته‌كان ده‌گۆڕن و له ‌مه‌به‌ستی خۆی لایده‌ده‌ن به‌ پاساوو بیانوی ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌مه‌ی ئه‌مان هێناویانه‌ كۆمه‌ڵه‌ بنه‌مایه‌كی پێویستن و ده‌بێت په‌یڕه‌ویان لێ بكرێت!

چۆن ده‌ڵێن ئه‌مه‌ له‌ بنه‌ماكانی دینه‌ له‌ گه‌ڵ قسه‌ی خۆتاندا كه‌ ده‌ڵێن: پێغه‌مبه‌ر(صلی الله علیه وسلم) باسی نه‌كردووه‌و به‌ سه‌ریدا نه‌چووه‌و به‌ هیچ كامێك له‌و بنه‌مایانه‌ نه‌هاتووه‌؟!

كه‌واته‌ قسه‌كه‌تان وا ئه‌گه‌یه‌نێت كه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) ئاینه‌كه‌ی نه‌گه‌یاندووه‌، وه‌ ئه‌و –په‌نا به‌ خوا- خیانه‌تی له‌ په‌یام و ئه‌مانه‌ته‌كه‌ی كردووه‌، جا‌ لێره‌وه‌ گرنگی قایمكردن و مه‌حكه‌مكردنی ئه‌و مه‌سه‌لانه‌ تێ ده‌گه‌ین كه‌ كۆمه‌ڵ و تاقمه‌كان تیایا ڕاجیاییان بووه‌ و گێرمه‌و كێشه‌یان له‌ سه‌ره‌ كه‌ كه‌ چه‌ندێ گرنگ و به‌ بایه‌خه‌ توندو قایم بكرێن و تیایاندا بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ مه‌سه‌له‌ توندوتۆڵ و مه‌حكه‌مه‌كان.

له‌ به‌ر ئه‌وه‌ شێخ موحه‌ممه‌دی كوڕی عبدالوهاب ڕه‌حمه‌تی خوای لێبێ له‌ كتێبی (كشف الشبهات) ده‌ڵێت: "إن العامي الموحد يغلب الألف من الْمُشْرِكِينَ أو من أصحاب البدع" ( به‌ ڕاستی نه‌خوێنه‌وارێكی یه‌كتاپه‌رست ئه‌توانێت به‌ سه‌ر هه‌زار له‌ هاوه‌ڵگیران یان خاوه‌ن بیدعه‌و داهێنراوه‌كاندا زاڵ بێت).
چونكه‌ با نه‌خوێنه‌واریش بێت و زانیاری و شاره‌زایی كه‌م بێت، به‌ڵام مه‌سه‌له‌ چڕوو پڕوو گوماناویه‌كان كه‌ زانایان تیایدا قوڵ بونه‌ته‌وه‌، ئه‌یگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ مه‌سه‌له‌ ڕوون و ئاشكرایانه‌ی كه‌ بنه‌ماو زه‌وابتێكی پته‌وو ڕاگیراوو مه‌حكه‌میان هه‌یه‌.

گومان و دوودڵیه‌كان له‌ بواری عه‌قیده‌دا ئه‌گه‌ڕێنینه‌وه‌ بۆ ‌ڕوون وئاشكراون دیارو ڕۆشنه‌كان، جا ئه‌گه‌ر كه‌سێك هات و وتی: ئه‌مه‌ ته‌ئویل ئه‌كه‌ین، یان واز له‌وه‌ دێنین، ئه‌وه‌ ئێمه‌ وته‌یه‌كی موحكه‌می گشتیمان هه‌یه‌ كه‌ له‌ سه‌ری ده‌ڕۆین كه‌ ده‌ڵێ:"ئه‌وه‌ی خوا (سبحانه‌وتعالی) جێگیری كردبێت و بڕیاری دابێت بۆ خۆی، یان پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) بڕیاری دابێت و جێگیری كردبێت بۆ خوا، ئه‌وه‌ ئێمه‌ش باوه‌ڕمان پێیه‌تی و جێگیری ده‌كه‌ین و ده‌یسه‌لمێنین و لێی لاناده‌ین، وه‌ هه‌روه‌ها"...

جا ئه‌گه‌ر یه‌كێك هات بۆ لامان و وتی: ئه‌مه‌ زیاده‌‌یه‌و‌ كاری پێ ئه‌كه‌ین، له‌ كاتێكا كه‌ هیچ كام له‌ هاوه‌ڵه‌كان كاریان پێ نه‌كردووه‌، یان هیچ شتێك له‌ پێغه‌مبه‌ره‌وه (صلی الله علیه وسلم) ‌نه‌هاتووه‌ ده‌رباره‌ی، وه‌ڵامه‌كه‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌: ماده‌م به‌م شێوه‌یه‌ ئه‌وه‌ هیچ په‌یوه‌ندی به‌ دینه‌وه‌ نیه‌وه‌ نه‌ پاداشتی هه‌یه‌و نه‌ ئه‌جر، به‌ڵكو تۆڵه‌و په‌رچ دانه‌وه‌ی تیایه‌و ده‌بێ ڕه‌ت بكرێته‌وه‌‌: {من أحدث في أمرنا هذا ما ليس منه فهو رد} رواه البخاري (٢٥٥٠) و مسلم (١٧١٨) عن عائشة، ورواية من "عمل عملا" عند مسلم (١٧١٨). { هه‌ر كه‌سێك له‌م كاره‌ی ئێمه‌ شتێكی داهێنا كه‌ تێیدا نه‌بێت و (له‌ خۆیه‌وه‌ هێنابێتی) ئه‌وه‌ ئه‌درێته‌وه‌ به‌ سه‌ریدا}.

