دین و ڕەوشت؛ دوو کۆڵەکەی زێڕین بۆ بونیادنانی خێزان! پێکهێنانی خێزان گەورەترین پڕۆژەی ژیانە، کە تێیدا ڕەوشت و دین دەبنە دوو کۆڵەکەی سەرەکی بۆ ڕاگرتنی سەقامگیری و بەختەوەری. پێغەمبەری خودا (ﷺ) لە نەخشەڕێگایەکی زێڕیندا، پێوەرە ڕاستەقینەکانی بۆ هەڵبژاردنی هاوبەشی ژیان بۆ کێشاوین. فەرموودەكە تەنها ئامۆژگارییەکی ئایینی نییە، بەڵکو دەستوورێکی کۆمەڵایەتییە بۆ پاراستنی نەوەکان لە لادان و خراپەكاری. پێغەمبەری خوا (ﷺ) دەفەرمووێت: (إِذَا خَطَبَ إِلَيْكُمْ مَنْ تَرْضَوْنَ دِينَهُ وَخُلُقَهُ فَزَوِّجُوهُ، إِلَّا تَفْعَلُوا تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الأَرْضِ، وَفَسَادٌ عَرِيضٌ). حسنه الألباني في صحيح الترمذي. بەواتای: پێغەمبەری خودا (ﷺ) فەرموویەتی: ئەگەر کەسێک هاتە داخوازی کچتان و ئێوە لە ئایینداری و ڕەوشتی ڕازی بوون، ئەوا ژنی پێ بدەن (هاوسەرگیرییەکەی قبوڵ بکەن)؛ چونکە ئەگەر وانەکەن، ئەوا دەبێتە هۆی دروستبوونی فیتنە و ئاژاوە لەسەر زەوی و خراپەیەکی گەورە و بەربڵاو بڵاو دەبێتەوە. ئەم فەرموودە پیرۆزە کۆمەڵێک وانە و پەندی پەروەردەیی و کۆمەڵایەتی گرنگی تێدایە کە دەبنە بنەما بۆ دروستکردنی خێزانی بەختەوەر، لەوانە: ١. دین و ڕەوشت وەک پێوەری سەرەکی. فەرموودەکە فێرمان دەکات کە لە کاتی هەڵبژاردنی زاوا، نابێت تەنها سەیری ڕووکەش، ماڵ و سامان، یان ناوبانگی بنەماڵە بکرێت. ئەگەر کەسێک دیندار بێت (خاوەن بیروباوەڕ و پەرستش بێت) و ڕەوشت بەرز بێت (مامەڵەی نەرم و جوان بێت)، ئەوا شیاوترین کەسە بۆ هاوسەرگیری. بەواتایەكی تر دینداری بۆ پاراستنی مافەکانی خوای گەورەو هاوسەرەکەی و ڕەوشت بۆ چۆنێتی مامەڵەکردن و ژیانکردن. ٢. پەیوەندی نێوان دین و ڕەوشت. پێغەمبەری خوا (ﷺ) هەردوو سیفەتەکەی بەیەکەوە ناو هێناوە؛ چونکە ڕەنگە کەسێک دیندار بێت بەڵام ڕەوشتی توند بێت، یان ڕەوشتی باش بێت بەڵام پابەندی ئایین نەبێت. بۆ بەختەوەری خێزان، هەردووکیان تەواکەری یەکترن. ٣. ئاسانکاری لە هاوسەرگیریدا. فەرموودەکە هاندەرە بۆ ئەوەی کەسوکاری کچان ئاستەنگ و مەرجی قورس (وەک مارەیی زۆر یان خەرجی زیادە) دانەنێن کاتێک گەنجێکی شیاو دێتە پێشەوە، چونكە قورسکردنی مەرجی هاوسەرگیری ڕێگە بۆ حەرام و خراپە خۆش دەکات. ٤. هاوسەنگی لە نێوان ماف و ئەرکدا. کەسی ئایینپەروەر ئەگەر هاوسەرەکەی خۆش بوێ، ڕێزی دەگرێت، وە ئەگەر (بە هەر هۆکارێک) خۆشی نەوێ، ستەمی لێ ناکات؛ چونکە لە خوای گەورە دەترسێت، ئەمەش گەورەترین متمانە و دڵنیانییە بۆ کچەکە. ٥. مەترسییەکانی ڕەتکردنەوەی کەسی شیاو. فەرموودەکە هۆشداری دەدات ئەگەر پێوەرەکان تەنها بكرێتە پارە و ماڵ و سامان و پلەو پایە و گەنجانی شیاو و خاوەن ڕەوشت ڕەت بکرێنەوە، ئەوا گەنجان پەنا بۆ رێگای حەرام و نادروست دەبەن و خراپەكاری بڵاو دەبێتەوە و شیرازەی خێزانی تێكدەچێت و رێژەی جیابوونەوە بەرز دەبێتەوە و كۆمەڵگا بەرەو هەڵدێردەچێت. ٦. بەرپرسیارێتی سەرپەرشتیار. ئەم فەرموودەیە ئەرکێکی قورس دەخاتە سەر شانی باوک و سەرپەرشتیارانی کچ، کە پێویستە بە وردی لێکۆڵینەوە لە دینداری و ڕەوشتی داواکار بکەن پێش ئەوەی بڕیار بدەن، چونکە داهاتووی کچەکەیان لە ئەستۆی ئەوانە. ئا – مافناس: یاسین ئەحمەد زەنگەنە راوێژكاری خێزانی و پەروەردەیی پڕۆژە بانگەوازییەکانی شێخ احمد کاکە محمود رحمه الله.