شکانی قاپ و کۆکردنەوەی دڵ! لە ژیانی هاوسەریدا، غیرەکردن ئەو بڵێسەیەیە ئەگەر بە میهرەبانی دابگیرسێت ماڵ ڕووناک دەکاتەوە، بەڵام ئەگەر سنوور ببەزێنێت، تەواوی دەروون و ئارامیی خێزان دەسوتێنێت. پێغەمبەری خودا (ﷺ) بە داناییەکی بێوێنە، فێری کردین چۆن لە نێوان "سۆزی غیرە" و "وێرانکاریی گوماندا" جیاکاری بکەین و کەشتیی خێزان بە سەلامەتی بگەیەنینە کەناری ئارامی. هەڵوێستە مەزنەکانی ئەو، نەخشەڕێگایەکە بۆ ئەوەی ڕێگە نەدەین کێشە بچووکەکان پەیوەندییە گەورەکان تێک بدەن. با پێکەوە لە سێبەری فەرموودەکەدا، وانەی ڕاگرتنی هاوسەنگی و پاراستنی شکۆی خێزان فێر ببین. (كان النَّبيُّ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم عند إحدَى أمَّهاتِ المؤمنين ، فأرسلت أخرَى بقصعةٍ فيها طعامٌ، فضربتُ يدَ الرَّسولِ ، فسقطت القَصعةُ ، فانكسرت ، فأخذ النَّبيُّ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم الكسرتَيْن ، فضمَّ إحداهما إلى الأخرَى ، فجعل يجمعُ فيها الطَّعامَ ، ويقولُ : غارت أمُّكم ، كُلوا فأكلوا ! فأمسك حتَّى جاءت بقصعتِها الَّتي في بيتِها ، فدفع القِصَعَ الصَّحيحةَ إلى الرَّسولِ، وترك المكسورةَ في بيتِ الَّتي كسرتها). پێشەوا بوخاری بەژمارە (2481) گێڕاویەتییەوە و پێشەوا ئەلبانی لە (صحیح النسائی) بەلاپەڕە یان ژمارە (3965) بە صەحیحی داناوە. بەواتای: پێغەمبەری خوا (ﷺ ) لە لای یەکێک لە دایکانی بڕواداران (دایە عائیشە) بوو، یەکێکی تریان (دایە زەینەب یان صەفیە) قاپێک خواردنی بۆ نارد. ئەو (عائیشە) کێشای بە دەستی پێغەمبەردا (یان بە قاپەکەدا) و قاپەکە کەوت و شکا. پێغەمبەری خوا (ﷺ) دوو پارچە شکاوەکەی کۆکردەوە و خستیانە پاڵ یەک، ئینجا دەستی کرد بە کۆکردنەوەی خواردنەکە تێیدا و دەیفەرموو: «دایکتان غیرەی کرد، بخۆن»، ئەوانیش خواردیان. پێغەمبەری خوا (ﷺ) چاوەڕێی کرد تا قاپەکەی ماڵی خۆی (ئەوەی نەشکابوو) هێنا، ئینجا قاپە ساغەکەی نارد بۆ ئەو هاوسەرەی کە قاپەکەی لێ شکابوو، و قاپە شکاوەکەشی لە ماڵی ئەو هاوسەرەدا جێهێشت کە شکاندبووی. پەندو وانەكانی فەرمودەكە: ئەم فەرموودە مەزنەی پێغەمبەر (ﷺ) کە باس لە شکاندنی قاپەکە و غیرەی دایە عائیشە دەکات، پڕە لە وانەی پەروەردەیی و دەروونی کە دەکرێت وەک دەستوورێک بۆ ژیانی هاوسەری بەکاربهێنرێت، لەوانە: 1- دانایی و لەسەرخۆیی لە کاتی کێشەدا. پێغەمبەری خوا (ﷺ) لەبەردەم هاوەڵەکانیدا بوو کاتێک قاپەکە شکا و خواردنەکە ڕژا، کەچی تووڕە نەبوو و دەنگی بەرز نەکردەوە. ئەمە فێرمان دەکات کە پیاوی ژیر لە کاتی هەڵچوونی هاوسەرەکەیدا کۆنتڕۆڵی خۆی دەکات و کێشە بچووکەکان گەورە ناکات. 