ئه‌مه‌ش به‌ سه‌ر ئه‌وانه‌ی بنه‌ماكانی زانیاری كه‌لامیان داناوه ئه‌چه‌سپێ‌، وه‌ ئه‌و داهێنراوه‌ كرده‌وه‌یی و ‌ فه‌رعیانه (البدع العملية الفرعية)‌، به‌ڵكو هه‌ر داهێنراوێك كه‌ دروستكرابێت و داهێنرابێت له‌ دوای پێغه‌مبه‌ره‌وه‌(صلی الله علیه وسلم) ئه‌كه‌وێته‌ به‌ر ئه‌م بنه‌مایه‌و په‌رچ ئه‌درێته‌وه‌، ئه‌زانین كه‌ جیابونه‌وه‌و پارچه‌ پارچه‌یی له‌ سه‌رده‌می پێغه‌مبه‌ردا (صلی الله علیه وسلم) ڕووی نه‌دا، له‌و سه‌رده‌مه‌دا كه‌سانێك نه‌بوون به‌ ناوی موعته‌زیله‌ یان موڕجئیه‌.

به‌ڵام چۆن‌ ئوممه‌ت‌ په‌رته‌وازه‌ بوو؟ وه‌ چۆن ئه‌م بیدعه‌و داهێنراوانه‌ ده‌ركه‌وتن و دروست بوون؟

فه‌رمووده‌ له‌م باره‌یه‌وه‌ هاتووه‌، هه‌رچه‌نده‌ هه‌ندێكیان تانه‌ی لێ ئه‌ده‌ن، چونكه‌ فه‌رمووده‌كه‌ له‌ هه‌ردوو سه‌حیحدا نیه‌، به‌ڵكو له‌ موسنه‌ددایه وه‌ لای ابن أبي عاصم و هه‌روه‌ها له‌ السنن له‌ چه‌ند ڕیوایه‌تێكی زۆره‌وه‌ هاتووه‌ كه پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه و سلم) فه‌رموویه‌تی‌: { إن هذه الأمة تفترق عَلَى ثلاث وسبعين فرقة كلها في النَّار إلا واحدة } { به‌ ڕاستی ئه‌م ئوممه‌ته‌ په‌رت ئه‌بێت بۆ حه‌فتاو سێ كۆمه‌ڵ هه‌موویان له‌ ئاگردان ته‌نها یه‌كێكیان نه‌بێت } وه‌ هه‌ندێكیان به‌م شێوه‌یه‌ باس ئه‌كه‌ن { إن اليهود افترقت عَلَى إحدى وسبعين فرقة والنَّصَارَى افترقت عَلَى اثنين وسبعين فرقة، وهذه الأمة تفترق عَلَى ثلاث وسبعين فرقة } رواية من حديث الافتراق وهي عند الحاكم (١/٢١٨)، والترمذي (٢٦٤١) عن عبد الله بن عمرو، وعند الطبراني في الصغير (٢/٢٩)، والأوسط (٨/٢٢) عن أنس. { به‌ ڕاستی جوله‌كه جیا بوونه‌وه‌ بۆ حه‌فتاو یه‌ك به‌ش، وه‌ نه‌سرانیه‌كانیش جبا بوونه‌وه‌ بۆ حه‌فتاو دوو به‌ش، وه‌ ئه‌م ئوممه‌ته‌ش جیا ده‌بێته‌وه‌ بۆ حه‌فتاو سێ به‌ش } وه‌ هه‌ندێك له‌ فه‌رمووده‌كان ئه‌م زیاده‌یان‌{كلها في النَّار إلا واحدة } { هه‌موو له‌ ئاگردان ته‌نها یه‌كێكیان نه‌بێت} باس نه‌كردووه‌، وه‌ هه‌ندێ ڕیوایه‌تیش باس له‌ سیفاتی كۆمه‌ڵی ڕزگار بوو (الفرقة الناجية) ئه‌كات و ئه‌فه‌رموێت: {ما أنا عليه اليوم وأصحابي} { ئه‌وه‌ی كه ئه‌مڕۆ‌ من و هاوه‌ڵه‌كانمی له‌ سه‌رین}

شاهید لێره‌دا ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كۆی ڕیوایه‌ته‌كان به‌ڵگه‌ی ڕاستێتی و ته‌واوی فه‌رمووده‌كه‌ ئه‌گه‌یه‌نن، تاكو هه‌ندێكیان گێڕاویانه‌ به‌وه‌ی كه‌ له‌و فه‌رموودانه‌یه‌ كه‌ كۆمه‌ڵێك له‌ دوای كۆمه‌ڵێكه‌وه‌ ئه‌یگێڕنه‌وه‌و فه‌رمووده‌كه‌ ‌(متواتر)ه‌و به‌ كۆی ڕیوایه‌ته‌كانی فه‌رمووده‌كه‌ به‌ سه‌حیح ده‌گه‌ڕێ‌، له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كه‌ له‌ (الصحیحین) دا نیه، به‌ڵام جیابونه‌وه‌و په‌رته‌وازه‌یی له‌ خودی خۆیدا جێگیرو واقعه‌ له‌ ژیانی مسوڵماناندا و به‌ڵگه‌ی بڕه‌رو ته‌واوی له‌ سه‌ره‌ جگه‌ له‌م وتانه‌ش و جگه‌ له‌م ڕیوایه‌تانه‌ش كه‌ له‌ فه‌رمووده‌كه‌دا باسیان هات.

