خیانەتی نێودەوڵەتی و ڕووخانی کۆماری کوردستان لە مەھاباد! بۆ ئەوەی نەوەی نوێ و خەمخۆرانی نەتەوەکەمان سوود لە مێژوو و ئەزموونە سیاسییەکان وەربگرن و ڕێگری بکەن لە دووبارەبوونەوەی کارەساتەکان، پێویستە بە وردی ئاوڕ لە هۆکارەکانی کەوتنی کۆماری کوردستان بدەینەوە و بزانین چۆن ئەو دەستکەوتە نەتەوەییە ڕووخێنرا. لە ساڵی ١٩٤٦دا، پێشەوا قازی محەممەد لە مەیدانی "چوارچرا"ی شاری مەھاباد، کۆماری کوردستانی ڕاگەیاند. ئەمە یەکەم جار بوو لە مێژووی نوێی کورددا دەوڵەتێکی کوردی بەو شێوەیە دابمەزرێت. کۆمارەکە تەنیا ١١ مانگی خایاند، بەڵام لەو ماوە کورتەدا پێشەوا توانی بە لێهاتووییەکی زۆرەوە کاروباری ناوخۆ بەڕێوە ببات و ڕێگە نەدات گەندەڵی و ململانێی ناوخۆیی کۆمارەکە لاواز بکەن. هۆکارە دەرەکییەکانی ڕووخانی کۆمار: 1- پاشەکشە و خیانەتی سۆڤیەت: دوای جەنگی جیھانیی دووەم، کاتێک دەسەڵاتی ناوەندیی ئێران لاواز ببوو، کۆماری کوردستان دامەزرا. بەڵام بەداخەوە سۆڤیەت (کە پێشتر بەشێکی ئێرانی داگیر کردبوو)، لە پێناو بەرژەوەندییەکانی خۆی و بەدەستهێنانی ئیمتیازی نەوت، لەگەڵ حکوومەتی تاران ڕێککەوت. سۆڤیەت بەبێ گوێدانە ئەو پەیمانانەی بە کوردی دابوو بۆ پشتگیریی سەربازی و بازرگانی، پشتی لە کۆمار کرد و هێزەکانی خۆی کێشایەوە، ئەمەش گەورەترین زەبر بوو لە جەستەی کۆمار درا. 2- دەستێوەردانی نێودەوڵەتی و فشارەکانی ڕۆژئاوا: ئەمریکا و نەتەوە یەکگرتووەکان فشارێکی زۆریان خستە سەر سۆڤیەت بۆ پاشەکشەکردن لە ئێران. هاوکات پشتیوانیی تەواوی "شا"یان کرد بۆ ئەوەی دووبارە کۆنترۆڵی ناوچە جیاخوازەکان بکاتەوە. ئەم هاوکێشە نێودەوڵەتییە وای کرد ئێران بە پاڵپشتیی زلهێزەکان سوپاکەی بەرەو مەھاباد بجوڵێنێت. 3- پشتیوانی نەکردنی هەندێک لە سەرۆک هۆزەکان: حکوومەتی تاران توانی بە پارە و بەڵێنی پووچ، هەندێک لەو بنەماڵە و سەرۆک هۆزانەی کە پێشتر لەگەڵ دەسەڵاتی ناوەندی بوون (و بە جاش ناسرابوون)، دژی کۆمار هان بدات. کشانەوەی ئەم هێزە ناوخۆییانە لە کاتێکی هەستیاردا، پشتێنەیەکی بەرگریی گەورەی لە کۆمار تێکدا. بڕیاری مێژوویی پێشەوا بۆ پاراستنی گەل: کاتێک سوپای ئێران نزیک بووەوە، فەرماندە سەربازییەکان داوای بەرگرییان کرد، بەڵام پێشەوا قازی محەممەد، بۆ ئەوەی ڕێگری لە کۆمەڵکوژیی خەڵکی بێتاوان بکات و نەتەوەکەی تووشی قڕکردن نەبێت، بڕیاری دا خۆی بەخت بکات. فەرمووی: "ئەمە پیلانگێڕییەکی نێودەوڵەتییە؛ من خۆم تەسلیم دەکەم تا گەلەکەم لە تیاچوون بپارێزم." لەسێدارەدانی پێشەوا و پەیامی کۆتایی دوای گرتنی، دادگایەکی نادادپەروەرانە بۆ پێشەوا و هاوڕێکانی ڕێکخرا. لە ٣١ی ئازاری ١٩٤٧دا، لە هەمان ئەو مەیدانەی کۆمارەکەی لێ ڕاگەیاندبوو (چوارچرا)، بڕیاری لەسێدارەدانی جێبەجێ کرا. پێشەوا قازی لە دوا ساتەکانی ژیانیدا شکۆیەکی وای نیشان دا کە دوژمنانی سەرسام کرد. کاتێک ویستیان چاوەکانی ببەستنەوە، ڕێگەی نەدا و فەرمووی: "من ئامادە نیم چاوەکانم ببەستن؛ دەمەوێت لە دوا ساتەکانیشدا بە چاوێکی کراوە سەیری نیشتمانە خۆشەویستەکەم بکەم. من بە سەربەرزی دەمرم، چونکە گیانی خۆم فیدای ئازادیی گەلەکەم دەکەم." دەرەنجام: مێژووی کۆماری مەھاباد پێمان دەڵێت کە کورد هەمیشە بووەتە قوربانیی بەرژەوەندیی زلهێزەکان و خیانەتی نێودەوڵەتی. ئەم مێژووە وانەیەکی گرنگە بۆ ئەوەی بزانین کە تەنیا یەکڕیزیی ناوخۆیی و پشتنەبەستنی تەواو بە بیانی، دەتوانێت گەرەنتی مانەوەمان بێت. نووسینی: د. ادریس کاریتانی پڕۆژە بانگەوازییەکانی شێخ احمد کاکە محمود رحمه الله.