2- تێگەیشتن لە سروشتی ئافرەت. پێغەمبەری خوا (ﷺ) فەرمووی: «غارَتْ أُمُّكُمْ» (واتە: دایکتان غیرەی کرد). بەم رستەیە پاساوی بۆ هەڵەکەی دایە عائیشە هێنایەوە. ئەو دەیزانی کە غیرە هەستێکی سروشتییە و هەندێک جار مرۆڤ لە کۆنتڕۆڵ دەردەکات، بۆیە وەک "تاوان" سەیری نەکرد، بەڵکو وەک "بارودۆخێکی دەروونی" مامەڵەی لەگەڵ کرد. 3- پاراستنی کەرامەتی هاوسەر لەبەردەم خەڵکیدا. پێغەمبەری خوا ( ﷺ) نەیهێشت هاوەڵەکان بە چاوێکی کەم سەیری دایە عائیشە بکەن یان بە لادەر بیبینن. بەو وشە جوانە (دایکتان) ڕێزی بۆ گێڕایەوە و وایکرد ئامادەبووان بەزەییان پێدا بێتەوە نەک لۆمەی بکەن. 4- دادپەروەری و گێڕانەوەی ماف (قەرەبووکردنەوە). لەگەڵ ئەوەی پێغەمبەری خوا (ﷺ) زۆر میهرەبان بوو، بەڵام دادپەروەریی فەرامۆش نەکرد. بۆ ئەوەی مافی ئەو هاوسەرەی تر نەفەوتێت کە قاپەکەی ناردبوو، فەرمانی کرد قاپە ساغەکە بدەن بەو و شکاوەکە لای عائیشە بمێنێتەوە. لەسەر بنەمای ئەوەی هەرکەسێک شتێکی کەسێکی تر تێک بدات، دەبێت قەرەبووی بکاتەوە. 5- هاوکاریکردن لە ناو ماڵدا. لە فەرموودەکەدا هاتووە کە پێغەمبەری خوا (ﷺ) خۆی دەستی کرد بە کۆکردنەوەی پارچە شکاوەکان و خواردنەکە. ئەمە نیشانەی سۆز و نەرمونیانی و خۆبەدەستەوەنەدانی کێشەکەیە؛ نەیفەرموو "تۆ شکاندووتە و خۆت کۆی بکەرەوە"، بەڵکو خۆی دەستپێشخەری کرد بۆ چاککردنی بارودۆخەکە. 6- جیاکردنەوەی هەڵە لە کەسایەتی. پێغەمبەری خوا (ﷺ) ڕقی لە "کردارەکە" بوو (کە شکاندنی قاپەکەیە)، بەڵام ڕقی لە "کەسەکە" نەبوو (عائیشە). فێرمان دەکات کە لە کاتی کێشەی هاوسەریدا، نابێت هەموو باشییەکانی بەرامبەر لەبیر بکەین تەنها لەبەر یەک هەڵەی کاتی. بەکورتی: ئەم فەرموودەیە فێرمان دەكات: ژیانی هاوسەری بە دادپەروەری و میهرەبانی بەڕێوە دەچێت، دادپەروەری بۆ گێڕانەوەی مافەکان و میهرەبانی بۆ تێپەڕاندنی هەڵە مرۆییەکان. هەروەها وانەیەکی گەورەیە بۆ هەموو پیاوان کە چۆن بە نەرمی و عەقڵانییەت مامەڵە لەگەڵ هەڵچوونە دەروونییەکانی هاوسەرەکانیان بکەن. ئا – مافناس: یاسین ئەحمەد زەنگەنە راوێژكاری پەروەردەیی و خێزانی پڕۆژە بانگەوازییەکانی شێخ احمد کاکە محمود رحمه الله.