له‌ هۆكانی ڕاجیای (إختلاف) فه‌رامۆشكردنی به‌شێكه‌ له‌ دین

ئێمه‌ هه‌موو ئه‌زانین كه‌ جووله‌كه‌و گاوره‌كان له‌ ناو یه‌كدا جیابونه‌وه‌و په‌رته‌وازه‌ بوون تا گه‌شتنه‌ شه‌ڕو كوشتاری یه‌كتری، وه‌ ئه‌وانه‌ هه‌ر وه‌ك خوا (‌سبحانه‌وتعالی) ده‌رباره‌یان ئه‌فه‌رموێت: وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ وَلَكِنِ اخْتَلَفُوا فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ وَمِنْهُمْ مَنْ كَفَر [البقرة:٢٥٣] { خۆ ئه‌گه‌ر خوا ویستی له‌ سه‌ر بوایه‌ (ئه‌و خه‌ڵكه‌ هه‌مووی باوه‌ڕ دار ده‌بوون)، دوای هاتنی پێغه‌مبه‌ره‌كانیان جه‌نگیان دژ به‌ یه‌ك نه‌ده‌كرد، پاش ئه‌وه‌ی چه‌نده‌ها به‌ڵگه‌ی ئاشكرایان (له‌ سه‌ر ده‌ستی پێغه‌مبه‌ران) بۆ هاتبوو، به‌ڵام دووبه‌ره‌كی كه‌وته‌ نێوانیانه‌وه‌، هه‌ندێكیان ئیمان و باوه‌ڕیان هێناو، هه‌ندێكیشیان بێ بێباوه‌ڕ بوون } { جا ئه‌وان له‌ ئه‌نجامی له‌ ڕێ ده‌رچوون و لادانیانه‌وه‌ جیابونه‌وه‌و په‌رته‌وازه‌ بوون: فَنَسُوا حَظّاً مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ فَأَغْرَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاء [المائدة:١٤]. { (نه‌سرانیه‌كان) به‌شێك له‌و شتانه‌یان فه‌رامۆش كرد كه‌ پێی یاداوه‌ری كرابوون، ئێمه‌ش هه‌تا ڕۆژی قیامه‌ت دوژمنایه‌تی و ڕق و كینه‌مان پێوه‌ لكاندن }.

وه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌واڵی پێ داوین كه‌ جووله‌كه‌ و گاوره‌كان جیاوازیان تێ كه‌وت و دووبه‌ره‌كی كه‌وته‌ ناویان، وه‌ له‌م ئایه‌ته‌ی ‌ سوره‌تی (المائدة‌) هه‌واڵی پێ داوین كه‌ هۆی جیاوازی و په‌رته‌وازه‌ییان له‌ بیر بردنه‌وه‌و فه‌رامۆشكردنیانه‌وه‌ بووه‌ بۆ به‌شێك له‌و یاداوه‌ری و به‌رنامه‌یه‌ی كه‌ بۆیان هاتبو و بیریان هێنرابۆوه‌.

جا ئه‌گه‌ر ئه‌م ئایه‌ته‌ بگرین و لێی ورد بینه‌وه‌ ئه‌وه‌ زۆرێك له‌ هۆكاره‌كانی جیاوازی و په‌رته‌وازه‌یی نێو موسڵمانانمان بۆ شی ئه‌كاته‌وه‌و ئاگادارمان ئه‌كات، چۆن كه‌ موسڵمانه‌كانیش كاتێك كه‌ به‌شێك له‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ بۆی هێناونه‌ته‌ خواره‌وه‌و یاداوه‌ری پێ كردوون له‌ بیریان چۆ‌وه‌و بێ ئاگا بوون لێی، ئاوه‌ها جیاوازی و دووبه‌ره‌كیان تێ كه‌وت و په‌رته‌وازه‌ بوون.

ئێمه‌ ئه‌م ڕسته‌ قورئانیه‌ ئه‌هێنینه‌ سه‌ر ئه‌م ئوممه‌تی ئیسلامه‌، ئه‌زانین كه‌ ئه‌م ئوممه‌ته‌ جیاوازی تێ كه‌وتووه‌و به‌ش به‌ش بووه‌، هۆكه‌شی له‌ فه‌رامۆشكردنی "به‌شێك"ه‌ له‌و‌ یاداواریه‌ی خوای گه‌وره‌ بۆی ناردووه‌و بیری هێناوه‌ته‌وه و فه‌رمانی پێكردووه‌‌، ئه‌ویش به‌ باسكردنی ئایه‌ت و فه‌رمووده‌كانی تۆڵه‌و هه‌ڕه‌شه‌‌ (الوعید) به‌ نموونه‌:

خوای‌ (تبارك و تعالی) له‌ باسی هه‌ڕه‌شه‌و تۆڵه‌ی كه‌سێك كه‌ خه‌ڵك ئه‌كوژێ و زینا ئه‌كات و دزی ئه‌كات ئه‌فه‌رموێت: وَالَّذِينَ لا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهاً آخَرَ وَلا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَلا يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَاماً * يُضَاعَفْ لَهُ الْعَذَابُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَيَخْلُدْ فِيهِ مُهَاناً [الفرقان:٦٨-٦٩] { هه‌روه‌ها ئه‌وانه‌ی كه‌ هیچ جۆره‌ خوایه‌كی له‌ گه‌ڵ خوادا ناپه‌رستن، كه‌سیش ناكوژن كه‌ خوا كوشتنی حه‌رام كردبێت مه‌گه‌ر به‌ حه‌ق و ڕه‌وا، هه‌روه‌ها زینا ناكه‌ن و نزیكی ناكه‌ون، جا ئه‌وه‌ی ئه‌و جۆره‌ كاره‌ خراپانه‌ ئه‌نجام بدات، ئه‌وه‌ توشی سزاو ئازارو ڕیسوایی ده‌بێت * له‌ قیامه‌تیشا ئازارو سزای بۆ چه‌ند به‌رابه‌ر ده‌كرێت و به‌ زه‌لیلی و خه‌جاڵه‌تی و شه‌رمه‌زاریه‌وه‌ ده‌بێت ژیانی تێدا به‌رێته‌ سه‌ر }. وه‌ هاتووه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) فه‌رموویه‌تی: لا يزني الزاني حين يزني وهو مؤمن... إلخ} رواه البخاري (٥٥٧٨)، ومسلم (٥٧) عن أبي هريرة. { هیچ زیناكه‌رێك نیه‌ كه‌ زینا ئه‌كات (له‌ كاتی زیناكردنه‌كه‌یدا ئیمانی هه‌بێت .. } وه‌ له‌ فه‌رمووده‌یه‌كی دیكه‌دا هاتووه:‌ { لا يؤمن أحدكم حتى يحب لأخيه ما يحب لنفسه} رواه البخاري ( ١٣)، ومسلم (٤٥) عن أنس بن مالك . { كه‌ستان ئیمانی نیه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ بۆ خۆی پێی خۆشه‌ بۆ برای مسوڵمانیشی پێ خۆش نه‌بێت }.

به‌م شێوه‌یه‌ كۆمه‌ڵه‌ ده‌قێكی زۆر له‌ پله‌ی هه‌ڕه‌‌شه‌و تۆڵه‌دا، ئینجا ده‌رچوو(خوارج)ه‌‌كان هاتن و ته‌نها به‌شێكیان له‌ ئاین گرت ئه‌ویش كه‌ فه‌رمووده‌كانی تۆڵه‌و هه‌ڕه‌‌شه‌ن، وتیان: كه‌واته‌ هه‌ر كه‌سێك تاوانێكی گه‌وره‌ ئه‌نجام بدات ئه‌و كافرو بێ باوه‌ڕ ئه‌بێت و له‌ ئوممه‌تی ئیسلام به‌ ئه‌چێته‌ ده‌ره‌وه‌، ئه‌و ئایه‌ت و فه‌رموودانه‌ی تر كه‌ ئه‌م ئایه‌ت و فه‌رموودانه‌ ته‌فسیر ئه‌كه‌ن و ڕه‌ڤه‌یان ئه‌كه‌ن وازیان لێ هێنان و به‌شێكیان گرت‌ له‌وه‌ی كه‌ بۆیان هاتووه‌و بیریان هێنراوه‌ته‌وه‌و به‌شه‌كه‌ی تریان فه‌رامۆش كرد‌، له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌دا كه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ردوو ڕووه‌كه‌یان بگرتایه‌و هیچ به‌شێكیان فه‌رامۆش نه‌كردایه‌ له‌و فه‌رمووده‌ی پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم ده‌گه‌یشتن له‌ ده‌فه‌رموێت: {لا تقوم الساعة حتى تقتتل فئتان دعواهما واحدة} رواه البخاري ( ٣٤١٣، ٦٥٣٦)، و مسلم (١٥٧) عن أبي هريرة . { قیامه‌ت هه‌ڵناسێ تاكو دوو كۆمه‌ڵ كه‌ هه‌ردووكیان یه‌ك بانگه‌شه‌یان هه‌یه‌ شه‌ڕ له‌ گه‌ڵ یه‌كتردا نه‌كه‌ن }. ئه‌مه‌ش كه‌ به‌و دوو كۆمه‌ڵه‌‌ لێكدراوه‌ته‌وه‌ كه‌ له‌ شه‌ڕی ئه‌میری ئیمانداران عه‌لی كوڕی ئه‌بی تالیب و مه‌عاویه‌ی كوری ئه‌بی سوفیان ‌دا بوون، كه‌ له‌ گه‌ڵ ڕوودانی شه‌ڕیشدا لێیان پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) شایه‌تی ئیمان و ئیسلامه‌تی ‌بۆ دابوون، له‌ ئایه‌تی (الحجرات)دا خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رموێت: وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا [الحجرات:٩] { ئه‌گه‌ر دوو ده‌سته‌ یان دوو تاقم له‌ موسڵمانان به‌ شه‌ڕ هاتن } شه‌ڕله‌ نێوان ئیماندارانیشدا دروست ئه‌بێت و له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا له‌ ئوممه‌تی ئیسلام ده‌ریان ناكات، به‌ڵێ تاوانێكی گه‌وره‌یه‌و تۆڵه‌و هه‌ڕه‌‌شه‌ی توندی له‌ سه‌ره‌، به‌ڵام له‌ ئوممه‌تی ئیسلام ده‌ریان ناكات و بێ باوه‌ڕیان ناكات.

وه‌ موڕجیئه‌كانیش (المرجئة) به‌شێكی تریان له‌ دین گرت و به‌شه‌كه‌ی تریان پێشت گوێ خست و له‌ بیر خۆیانیان برده‌وه‌، ته‌نها ئه‌و ئایه‌ت و فه‌رموودانه‌یان وه‌رگرت و كاریان پێ ‌كرد كه‌ باس له‌ په‌یمان و واده‌ی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن به‌ به‌هه‌شت بۆ به‌نده‌كانی و ئومێدو هیوا ده‌به‌خشن: {من قال لا إله إلا الله دخل الجنة} رواه البخاري (٤١٥، ١١٣٠، ٥٠٨٦، ٦٥٣٩)، و مسلم (٣٣) عن عتبان بن مالك. { هه‌ركه‌س وتی لا اله‌ الا الله چۆته‌ به‌هه‌شته‌وه‌}. جا ئه‌وان ئه‌و ڕیوایه‌تانه‌یان وه‌رئه‌گرت كه‌ڕه‌هاو بێ مه‌رج و به‌ندن، له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌دا كه‌ ڕیوایه‌تی تر هه‌ن ئه‌م ڕیوایه‌تانه‌ ئه‌به‌ستێته‌وه‌ و ته‌فسیریان ئه‌كات و ده‌بێته‌ به‌ڵگه‌ له‌ سه‌ریان، له‌وانه‌ بۆ نموونه‌ كافركردنی نوێژ نه‌كه‌ر: {العهد الذي بيننا وبينهم الصلاة، فمن تركها فقد كفر} رواه أحمد (٥ /٣٤٦)، والترمذي (٢٦٢١)، والنسائي (١/ ٢٣١)، وابن ماجه (١٠٧٩) عن بريدة { ئه‌و په‌یمانه‌ی كه‌ له‌ نێوان ئێمه‌وه‌ ئه‌واندا هه‌یه‌ نوێژه‌، هه‌ر كه‌س وازی لێ هێنا ئه‌وه‌ بێ باوه‌ڕ بووه‌ ‌} {بين العبد وبين الكفر أو الشرك ترك الصلاة} رواه مسلم (٨٢) عن جابر . { له‌ نێوان به‌نده‌و كوفردا یان شیرك و هاوبه‌ش بڕیارداندا واز هێنانه‌ له‌ نوێژ }. جا ئه‌مانه‌ ئه‌م فه‌رموودانه‌یان گرتوو لایه‌نه‌كه‌ی تر كه‌ هه‌ڕه‌شه‌و تۆڵه‌یه‌ هه‌موویان فه‌رامۆش كردو وازیان لێ هێناو لایه‌نی هیواو ئومێدیان گرت به‌ ته‌نها.

وه‌ له‌ بابه‌تی سیفاته‌كاندا، جێگیركردن و مانه‌وه‌ی سیفاته‌كانی خوای گه‌وره‌ وه‌ك خۆی له‌ زۆرێك له‌ئایه‌ته‌كانی قورئانی پیرۆزدا هاتووه‌، وه‌ پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) فێری كردووین كه‌ چۆن باوه‌ڕ بێنین به‌ سیفاته‌كانی خوا (سبحانه‌وتعالی) وه‌ كه‌ له‌ سه‌ر دوو شێوه‌و ڕووه‌: لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ [الشورى:١١] { شتێك به‌ وێنه‌ی خوا نیه‌، وه‌ هه‌ر ئه‌ویشه‌ كه‌ بیسه‌ر و بینایه‌ } نه‌رێكردن (النفي) و ئه‌رێ و جێگیركردن (الأثبات)، لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ئه‌مه‌ لایه‌نی نه‌رێ (نفی)و پاكو بێگه‌ردی خوایه‌ (سبحانه‌وتعالی) كه‌ هیچ شێتك وه‌ك ئه‌و نیه‌، وه‌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ ئه‌مه‌ش لایه‌نی جێگیر بوون و سه‌لماندنی سیفاته‌كانی خوای گه‌وره‌یه‌ (سبحانه‌وتعالی) كه‌ ده‌بێ ئێمه‌ش باوه‌ڕمان پێیان هه‌بێ و بیانسه‌لمێنین و بۆ ئه‌و زاته‌یان جێگیر بكه‌ین.

ئینجا په‌‌كخه‌ره‌كانالمعطلة: (ئه‌وانه‌ن‌ كه‌ به‌ڵگه‌كانی كتاب و سوننه‌ت په‌ك ئه‌خه‌ن له‌ سه‌ر ئه‌و مه‌به‌سته‌ی كه‌ بۆی دانراوه‌) هاتن و لایه‌نی نه‌فی و پاك و پێگه‌ردی خوایان گرت به‌ ته‌نها، وتیان: نابیسێت، نابینێت، ده‌ستی نیه‌، وه‌ له‌ سه‌ر عه‌رش (ته‌ختی فه‌رمانڕه‌ایی خۆی) نیه،‌ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وه‌ ئه‌گه‌ر ده‌ست و چاوو دابه‌زین و بینینمان بۆ جێگیر كردو سه‌لماندمان، ئه‌وه‌ خوا ئه‌بێته‌ یه‌كێك له‌ دروستكراوه‌ گونجاوو مومكینه‌كان، وه‌ ئیتر وای لێ دێت كه‌ ئه‌ندامی ببێت په‌نا به‌ خوا، ئیتر چه‌ند كارێكیان كردو چه‌ند شتێكیان خسته‌ پێش كه‌ نه‌ له‌ په‌ڕاوی خوادا هاتووه‌ وه‌ نه‌ له‌ سوننه‌تی پێغه‌مبه‌ردا (صلی الله علیه وسلم)، وه‌ وتیان ئێمه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ پاك و بێگه‌رد ڕاده‌گرین و هه‌موو سیفاته‌كانی له‌ حه‌قی خوادا (سبحانه‌وتعالی) نه‌فی ئه‌كه‌ین، چونكه‌ ئه‌گه‌ر سیفاته‌كانمان بۆ سه‌لماندو جێگیرمان كرد مانای وایه‌ ئه‌نداممان بۆ خوا جێگیر كردووه‌، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر له‌ كتاب و سوننه‌تیشدا هاتبێت ئه‌وه‌ ئێمه‌ ڕه‌تیان ئه‌كه‌ینه‌وه‌و ته‌ئویلیان ئه‌كه‌ین و نه‌فی ئه‌كه‌ین تاكو خوای گه‌وره‌ پاك و بێگه‌رد ڕابگرین له‌و سیفه‌تانه‌، ئینجا ئه‌وانه‌ به‌و كاره‌یان به‌شێكیان وه‌رگرت له‌وه‌ی كه‌ خوا یادی خستبونه‌وه‌و بۆی هێنابوون و به‌شه‌كه‌ی تریان فه‌رامۆش كرد: لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ[الشورى: ١١] { شتێك به‌ وێنه‌ی خوا نیه‌ } هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِيّاً [مريم:٦٥] { ئایا به‌ وێنه‌ی ئه‌و ده‌زانن (وێنه‌تان بۆ په‌یدا ده‌بێوَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ [الإخلاص:٤] { وه‌ هیچ هاوتاو هاوشانێكیش بۆ ئه‌و نیه‌ } ئیتر به‌ هاووێنه‌ی ئه‌م ئایه‌تانه‌ سیفاته‌كانی خوایان (سبحانه‌وتعالی) نه‌فی كرد.

له‌ملاشه‌وه‌ و به‌ به‌رامبه‌ری ئه‌وانه‌ كۆمه‌ڵێكی تر هاتن به‌ ناو لێچوێنه‌ره‌كان (المشبهة‌) و ئه‌وانیش به‌شێكیان له‌ دین گرت و به‌شه‌كه‌ی تریان له‌ یاد كرد، ئه‌و ئایه‌تانه‌یان واز لێ هێنا كه‌ باس له‌ پاك و بێگه‌ردی و لێكنه‌چواندنی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن به‌ دروستكراوه‌كانیه‌وه‌، وه‌ هه‌موو ئه‌و سیفه‌تانه‌یان جێگیركردو بۆ خوایان بڕیار دان كه‌ شایه‌نی دروستكراوه‌كانیه‌تی –خوا له‌وه‌ بانتره‌ له‌وه‌ی ئه‌وان بۆیان بڕیارداوه‌- به‌مه‌ش هاوشێوه‌ی جووله‌كه‌ بونه‌وه‌ كه‌ ئه‌یانووت: خوا (سبحانه‌ وتعالی) -هه‌روه‌ك له‌ ته‌وراتدا باس كراوه‌- زه‌وی و ئاسمانه‌كانی له‌ شه‌ش ڕۆژدا دروست كردو له‌ ڕۆژی حه‌وته‌مدا پشوی داو ماندوێتی شكاندو حه‌سایه‌وه‌ په‌نا به‌ خوا!

وایان له‌ خوای گه‌وره‌ كرد (سبحانه‌ وتعالی) كه‌ ماندوێتی بیگرێت، هه‌روه‌ك چۆن نه‌وه‌ی ئاده‌م كاتێك كه‌ كارێك ئه‌كات ماندوو ئه‌بێت و بێزار ئه‌بێت و پێویستی به‌ پشودان هه‌یه‌، له‌ به‌ر ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌ی به‌ دوورگرت له‌ خۆی و نه‌فی كردو فه‌رمووی: وَمَا مَسَّنَا مِنْ لُغُوبٍ [ق:٣٨] { ئێمه‌ (له‌ دروستكردنی ئاسمانه‌كان و زه‌وی و ئه‌وه‌ش كه‌ له‌ نێوانیاندایه‌) هیچ ماندوو بونێك ڕووی تێ نه‌كردین } واته‌: به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك هیچ جۆره‌ ماندوبوون و بێزاری و ئه‌رك و ئازارێك ڕووی تێ نه‌كردین، خوا گه‌وره‌ په‌رچی ئه‌و جووله‌كانه‌ی دایه‌وه‌ كه‌ به‌و شێوه‌ نه‌شیاوه‌ باوه‌ڕیان به‌ خوا بووه‌، به‌ڵام ئه‌م لێكچوێنه‌رانه‌ هاتن و ئه‌م بیروباوه‌ڕه‌‌یان له‌ جووله‌كه‌وه‌ وه‌رگرت و زیاتریشیان پێوه‌ ناو وتیان: خوا ده‌ستی هه‌یه‌ وه‌ك ده‌ستی ئێمه‌ و سیفاته‌كانی خوای گه‌وره‌یان كرده‌ هاوشێوه‌ی سیفاتی دروستكراوه‌كانی.

جا كاتێك ئه‌و معطلة انه‌ی په‌كی سیفاته‌كانی خوایان خستووه‌وه‌ باوه‌ڕین پێی نیه‌، هاتن و به‌م لێكچوێنه‌ر مشبهةانه‌یا گوت: ئێوه‌ خوا ئه‌چوێنن به‌ دروستكراوه‌كانی و هه‌موو سیفاتی دروستكراوه‌كانی بڕیار ئه‌ده‌ن بۆ خوا، ئه‌وانیش دێن و پێیان ئه‌ڵێن: ئێوه‌ش هه‌موو سیفاته‌كانی خوا په‌ك ئه‌خه‌ن و باوه‌ڕتان پێی نیه‌وه‌ نایسه‌لمێنن، له‌ به‌ر ئه‌وه‌ پێشینه‌ چاكه‌كان (السلف الصالح) فه‌رموویانه‌: "المعطل عابد عدم، والمشبه عابد صنم" { په‌كخه‌ری سیفاته‌كان نه‌بوو په‌رسته‌‌، وه‌ لێكچوێنه‌ری سیفاته‌كانیش بت په‌رسته } ‌ئه‌وه‌ی په‌كخه‌ری سیفاته‌كانی خوایه‌و باوه‌ڕی پێیان نیه‌ شتێك ئه‌په‌رستێ كه‌ بوونی نیه‌، ئه‌وه‌ش كه‌ سیفاته‌كانی خوا ئه‌چوێنێت به‌ سیفاتی دروستكراوه‌كانی ئه‌وه‌ بت په‌رسته‌ نه‌ك خوا په‌رست، په‌كخه‌ر شتێكی نه‌بوو ئه‌په‌رستێ چونكه‌ ئه‌ڵێ: خوا سبحانه‌ وتعالی، نه‌ له‌ ناو جیهاندانه‌یه‌ وه‌ نه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی، نه‌ له‌سه‌ره‌وه‌ی و نه‌ له‌ ژێره‌وه‌ی، وه‌ نه‌ له‌ لای ڕاستی و نه‌ لای چه‌پی، نه‌ ده‌ستی هه‌یه‌، نه‌ چاوی هه‌یه‌،‌ نه‌ ئه‌بینێ،‌ نه‌ ئه‌بیسێ، وه‌ نه‌ هیچ سیفاتێك له‌ سیفاته‌كانی هه‌یه‌.

كه‌واته‌: ئه‌مه‌ نه‌بووه‌و بوونی نیه‌، كه‌واته‌ په‌كخه‌ر به‌نده‌ی شتێكه‌ كه‌ (ته‌نها له‌ خه‌یاڵی خۆیدا بوونی هه‌یه‌) و هیچ بونێكی ڕاسته‌قینه‌ی نیه‌، ئه‌وه‌ش سیفاته‌كانی خوا وه‌ك سیفاتی دروستكراوه‌كانی سه‌یر ئه‌كات و به‌‌ یه‌كیان ئه‌چوێنێ ئه‌وه‌ بت په‌رسته‌، چونكه‌ ئه‌وه‌ی ئه‌ڵێت: ده‌ستی خوا وه‌ك ده‌ستی دروستكراوه‌كانیه‌تی، ڕووی خوا (سبحانه‌وتعالی) وه‌ك ڕووی دروستكراوه‌كانیه‌تی، پێی خوای گه‌وره‌ وه‌ك پێی دروستكراوه‌كانیه‌تی، ئه‌وه‌ له‌ ڕاستیدا بت ئه‌په‌رستێت، چونكه‌ بته‌كان بۆیه‌ په‌یكه‌ریان بۆ كراوه‌و داتاشراوون تاكو جگه‌ له‌ خوا بپه‌رسترێن ، تاكو بوترێت: ئه‌مه‌ خوایه‌ په‌نا به‌ خوا.

شایه‌ت لێره‌دا ئه‌وه‌یه‌: ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌و شێوه‌یه‌ په‌رته‌وازه‌ بوون و دوژمنایه‌تی و ڕق و كین تیایاندا به‌رپابوو، هه‌ریه‌كه‌یان به‌شێك له‌ ئاینی گرتبوو به‌شه‌كه‌ی تری واز لێ هێنابوو یان له‌ بیری كردبووه‌، ئه‌وه‌ی تریش هه‌ر به‌و شێوه‌یه‌ به‌شێكی گرتبوو به‌شێكی تری واز لێ هێنابوو، جا خوای گه‌وره‌ش له‌ ئه‌نجامی ئه‌وه‌دا دوبه‌ره‌كی و ڕق و دوژمنایه‌تی له‌ نێوانیاندا به‌رپاكرد.

ئه‌بینیت له‌ كتێبی په‌كخه‌ره‌كان معطلة‌ ندا لێكچوێنه‌ره‌كان مشبهة‌ كان كافر ئه‌كه‌ن و له‌ میلله‌تی ئیسلام ئه‌یانكه‌نه‌ ده‌ره‌وه‌، هه‌روه‌ها به‌ هه‌مان شێوه‌ له‌ كتێبی (مشبهة‌)كاندا په‌كخه‌ر معطلة‌ ه‌كان كافر ئه‌كه‌ن و له‌ میلله‌تی ئیسلام به‌ ده‌ریان ئه‌كه‌ن، وه‌ له‌ كتێبی ده‌رچووه‌كان خوارجدا موڕجیئه مرجئة كان كافرو بێ باوه‌ڕ ده‌كه‌ن و له‌ ئیسلام ئه‌یانكه‌نه‌ ده‌ره‌وه‌، وه‌ له‌ كتێبی موڕجیه‌كانیش مرجئة دا ده‌رچووه خوارج كان كافر ئه‌كه‌ن و له‌ میلله‌تی ئیسلام به‌ ده‌ریان ئه‌كه‌ن، خوا دوژمنایه‌تی و ڕق و كینی له‌ نێوانیاندا به‌رپاكردووه‌، وه‌ ئه‌مه‌ له‌ گه‌وره‌ترین هۆكاره‌كانی جیاوازی و په‌رته‌وازه‌یی نێوان ئه‌هلی ئیسلامه‌ كه‌ قورئانی پیرۆز یان سوننه‌تی پێغه‌مبه‌ر(صلی الله علیه وسلم) هه‌موو به‌ یه‌كه‌وه‌ وه‌رنه‌گیرێت و لێی تێ نه‌گه‌ین و عیلم و زانست به‌ شێوه‌یه‌كی ته‌واو له‌ خواو پێغه‌مبه‌ره‌و وه‌رنه‌گرین و به‌و شێوه‌یه‌ هه‌ر یه‌كه‌ به‌شێكی لێ بگرێت و له‌ ڕوانگه‌ی ئه‌و به‌شه‌وه‌ ئیتر فه‌رمان بدات به‌ سه‌ر هه‌موو به‌شه‌كانی تردا، ئاوه‌ها ده‌ره‌نجام و ئاكامه‌كه‌ی دوژمنایه‌تی و به‌ كافركردنی یه‌كترو دووبه‌ره‌كی لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌.

لاپه‌ڕه:١ | ٢
بابه‌تی پێوه‌ندیدار

پێشه‌كی شه‌رحی عه‌قیده‌ی ته‌حاوی ... به‌شی چواره‌م (١)

پێشه‌كیی شه‌رحی عه‌قیده‌ی ته‌حاوی ... ئه‌ڵقه‌ی سێیه‌م (٢)

پێشه‌كیی شه‌رحی عه‌قیده‌ی ته‌حاوی ... ئه‌ڵقه‌ی سێیه‌م (١)

شه‌رح و ڕاڤه‌كردنی عه‌قیده‌ی ته‌حاوی ... پێشه‌كی (ئه‌ڵقه‌ی دووه‌م)

شه‌رحی عه‌قیده‌ی ته‌‌حاوی ... پێشه‌كی ... ئه‌ڵقه‌ی یه‌كه‌م (٢)

شه‌رحی عه‌قیده‌ی ته‌‌حاوی ... پێشه‌كی ... ئه‌ڵقه‌ی یه‌كه‌م (١)

لێدوانی خوێنه‌ران
ژماره‌ی لێدوانه‌کان‌‌‌ [٠]
  ناو

ئه‌گه‌ر کۆمپیوته‌ره‌که‌ت سیسته‌می نووسینی‌ کوردیی سۆرانی تێدا نییه‌، کرته‌ی ئێره‌ بکه ‌(ته‌خته‌کلیلی کوردی)‌.

تكایه‌ ڕه‌چاوی ئه‌م تێبینییانه بكه‌:
١- ڕه‌خنه‌که‌ت بنیاتنه‌ر بێت و مه‌به‌ست سووکایه‌تی نه‌بێت.
٢- ده‌توانیت ده‌ستخۆشی، ڕه‌خنه‌ و پێشنیار له‌سه‌ر بابه‌ته‌که‌ لێره‌وه‌ بنووسیت.
٣- ئه‌گه‌رلێدوانه‌که‌ت جێگای گومانی نادروست بێت، بێ گومان بڵاو ناکرێته‌وه‌.
٤- ناو یان نازناوی خۆتت له‌بیر نه‌چێت .
تێبینی: تكایه لێدوانه‌كه‌ت به ئه‌لفوبێی عه‌ره‌بی بنووسه. به‌كارهێنانی ئه‌لفوبێی لاتینی ته‌نیا بۆ ناو یان وشه‌یه‌كی كورته، نه‌ك تێكڕای لێدوانه‌كه.
 
ناوه‌ڕۆك‌
قورئانی پیرۆز  
پێغه‌مبه‌ری خوا  
فه‌رمووده‌کان  
لێكۆڵینه‌وه‌  
عه‌قيده‌ی ته‌حاوی  
ته‌وه‌ر ‌و گفتوگۆ  
په‌روه‌رده‌ و بانگه‌واز  
دۆسیه‌ی‌ به‌گاوركردن  
دۆسیه‌ی عه‌لمانییه‌ت  
هه‌مه‌جۆره  
پرسیار و فه‌توا
پرسیار بنێره‌  
دوایین پرسیاره‌کان  
خشته‌ی به‌شه‌کان  
پرسیاری هه‌ڵبژارده‌‌  
فه‌توا‌ هاوچه‌رخه‌کان  
سه‌باره‌ت به‌ وه‌ڵامه‌کان  
هه‌مه‌جۆر
ته‌خته‌کلیلی کوردی  
په‌ڕتوکخانه‌  
فلاشگه‌ل  
گۆڕینی فۆنت  
فه‌رهه‌نگۆك‌  
سه‌رنجی خۆت بنووسه
latest
ده‌مڕاسته‌كه‌ی ئاوقاف دیسان شه‌كری شكاند  
نه هروعومه رسيان " لى بودن وبرايه تى بكه نه سه نكى مه حه ك

نه هرو عو مه رسيان


"
 
 
 
© هه‌موو مافێك پارێزراوه‌ بۆ ده‌نگی ئیسلام ١٤٢٩-١٤٣٠